رفع مشکلات ناباروری در گاوهای شیری(قسمت اول)

نویسنده : Dr. L.J. Hutchinson ترجمه : مهندس روزبه اردبیلی

Troubleshooting Infertility Problems in Dairy Cattle بسیاری از تولید کنندگان در موقعیت های مختلف با مشکلاتی در عملکرد تولید مثلی گله خود روبرو می شوند.زمانیکه راندمان تولید مثلی گله افت می کند،تولید کننده باید برای شناسایی علل امر و یافتن راه حل،با دامپزشک گله،کارشناس تلقیح مصنوعی،نمایندگی شرکت تامین خوراک و دیگر افراد ذیربط مشورت نماید.متن حاضر به معرفی انواع اصلی مشکلات ناباروری در گله می پردازد و برای پیشگیری و کنترل آن ها پیشنهاداتی ارائه می دهد.

---

جفت ماندگی:

 زمانی که جفت یک گاو ماده،ظرف 12 ساعت پس از زایمان خارج نشود،این وضعیت را جفت ماندگی می گویند.بروز جفت ماندگی در گله های گاو شیری نباید بیش از 8 % باشد.

فاکتورهای احتمالی دخیل در جفت ماندگی:

 1- عفونت های خاص از قبیل لپتوسپیروز،بروسلوز،کامپیلوباکتر،رینوتراکئیتیس عفونی(IBR) و دیگر عفونت ها می تواند سبب جفت ماندگی گردد.این عفونت ها ممکن است سبب سقط جنین گردد اما می تواند جفت ماندگی پس از زایمان را نیز منجر شود.

2- عفونت های نا معین ایجاد شده توسط طیف وسیعی از باکتری ها و ویروس ها که در خلال آبستنی یا هنگام زایمان رخ می دهند،می توانند به نحوی با جفت ماندگی مرتبط باشند.

3- دوقلوزایی و زایمان های غیر طبیعی شامل زایمان های طولانی مدت یا سخت زایی ها،اغلب سبب جفت ماندگی خواهند شد. 4- کمبود سلنیم،ویتامین A و یا ویتامین E می تواندبروز جفت ماندگی را به میزان بالایی افزایش دهد. 5- چاق شدن گاوهای خشک از روی دریافت انرژی اضافی و یا دوره ی خشکی طولانی مدت اغلب با جفت ماندگی مرتبط می باشد.

رفع مشکل و پیشنهادات کنترلی:

1- عفونت های خاص را آزمایش کنید.از آزمایش های خونی در تشخیص عفونت های خاص بهره بگیرید.چنانچه عفونتی را تشخیص دادید،نسبت به معالجه،واکسیناسیون و یا حذف گاو آلوده اقدام نمایید.

2- با تمییز نگاه داشتن محوطه ی زایمان و بستر پوشانی مناسب،تماس گاو با ارگانیسم های نا معین را به حداقل برسانید.در صورت امکان،زایمان را روی علوفه انجام دهید.از جایگاه زایمان برای مقاصد دیگر استفاده نکنید.

3- تلیسه ها را با گاوهای نری آمیزش دهید که رکورد آسانزایی داشته اند.به دقت گاوهای در حال زایمان و تلیسه ها را تحت نظر بگیرید.چنانچه پس از گذشت 30 دقیقه پیشرفت چندانی در زایمان حاصل نشد،گاو نیاز به کمک شما دارد.سعی کنید به آرامی و با رعایت نظافت این کار را انجام دهید.

4- در مناطقی که از لحاظ سلنیم فقیرند،سلنیم مکمل را به صورت غذای خشک یا تزریق به گاوهای خشک برسانید.آزمایشاتی ترتیب دهید که وضعیت سلنیم را تعیین نماید.حداقل 5-4 هفته در سال گاوها را با علوفه مرتعی سبز و تازه تغذیه کنید.حدود 160000 واحد ویتامین A(یک میلیگرم کاروتن معادل 400 واحد ویتامین A است)از تمامی منابع(طبیعی و مکمل) تهیه نمایید.

5- از بالا رفتن بیش از حد نمره وضعیت جلوگیری نمایید.دسترسی به خوراک های پرانرژی مثل سیلوی ذرت یا مواد دانه ای را طی دوره ی خشکی محدود نمایید. متریت: عفونت رحم تحت عنوان متریت شناخته می شود.گاوها معمولا طی 2 هفته اول پس از زایمان ترشحاتی به رنگ قرمز-قهوه ای از خود بیرون می دهند.چنانچه این ترشحات بیش از 2 هفته ادامه یابد یا اگر ترشحات بدبو باشند،این امر گواهی بر عفونت رحمی دارد.

فاکتورهای احتمالی دخیل در ایجاد متریت:

1- بسیاری از گاوهایی که جفت ماندگی دارند، دچار متریت نیز خواهند شد.(فاکتورهای موثر بر جفت ماندگی را مشاهده نمایید)

2- ممکن است در اثر سختزایی،به مجرای تولید مثلی جراحاتی وارد آمده باشد و یا نیروی بیش از حدی که حین کمک رساندن اعمال شده سبب بروز این جراحات گشته باشد.همچنین این جراحات می تواند در زمان تلقیح یا تیمار های رحمی نیز بوجود آمده باشد.

3- آلودگی مجرای تولید مثلی می تواند در زمان زایمان،آنهم وقتی گاوها یا تلیسه ها شدیدا نسبت به عفونت حساس اند بوجود آید.چنانچه محل زایمان آلوده باشد یا اگر کمک رسانی در حین زایمان غیر بهداشتی انجام گرفته باشد،نتیجه ی احتمالی آن متریت خواهد بود.

4- استفاده از بلوس های رحمی بخاطر واکنش بدن به مواد موجود در بلوس ها می تواند منجر به تجمع چرک گردد.

5- کمبود سلنیم یا ویتامین E ممکن است با متریت مرتبط باشد. 6- چاقی بیش از حد ممکن است سلامتی گاوها را در زمان زایمان یا اوایل شیرواری به خطر اندازد.این خطرات شامل جفت ماندگی،متریت،استونومی و جابجایی شیردان می باشند.

رفع مشکل و پیشنهادات کنترلی:

1- چنانچه بروز جفت ماندگی از 8 % بالاتر باشد،به اقدامات کنترلی ذکر شده در بالا نگاه کنید.بسیاری ار شرایطی که گاوها را در معرض جفت ماندگی قرار می دهد،به توسعه ی متریت نیز کمک می کند.

2- گاوها باید در مکان پاکیزه ای زایمان کنند :

 a) آغل یا چراگاه های کاملا پاکیزه را آماده نمایید.محل زایمان را طوری انتخاب کنید که امکان مشاهده ی مکرر گاو وجود داشته باشد.

b) بعد از هربار زایمان،آغل را تمییز و ضد عفونی نموده و بستر آنرا تعویض نمایید.در صورت امکان به جای استفاده از خاک اره،بهتر است از مواد بستری با ساقه های بلند به منظور پوشاندن بستر بهره بگیرید.

c) زایشگاه را زمانی که متریت یا عفونت های گوساله ها شایع است برای یک تادو ماه بلا استفاده بگذارید و ترتیبی دهید که گاوها در محلی جدید و تمییز زایمان نمایند.

d) زایشگاه را از هرگونه جانوری به جز گاو در حال زایمان پاک کنید.

e) چنانچه حین زایمان به کمک شما نیاز بود،از ابزار ضد عفونی شده و تمییز استفاده کنید؛دم را به پای جلو گره بزنید؛ناحیه ی فرج و اطراف آنرا با صابون ملایمی شستشو دهید؛قبل از شروع دست ها و بازوهایتان را بشوئید؛از لوبریکانت غیر حساسیت دهنده استفاده کنید،کار را همزمان با انقباضات زایمانی شروع کنید و به هیچ وجه فشار اضافی وارد نیاورید.قبل از کشیدن گوساله اطمینان حاصل کنید که محل قرار گیری گوساله طبیعی است.در صورتی که محل قرار گرفتن گوساله یا اندازه آن نسبت به مادرش نشانگر سختزایی بود از دامپزشک خود یاری بجوئید.

3- زمان درمان متریت و جفت ماندگی و نوع داروهای قابل استفاده را از دامپزشک بپرسید.

4- در مناطق فقیر از لحاظ سلنیم،به جیره ی گاوهای خشک و شیروار مکمل سلنیم اضافه کنید و یا سلنیم را به صورت تزریقی وارد نمایید.

5- طی اوایل شیرواری و دوره ی خشکی از بالا رفتن بیش از حد نمره وضعیت جلوگیری نمایید و در عین حال مصرف ویتامین و مواد معدنی را در حد کافی حفظ نمایید.

6- 2 تا 6 هفته پس از زایمان گاوها را به منظور تشخیص جراحت یا عفونت آزمایش نمایید.

7- برای درمان متریت از توصیه های دامپزشک خود بهره بجوئید.اگر گاوی علائم عفونت را نشان نمی دهد از کاربرد دارو به رحم خودداری کنید.

کیست های تخمدانی: کیست های تخمدانی ساختارهایی هستند که معمولا قطرشان بیش از یک اینچ می باشد.این کیست ها روی یکی یا هردو تخمدان برای 10 روز یا بیشتر باقی می مانند.باروری در گاوهای دارای کیست بخاطر تغییرات هورمونی و تغییر در میزان کشیدگی رحمی کاهش می یابد و در بسیاری از موارد قابلیت آزاد سازی تخمک از بین خواهد رفت.

فاکتورهای احتمالی دخیل در ایجاد کیست های تخمدانی:

1- مصرف بیش از حد کلسیم درجیره یا جیره ی دارای نسبت زیاد کلسیم به فسفر.مصرف بیش از دو قسمت کلسیم به یک قسمت فسفر ممکن است به توسعه کیست ها کمک کند.

2- مصرف استروژن زیاد از طریق تزریق یا از طریق علوفه تازه ی بقولات یا از برخی سموم قارچی،بروز کیست های تخمدانی را افزایش می دهد.

3- استعداد ژنتیکی

4- شرایط استرس زا یا مشکلات سلامتی حین یا اندکی پس از زایمان.

رفع مشکل و پیشنهادات کنترلی:

1- علوفه را از لحاظ محتوای کلسیم و فسفر تجزیه کنید.برنامه ی غذایی را بررسی کنید تا مطمئن شوید که نسبت کلسیم-فسفر در کل جیره بین 1/1.5 و 1/2 می باشد.در تخمین مواد معدنی دریافتی،کلیه ی علوفه ها،مواد دانه ای و مواد معدنی را بحساب آورید.

2- از مصرف محصولات استروژنی تزریقی بپرهیزید.اینها داروهای پرتوانی هستند که تنها باید تحت نظر دامپزشک مصرف شوند.خوراک هایی را که از لحاظ محتوای zearalenone یا دیگر سموم قارچی مشکوک هستند تجزیه کنید.از مواد غذایی حاوی سطوح بالای سموم قارچی استروژنیک یا استروژن های گیاهی استفاده نکنید.

3- از آنجایی که استعداد ژنتیکی می تواند سبب بروز کیست های تخمدانی شود،این امر را در گله با حذف گاوهایی که دختران کیستیک بوجود آورده اند کاهش دهید و از استفاده از گاوهای نری که دختران کیستیک داشته اند نیز پرهیز نمایید. در شماره بعدی به معرفی مشکلات ناباروری شایع دیگری ازجمله آنستروس،چند تلقیحی و سقط جنین خواهیم پرداخت.

داروهاي مورد استفاده در مرغداري

تعريف دارو
هر جسمي که در نتيجه تاثير در روي مايعات و يا اجزاء کالبدي بدن (بافت ها و سلول ها) بتواند از بروز اختلالات مرضي جلوگيري و يا آنها را تخفيف و يا بکلي درمان نمايد دارو ناميده مي شود، داروها به طور کلي در سه دسته بزرگ ممکن است طبقه بندي شوند.
1- داروها با منشاء گياهي.
2- داروها با منشاء حيواني.
3- داروها با منشاء شيميائي.
در سال هاي اخير با توجه به پيشرفت علم شيمي و داروسازي و سهولت تهيه مواد شيميائي به مقياس وسيع استفاده از داروها با منشاء گياهي و يا منشاء حيواني کاهش يافته و به جاي آن داروها با منشاء شيميائي متداول شده است، پيشرفت هاي انجام شده در سال هاي اخير در علم شيمي و داروسازي نشان داده است که داروها و مواد مکمل را به مقادير عظيم در لابراتورها و کارخانه هاي مدرن مي توان توليد نمود بدون اينکه احتياج به منابع طبيعي اعم از گياهي و يا حيواني باشد که سابقاً از آنها بطور محدود دارو تهيه مي گرديد، نتايج حاصله نشان داده است که اين روش تهيه از نظر اقتصادي و علمي نيز مقرون به صرفه و قابل توصيه مي باشد و از نظر بيولوژيکي نيز بهتر از داروهائي است که از منابع طبيعي بدست مي آيد زيرا در روش شيميائي دقيقاً نوع ماده موثر مورد نياز را تهيه مي نمايند و نتايج حاصله نيز ثابت کرده است که اين داروها سريع تر و موثر تر عمل مي نمايد.
به عنوان نمونه ويتامين هائي که از منابع طبيعي حاصل مي شود ممکن است براي انسان و دام تاثير چنداني نداشته باشد در حالي که ويتامين هاي سنتتيک دقيقاً بر طبق احتياجات نوع دام و يا انسان تهيه مي گردد، به طور مثال در انسان ويتامين D1  و در دام ويتامين D2 و در طيور ويتامين D3 موثر است، در طريقه سنتتيک دقيقاً نوع مورد احتياج هر دام به ويتامين تعيين و عيناً ساخته مي شود.

مواد استعمال دارو :
داروهاي تهيه شده به منظور زير مورد استفاده قرار مي گيرد.
1- درمان بيماري هاي عفوني به صورت حاد و شبه حاد مزمن.
2- استفاده مقطعي و موقتي دارو براي پيشگيري از برخي عفونت هاي مخصوص در شرايط و زمان مخصوص (مثل فورازوليدون براي پيشگيري از بروز کلي باسيلوز در سنين معين و يا آنتي بيوتيک براي جلوگيري از C.R.D بعد از واکسيناسيون و استرس).
3- استفاده مدام بعضي از داروها براي پيشگيري از برخي از بيماريها (مثل داروهاي کوکسيديواستات براي پيشگيري از کوکسيديوز در جوجه هاي گوشتي).
4- استفاده از دارو به عنوان عوامل رشد و افزايش کيفيت ضريب تبديل غذائي و يا بالا بردن خاصيت نطفه داري و جوجه درآوري (Hatchability) .

مسموميت هاي ناشي از مصرف دارو

ترکيبات مختلف آنتي بيوتيک‌ها در صورتي که بي رويه و بيش از مقدار لازم مصرف شود سمي است و مسموميت هاي حاصله علائم مختلفي نشان مي دهد، گزارش موسسه رازي از يک مورد مسموميت با ترکيبات فورازون حاکي است که ازدياد مصرف اين دارو به ميزان 5/1 برابر باعث بروز عوارض عصبي در نيمچه ها شبيه به علائم انسفالومالاسي حاصل از کمبود ويتامين E شده است. مسموميت تجربي با داروي مزبور به انعطاف گردن و اختلالات عصبي منجر شده است قطع دارو و تجويز ملاس در بهبود بيماري موثر بوده است.
اختلالات خون ريزي حاصل از مسموميت با تتراسيکلين ها:
اين عارضه را بيشتر در 6 تا 8 هفتگي ديده اند. ناتواني، ژوليدگي پرها، رنگ پريدگي و يرقاني شدن تاج و ريش و پلک ها نشانه هاي ظاهري بيماري است، گاهي نيز سياه شدن صورت و لخته هاي خوني زير جلدي ديده مي شود و اسهال متعفن و خون آلوده است، در کالبدگشائي موارد خون ريزي زير جلدي – بين عضلاني و حتي خون ريزي روي قلب، کبد، لوزالمعده، کليه، ريه و مخاط روده و چينه دان و روده کور ديده مي شود، مغز استخوان رنگ پريده و در آسيب شناسي خون ريزي پرده هاي مغز، نکروز کبد، گلومرولونفريت و قرحه هائي در بافت شاخي سنگدان نيز ديده مي شود، به نظر مي رسد و فور بيماري با ازدياد سن کم مي شود.
سولفاميدها: مطالعات مولفين مختلف موارد متعدد مسموميت سولفاميدي را نشان مي دهد 2 در هزار سولفانيل آميد در غذاي طيور به مدت دو هفته سمي بوده است، سولفاکينوکسالين به ميزان 5/2 در هزار به مدت 8 تا 10 روز در طيور تخمگذار باعث تنزل سريع ميزان تخم توليد ضعف و کم‌خوني در آنها بوده است، مصرف همين دارو به ميزان 65/0 در هزار در آب آشاميدني نيز آثار مسموميت در ظرف 5 روز توليد کرده است، مسموميت سولفامرازين با تاخير رشد، نکروز کبد و طحال، خون ريزي همراه است.
بيماري خون ريزي Hemorrhagic disease   مرضي است که محتملاً در اثر مسموميت سولفوناميدها به وجود مي آيد. به طور تجربي مصرف 1 در هزار سولفاکينوکسالين 5 – 3  درصد آلفاآلفا و 01/0  در هزار مناديون (نوعي ويتامين K) باعث عوارض خون ريزي شده است اين عوارض کاملاً شبيه موارد طبيعي بيماري نامبرده بوده است.
مصرف پني سيلين و بعضي موارد ديگر بر سميت سولفاکينوکسالين مي افزايد، در مبتلايان زمان انعقاد بالا مي رود ولي ميزان پروترومبين طبيعي است.

کاهش آلودگي ميکروبي در کارخانه هاي خوراک طيور

سالمونلا يکي از اصلي ترين ميکروب‌هايي است که در زندگي طيور وجود دارد. وجود سالمونلا بستگي به سه فاکتور دارد:
1- آلودگي خوراک           2- آلودگي محيط                3 – نقل و انتقال تخم مرغ

هر يک از فاکتورهاي سه گانه، به طور مجزا در آلوده شدن طيور يا فرآورده هاي آن دخيل مي باشند. ضمن آنکه اثرات متقابل فاکتورها نيز در اين امر موثر است. يک برنامه دقيق همانند HACCP (  تحليل خطر و کنترل نقاط بحراني)   با اجراي خوب مي تواند ميزان آلودگي سالمونلا و ميکروارگانيسم هاي بيماريزا را به حداقل و حتي نزديک به صفر برساند. کنترل ضعيف و نيز وضعيت برداشت اجزاي سازنده خوراک( همانند ذرت و ...) مي تواند عاملي مهم در توليد غذاي آلوده باشد. کنترل محيط پرورش طيور و غذاي مصرفي مي تواند در پيشگيري از ابتلاي پرندگان مفيد باشد.
در توليد و آماده کردن غذاي طيور در کارخانه هاي خوراک  طيور يک نکته مهمي وجود دارد و آن  کنترل اجزاي غذاست. زيرا که غذاي آلوده بر روي مصرف غذاي پرندگان وعملکرد آنها و به دنبال آن بروز برخي مشکلات در فرآورده هاي طيور ( همانند گوشت و تخم مرغ ) اثر مي گذارد. اجزاي اوليه خوراک ( همانند منابع انرژي و پروتئين ) پس از برداشت، فرآوري، به واحدهاي خوراکساز منتقل مي شود. انتقال اجزاء توسط افراد مختلف و غير متخصص و به ويژه توسط افرادي که در صنعت طيور نبوده و اطلاعاتي از حساسيت غذاي طيور ندارند مي تواند يکسري مشکلاتي ايجاد کند کنترل اين مرحله مي تواند در پيشگيري از آلودگي طيور موجود در فارم موثر باشد.
سروتايپينگ يکي از موارد بسيار مهم است که با انجام آن مي توان  مبدا اصلي آلودگي را در حيوان و به ويژه در انسان مورد شناسايي قرار داد. به عنوان مثال دانستن اين نکته مهم است که سالمونلاي موجود در اجزاي سازنده خوراک مي تواند به داخل خوراک ساخته شده منتقل گشته و به دنبال آن به طيور زنده انتقال يابد يا خير؟ چنين انتقالي موجب مي شود که تست وجود سالمونلا در خوراک انساني و توليدات طيور مثبت باشد. از مدت ها قبل  مشخص شده است که سروتيپ هاي سالمونلا در اجزاي خوراک، خوراک فرآوري شده، وجود دارد. پس اشتباه است اگر که فکر کنيم با حذف تيپ خاصي از سالمونلا مي توان به عدم وجود سالمونلا در طيور يا فرآورده هاي طيور مطمئن شد. زيراکه تنها راه حل وجود يک برنامه جامع HACCP است.
در کارخانه هاي خوراک بايستي يک " راهنماي کنترل سالمونلا در فرايند تهيه و توليد خوراک هاي دام و طيور " که توسط انجمن صنايع غذايي آمريکا تدوين شده است استفاده شود. بحث کاهش آلودگي سالمونلايي در غذاهاي دام و طيور بسيار مهم است.
نکات ديگري در اين خصوص وجود دارد که :
۱- مکان آسياب خوراک مهم بوده و در پيشگيري از آلودگي ميکروبي بايد ملاحظاتي در مهندسي ساختمان و تاسسيسات کارخانه صورت گيرد.
۲- نقاط خطر و نيز نقاط بحراني در آسياب کردن خوراک و چرخه توليد خوراک بايستي شناسايي و کنترل شود.
_____________________________________________________
سروتايپ : تعيين هويت ميکروارگانيسم که با نوع و ترکيبي از محتواي پادگن مربوط به سلول تعيين مي شود.

تخم مرغ هاي واكسينه شده

واکسيناسيون تخم مرغ‌هاي جوجه كشي عليه بيماري گامبورو به روش  داخل تخم مرغ In Ovo  نتايج اميدوار کننده اي را نشان ميدهد.

بهره گيري از واکسيناسيون زنده عليه بيماريهاي خاص، در زمان تكامل جوجه در تخم مرغ، پيشرفت چشمگيري را در زمينۀ پيشگيري از بيماريهاي طيور نشان ميدهد بطوريکه سرعت انجام واکسيناسيون به چهل هزار تخم در ساعت، ضريب اطمينان صددرصد و صرفه جويي در هزينه ها به ميزان يکصد هزار دلار در سال(درهر سيستم هچري) ارتقا مييابد. محققانAAESدرحال بررسي استفاده از سيستم واکسيناسيون تخم مرغ‌هابا استفاده ازدستگاه هاي اتوماتيک به منظورحفاظت جوجه ها از بيماري عفوني بورس IBD (گامبورو) ميباشند.

اولين بار استفاده از دستگاه‌هاي اتوماتيک که داراي سرعت بالايي در تزريق واکسن به جنين جوجه ها ميباشد، توسط يك موسسۀ واکسن سازي انساني صورت گرفت که از جنين جوجه ها بعنوان يکي از احتياجات ضروري در فرايند توليد واکسن استفاده مي کرد. اين طرح توانايي اين را داشت که بتواند در صنعت طيور بکار گرفته شود و اولين بار استفاده از دستگاه واکسيناسيون  IN OVOبراي استفاده در تخم مرغ توسط شرکت EMBREX,Inc  در اواخر دهه 1980 صورت گرفت. در حال حاضرآخرين نمونه از دستگاهIN OVO  در بيش از 80 درصد ازسيستم هاي جوجه کشي در ايالات متحده عليه بيماري مارک(MD) مورد استفاده قرار ميگيرد.
اين دستگاه ربات-شکل، با استفاده از مکنده هاي متعددي که در آن تعبيه شده،تخم مرغ هاي بارور شدۀ 18روزه را از روي سيني هاي دستگاه سِتر بر ميدارد. دستگاه تزريق را با سوزن 1 اينچي وبه مقدار 1/0 ميلي ليتراز ترکيب واکسن به انتهاي بزرگتر تخم و به قسمت اطاقک هوايي تخم انجام ميدهد (قابل ذکراست که سيستم ايمني جوجۀ 18 روزه رشد کافي را جهت پاسخ دادن به واکسيناسيون انجام داده ست).تخم مرغ ها سپس به دستگاه هچري منتقل شده و تا پايان 21روزگي در آنجا باقي مي مانند. محبوبيت اين دستگاه، که اطمينان و اثر بالايي در واکسيناسيون عليه بيماري مارک دارد، در سراسر دنيا در حال افزايش است .همچنين استفاده از اين دستگاه در پيشگيري از بيماري گامبورو(IBD) در حال افزايش است. با اين حال هنوز ايمني و اثربخشي اين روش در مورد واکسيناسيون زندۀ گامبورو(live IBD) که توسط دستگاه IN OVO  انجام ميشود، بطور قطعي نشان داده نشده است.
گامبورو يک بيماري شايع در جوجه هاي جوان است که از لحاظ اقتصادي اهميت زيادي در سراسر دنيا دارد و ايمني جوجه هاي آلوده شده را کاهش ميدهد و موجب ابتلا به بيماري و تلفات جوجه ها ميشود. به دليل مشکل بودن ريشه کني اين ويروس در مزارع پرورش طيور، واکسيناسيون جوجه هاي جوان از بهترين روشهاي پيشگيري بشمار ميرود.
دو مطالعه  در دانشگاه Aurburn به منظور بررسي ايمني و سلامت روش   IN OVO با استفاده از 4نوع واکسن ) IBDکه از لحاظ نام تجاري با هم متفاوت بودند)صورت گرفت. براي هر روش تخم مرغ هاي جوجه كشي  SPF (Specific Pathogen Free) به 5 گروه تقسيم شدند (پرنده هايSPF به پرنده هايي گفته ميشوند که هرگز در مقابل عوامل بيماريزا قرار نگرفته اند). هر يک از اين  4گروه بوسيلۀ يک نوع متفاوت(از لحاظ تجاري)از واکسنIBD واکسينه شدند و گروه پنجم نيز واکسني دريافت نکرد که گروه کنترل تلقي ميشدند.تخم هاي SPF از مرغهاي مادر SPF که در محيط ايزوله نگهداري ميشدند بدست آمده بود. اين جنين ها ايمني اکتسابي مادري نداشتند ودر مقابل IBD ايمني نشده بودند. ايمني اکتسابي به ايمني گفته ميشود که ازوالدين( مرغهاي مادر) به ارث برده ميشوند. هر گروه در محيط ايزولۀ مجزا نگهداري ميشدند.
ايمني واکسيناسيون بوسيلۀ تأثير هر واکسن بر ميزان قابليت جوجه درآوري (Hatchability) تخم مرغ ها، ماندگاري(Livability) جوجه ها تا هفتۀ سوم و همچنين نشانه هاي ظاهري و علايم(يا تغييرات) ميکروسکپي که بوسيلۀ گامبورو ميتواند ايجاد شود مورد بررسي قرار گرفتند. در سن 7و21 روزگي، پنج جوجه از هر گروه مورد بررسي قرار گرفتند. بافتِ بورس فابريسيوس Bursa Fabricius که اندام هدف براي IBD  است، مورد آزمايش بي طرف(که باعث شک و شُبهه اي در نتايج ازمايش نشود)،توسط ازمايشگاهي در دانشگاه Georgia، قرار گرفت و بافت ميکروسکپي از عدد 1 تا 4 امتياز بندي شد،که عدد 1 نشان دهندۀ حالت نرمال و عدد 4 حالت حاد و شديد بود. بافت ميکروسکپي بورس شاخص حساس و مناسبي براي تشخيص بيماري گامبورو است.
در هر دوي مطالعات انجام گرفته نشان داد که واکسيناسيون انجام گرفته در هر 4 گروه،اثر سويي بر ميزان هچ در تخم ها وماندگاري جوجه ها تا سن 21 روزگي در بر نداشت. هر چند بررسي ميکروسکپي در رابطه با IBD در سن 7 روزگي نشان دهندۀ وجودIBD در بافتهاي حساس به IBD بود،اما در 21 روزگي اثري از آن باقي نمانده بود.اين نتايج نشان دهندۀ اين است که تمام 4 گروه واکسيناسيوني که به روش IN OVO بر روي جوجه هاي SPF انجام گرفت ايمن، سالم و قابل اطمينان هستند. طبعاً ازمايشاتي که در آينده انجام ميشوند ميزان تاًثير اين 4 نوع واکسن که با نام هاي مختلف تجاري عرضه ميشوند مورد بررسي قرار خواهد گرفت و توانايي هر يک از آنها را در حفاظت از جوجه ها در مقابل عامل بيماري گامبرو نشان خواهد داد.

محققان:
Joe Gimbrone,Teresa Dormitoro,Tom Brown, and Mike Schwartz.

منبع:
Highlights of Agricultural Research. volume 46, number 4,winter 1999.

آثار كاربرد آسپرين جهت كنترل آسيت در طيور گوشتي

طي دهه گذشته آسيت يكي از مشكلات بسيار مهم در صنعت مرغداري بوده است . وجه مشخصه اين بيماري تجمع مايع در محوطه بطني است و به همين دليل به آن " آب آوردگي شكم " نيزگفته  مي شود . بنظر مي رسد ارتفاع محل پرورش از سطح دريا، شرايط محيطي و تغذيه از جمله دلايل بروز اين بيماري مي باشد .هنگام بروز آسيت در طيور گوشتي عوامل متعددي موجب كم شدن ميزان اكسيژن بافتي مي شوند. جهت مقابله با اين پديده پرندگان دچار آسيت، هماتوكريت و تعداد گلبولهاي قرمزخون را افزايش مي دهند كه اين امر موجب افزايش غلظت خون مي شود. نظر به خواص پروستاگلاندين ها در تنظيم اندازه رگهاي خوني و تشكيل لخته هاي خون، محققين دانشگاه آركانزا در ايالات متحده آمريكا طي پژوهشي از آسپيرين بعنوان يك بازدارنده پروستاگلاندين به منظور افزايش قطر رگهاي خوني و ممانعت از لخته شدن خون در طيور گوشتي استفاده كردند .
طرح آزمايشي مذكور شامل دو نوبت آزمايش با مجموع 1360 جوجه خروس يك روزه گوشتي بود كه در ارتفاع محل آزمايش (390 متر بالاتر از سطح دريا ) و نيز در محفظه مخصوصي با فشار كم معادل 2900 متر بالاتر از سطح دريا اين آزمايشات انجام پذيرفت. در هر ارتفاع 5 تيمارشامل گروه شاهد ومقادير 025/0، 05/0، 1/0 و 2/0 درصد آسپيرين در خوراك مورد بررسي قرار گرفتند . پرندگان و خوراك مصرفي بطور هفتگي توزين شدند. در پايان هفته پنجم نمونه هاي خون جهت آزمايشات هماتولوژي جمع آوري و وزن قلب، سينه، طحال ثبت گرديد ،همچنين تمامي پرندگان براي تعيين علائم آسيت معاينه شدند. در هر دو آزمايش وزن پرندگاني كه در شرايط ارتفاع بالا پرورش يافته بودند بطور معني داري كمتر از موارد پرورش يافته در ارتفاع محلي بود و ميزان بالايي از وقوع آسيت و تغييرات هماتولوژي در اين پرندگان مشاهده گرديد.فقط در دومين آزمايش استفاده از 2/0 درصد آسپرين در خوراك آثاري از كاهش وقوع آسيت بر جاي گذاشته بود. متأسفانه اين پرندگان به ميزان معني داري سبكتر از موارد شاهد بودند.

داروهاي گياهي به عنوان يك عامل بهبود عملكرد

اين موضوع توسط كنفراس منطقه‌اي طيور جنوب آسيا مورد بررسي قرار گرفت. ازآن جايي كه توليد كنندگان و پرورش دهندگان طيور درسطح جهاني به دنبال راهي براي جايگزين آنتي بيوتيك ها و ديگر داروهاي رشد مي باشد، داروهاي گياهي مي توانند يك راه حل طبيعي باشند. يك فاكتور سنتي كه هميشه مخالف اين محصولات گياهي بوده است، ناشناخته بودن و ياكمي شناخت نسبت به اين نوع محصولات مي باشند. با اين وجود اين نبايد ما را از در نظر گرفتن اين اطلاعات موجود باز دارد. برخي از محققين دست به جمع آوري اطلاعاتي در مورد استفاده از گياهان و داروهاي گياهي زده اند. آزمايشات متعدد توسط منابع غذايي مختلف نشانگر آثار سودمند تركيبات گياهي بودند. در مجموع، 13 آزمايش انجام شده نشانگر 108 گرم افزايش وزن درمرغ هاي كشته شده 47 تا 35 روزه بودند. بازده غذايي نيز بهبود يافت. آزمايشات انجام شده درمالزي نيز حاكي از نتايج مشابه بودند. داروهاي گياهي همچنين موجب بهبود رنگ دانه هاي زانتوفيل ) Xanthophylls ( درميان پرندگان مي باشند. اين داروها همچنين موجب بهبود رنگ زرده تخم مرغ، پوست و گوشت مرغ ها شدند. همچنين ادعاهايي نيز درزمينه بهبود صدمات ناشي از بيماري هاي قارچي نيز وجود دارند. درمطالعات انجام شده، مرغ هاي داراي صدماتي ناشي از بيماري هاي قارچي ) Aflatexin ( پس از استفاده از داروهاي گياهي بهبود نسبي خود راباز يافتند. هنوز ابهاماتي در زمينه آثار اين داروهاي گياهي بركبد حيوانات آلوده به سموم قارچي وجوددارد. مخصوصاً درنواحي كه استفاده ازآنتي بيوتيك ها و داروهاي رشد ممنوع و يامحدود مي باشد. شركت ها و توليدكنندگان طيور ممكن است به دنبال اين راه حل جديد يعني داروهاي گياهي باشند.

تغذيه جوجه هاي گوشتي يكروزه

برنامه هاي فعلي تغذيه جوجه هاي گوشتي كه از زمان ورود به سالن تا 21 روزگي استفاده مي شود يك خوراك آغازين ( استارتر 1 ) مي باشد. فرمول اين خوراك موجب مصرف همان مواد مغذي در جوجه هاي يكروزه مي شود كه در پرندگان مسن تر مصرف مي شود ولي يافته ها و تحقيقات جديد نشان مي دهد كه اين كار صحيح نيست. قابليت و امكان استفاده از اجزاء تشكيل دهنده خوراك در جوجه هاي خيلي جوان به مراتب ضعيف تر از پرندگان مسن تر است.
تفاوتهايي كه در نحوه استفاده از غذا در جوجه هاي جوان وجود دارد بخاطر تطابق و سازگاريهاي ايجاد شده در طي انتقال از زندگي جنيني به زندگي طبيعي است. به عبارت ديگر انتقال از تغذيه مادري به تغذيه خارجي. آگاهي دقيق از تكامل جنين در زمان انكوباسيون بخصوص در روزهاي پاياني آن و بلافاصله پس از تولد اهميت زيادي دارد. نحوه تغذيه جنين و تغييرات دستگاه گوارش در دوران انكوباسيون و رشد اوليه آن پس از تفريخ يك نقش كليدي در اين مورد دارد. افزايش ميزان گلوكز خون بوسيله استفاده از مواد افزودني و غذاهاي مخصوص با حداكثر نشاسته ژلاتينه شده  نيز از مواردي هستند كه موجب بهبود رشد اوليه جوجه مي شوند. فرمول مخصوصي كه بتواند در ابتداي زندگي نياز جوجه را تأمين كند تا سن 3 يا 4 روزگي بيشتر مورد نياز نيست.

فرآيندهاي هضم جنيني:
زرده منبع اصلي مواد غير حيواني براي تشكيل جنين و رشد آن در دوران انكوباسيون مي باشد كه دو سوم محتواي ماده خشك آن چربي است كه از نوع ليپوپروتئينها با دانسيته خيلي پائين  (VLDL) و ويتلوژنين مي باشد. ( ويتلوژنين فسفو پروتئين زرده مي باشد ) اين دو نوع تركيب تأمين كننده انرژي هستند و اسيدهاي چرب در اين زمان براي ساخت غشاء سلولي به مقدار زياد لازم هستند. فوسويتين پروتئيني است كه فسفر را متمركز ميكند و بصورت گرانول وجود دارد. فوسويتين همراه با كلسيم آزاد شده از پوسته تخم مرغ براي تشكيل اسكلت جوجه به مصرف مي رسد. قسمت آبكي زرده ايمونوگلوبولين IgG را در خود دارد كه جهت ايجاد ايمني پاسيو يا غير فعال در ابتداي زندگي جوجه به منظور مقابله با عفونتها بسيار اهميت دارد. انتروسيتهاي موجود در دستگاه گوارش جنين در پايان هفته دوم انكوباسيون براي جذب مولكولهاي درشت با ظرفيت هضم و جذب محدود هدايت مي شوند.
در اين موقع آلبومين از طريق ارتباط سروآمنيوتيك بطرف حفره آمنيوتيك و از طريق ناف كيسه زرده بطرف كيسه زرده جاري مي شود. آلبومين وارد شده به حفره آمنيون در اولين تجربه هضمي جنين بوسيله جنين هضم مي شود. اين عمل موجب تشكيل انتروسيتهاي جديد مي شود كه عمل هضم را كاملتر انجام مي دهند. محتويات از طريق غشاء كيسه زرده بسرعت به جوجه منتقل مي شوند. چربي بعنوان جزء اصلي باقيمانده مخلوط زرده  و آلبومين همراه با مواد مغذي ديگر وجود دارد. ميزان گلوكز خيلي پائين است و بنابراين چرخه گلوكونئوژنز از پروتئين منبع اصلي توليد گلوكز براي جوجه هاي در حال تولد مي باشد. تغذيه مستقل در جوجه براي پاسخ به نيازهاي غذايي آن در سن 3 تا 4 روزگي شروع مي شود. يعني موقعي كه محتويات كيسه زرده كاملا" به مصرف رسيده است.

مطالعه بر روي رشد اوليه جوجه :
اولين  تماسي كه جوجه با  محيط  دارد  موجب يك آسيب  ميكروبيولوژيكي  خطرناك به  آن مي شود. ايمني  غير فعال ( پاسيو ) براي رشد اوليه جوجه ضروري است ولي فقط حفاظت بر عليه ميكروبهايي را ايجاد مي كند كه قبلا" مرغ مادر با آنها تماس داشته است. دستگاه گوارش جوجه بعد از تفريخ نابالغ است و اغلب جذب غذا از روده آهسته انجام مي شود. با توقف بيشتر مواد مغذي در لوله گوارش ميكروارگانيسم هايي كه از محيط و بخصوص همراه غذا دريافت شده اند از وجود محيط مناسب و سرشار از مواد غذايي بهره كافي برده موجب عفونتهاي مزمن  مرگ و مير در جوجه مي گردند.
آنتي بيوتيكها معمولا" در جيره جوجه هاي گوشتي منظور مي شوند ولي نقش آنها در غذاي استارتر اهميت زيادي ندارد بخصوص وقتي جوجه ها بر روي بستر استفاده شده  پرورش مي يابند.
مرغهاي مادر بالغ و مسن تخم مرغهاي سنگين تر و با نسبت زرده بيشتر از تخم مرغهاي مادر جوان توليد مي كنند. جوجه هايي كه از تخم مرغهاي داراي ذخاير غذايي بيشتر هچ مي شوند سنگين تر هستند. جوجه هايي كه از تخم مرغ هاي مادر جوان هچ مي شوند غلظت پائين تري از فسفر در كيسه زرده دارند كه كلا" بعلت كمبود فسفوليپيدهاي آن است. مرگ و مير اوليه در جوجه هايي كه از تخم مرغ هاي كوچك هچ مي شوند بيشتر از جوجه هايي است كه از تخم مرغ هاي بزرگ متولد مي شوند.
پروپيونيك اسيد  يك پيش ساز گلوكز در حيوانات است. اين تركيب گلوكزساز در جوجه ها بسرعت و كاملا" در دستگاه گوارش جذب مي شود. اين تركيب فعاليت ميكرب كشي  نيز دارد.
در مطالعه اي از زمان ورود جوجه به سالن تا 7 روزگي به ميزان 3% پروپيونات آمونيوم به غذا اضافه شد. و جوجه هاي حاصل از تخم مرغهاي مادرهاي جوان و مسن تر بصورت مخلوط انتخاب شدند. بازدهي و رشد كلي جوجه هاي حاصل از تخم مرغهاي كوچك ضعيف تر از جوجه هايي بود كه از تخم مرغ هاي بزرگ متولد شده بودند. اضافه نمودن پروپيونات آمونيوم به غذا موجب كاهش ميزان اضافه وزن جوجه شد ولي تبديل غذايي را بهبود بخشيد. پروپيونات مرگ و مير كلي در جوجه هاي ضعيف تر كه از مادرهاي جوان بوجود آمده بودند را نيز كاهش داد.

جيره هاي حاوي كربوهيدرات بالا موجب كاهش رشد و وزن گرفتن جوجه مي شوند
دستگاه گوارش نابالغ جوجه هاي در حال تولد براي هضم نشاسته خيلي بيشتر از هضم چربي سازگاري دارد. محتويات كيسه زرده داراي كربوهيدرات كم و چربي زياد مي باشد و از طريق غشاء كيسه زرده جذب بدن جوجه مي شوند. سوخت كامل چربي به جريان ثابت گلوكز داشته و جوجه با استفاده از گلوكونئوژنز از پروتئين براي رسيدن به اين هدف استفاده مي كند.
در يك آزمايش انجام شده ، يك جيره حاوي كربوهيدرات بالا شامل آرد ذرت همراه با كلسيم و فسفر پيشنهادي NRC در سه روز اول ورود جوجه به سالن در اختيار آنها قرار گرفت و نتيجه آن با يك فرمول غذايي استارتر استاندارد NRC كه نياز جوجه به تمام نوترينت ها را تأمين كند مقايسه بعمل آمد. در اين آزمايش بهبود احتمالي گلوكونئوژنز از پروپيونات مجددا" مطالعه شد و اين بار مطالعه با استفاده از پروپيونات كلسيم انجام شد. تمامي جيره هاي مورد آزمايش تا سن سه روزگي استفاده شدند. نتايج نشان داد كه جيره حاوي كربوهيدرات بالا موجب كاهش ميزان وزن گرفتن جوجه گرديد كه تا سن كشتار اين كاهش حفظ شد. اين نتيجه مربوط به كمبود پروتئين اوليه و نارسايي رشد بافتهاي بدن در ابتداي تولد مي شود استفاده از پروپيونات منجر به كاهش مرگ و مير اوليه و نيز مرگ و مير كلي گله گرديد و هراه با جيره استارتر استاندارد بهبود افزايش وزن جوجه را به همراه داشت.

يك جيره غذايي براي چند روز اول زندگي جوجه
استفاده از فرمولهاي پيشنهادي معمولي در سن 1 تا 21 روزگي ممكن است موجب ايجاد كمبود مرزي 13 كلسيم و فسفر در روزهاي اول به بعد از تولد شود بخصوص وقتي جوجه از گله مادر جوان متولد شده باشد. استفاده از اجزاء غذايي كه مطابق با قابليت هاي هضمي و جذبي در روزهاي اول زندگي باشد هنوز مورد توجه قرار نگرفته است.
بعنوان مثال مي توان از كنجاله سويا  نام برد. اين كنجاله در پرنده هايي كه دستگاه گوارش بالغ دارند بخوبي مورد استفاده قرار مي گيرد ولي بخاطر اليگوساكاريدهاي غير قابل هضم  موجود در آن براي جوجه هاي جوان مضر بوده و مي تواند در جوجه عوارض گوارشي ايجاد نمايد و بر روي راندمان غذا و رشد جوجه تأثير منفي بگذارد. بعضي مواد غير معمول با قابليت هضم بالاتر پتانسيل قوي براي منظور شدن در جيره هاي اوليه را دارند. در آينده اي نزديك متخصصين تغذيه با تنوع بيشتري از مواد دانه اي روبرو خواهند بود كه با اصلاحات ژنتيكي ايجاد شده در آنها با توان هضمي حيوان مواجهه بهتري دارند.
عمل آوري غذا بوسيله پلت كردن  و اكسترود كردن  نيز ابزار مهمي در آماده سازي غذا براي جوجه هاي جوان هستند. پلت كردن غذا در همه جاي دنيا انجام مي شود ولي مراحل ناقص در اين عمل وجود دارد كه موجب ژلاتينه شدن كامل نشاسته نمي شود.
اكسترود كردن روشي گرانتر از پلت كردن است ولي افزايش وزن بيشتري در جوجه ايجاد مي كند كه بخاطر استفاده بهتر از مواد غذايي بعلت ژلاتينه شدن كامل نشاسته  در اين روش مي باشد.
استفاده از بعضي مواد افزودني مانند پروپيونات ها از طريق بهبود گلوكونئوژنز باعث كاهش مرگ و مير جوجه ها مي شود گر چه اثرات آن بر روي افزايش وزن جوجه كاملا" مشخص نيست.
غذايي كه هنگام ورود جوجه به سالن در اختيارش قرار مي گيرد برخلاف آنچه كه پيش استارتر ناميده مي شود بعنوان غذاي 4-3 روز اول پيشنهاد مي شود يعني زماني كه بيشترين مقدار محتواي كيسه زرده به مصرف جوجه مي رسد. اين غذاي مخصوص ممكن است گرانتر از غذاي استارتر معمولي تمام شود ولي چون فقط 4-3 روز اول استفاده مي شود تأثير خيلي كمي در قيمت تمام شده كل غذا خواهد داشت.

افزودني هاي غذايي در جيره طيور

علاوه بر عناصر اصلي غذا ، مواد ديگري نيز ممكن است به جيره طيور اضافه شوند . براي مثال از مواد آنتي اكسيدان براي جلوگيري از فساد و اكسيد شدن چربي ها در جيره استفاده مي شود . بعضي از تركيبات استروژن نيز براي ذخيره چربي در لاشه بكار مي رود . همچنين جهت پيشگيري و يا درمان بعضي از بيماري ها لازم است كه بعضي مواد داروئي به جيره اضافه شوند . مثلا براي پيشگيري از كوكسيدوز از مواد كوكسيديو استاتها در جيره استفاده مي شود . از معروفترين اين تركيبات سولفاكوينواكسالين است كه به مقدار 0125/0 تا 025/0 درصد جهت پيشگيري و 1/0 درصد براي درمان كوكسيديوز مصرف مي شود . از ساير كوكسيدو استات ها مي توان آمپروليوم، كلروتتراسيكلين و زائولن را نام برد . بعضي از افزودني هاي غذايي براي افزايش سرعت رشد بكار مي روند . از مهم ترين اين تركيبات  آنتي بيوتيك ها هستند كه به مقدار جزيي (5 تا 10 قسمت در ميليون) به منظور تسريع در رشد به جيره اضافه مي شوند .
نقش آنتي بيوتيكها در افزايش رشد به علت از بين بردن باكتري هاي مضر دستگاه گوارش است . در محيطي عاري از ميكروب آنتي بيوتيكها تاثيري در افزايش رشد ندارند .
آنتي بيوتيكهاي متداول عبارتند از : اريترومايسين ، لوليندرومايسين ، اسپيرومايسين و تايلوسين، ترومايسين و تي ان تي . بعضي مواقع تركيب چند آنتي بيوتيك در افزايش سرعت رشد موثرتر از كاربرد يكي از آنها است .
جذب آنتي بيوتيكها متفاوت است . پني سيلين بهتر از ساير آنتي بيوتيكها جذب مي گردد ولي ميزان جذب آنها اهميت خاصي ندارد زيرا نقش آنتي بيوتيكها بيشتر در داخل دستگاه گوارش و قبل از جذب است .
كاربرد يك نوع از آنتي بيوتيكها و براي مدت طولاني مقاومت باكتريها را در مقابل آنتي بيوتيك افزايش يابد و يا از نوع ديگري استفاده شود .
امروزه مصرف افزودني هاي غذايي بايستي كنترل شده باشد زيرا بعضي از اين مواد در گوشت و يا تخم مرغ ذخيره مي شوند و سپس وارد بدن انسان مي گردند كه كاهش اثرات سوء بجاي مي گذارند .
علاوه بر آنتي بيوتيكها از تركيبات آرسنيكي براي تحريك رشد استفاده مي شود . مصرف اين تركيبات همراه با آنتي بيوتيكها موثر تر است از اين تركيبات مي توان اسيد آرسنيليك ، ارسنات سديم و 3- نيترو 4- هيدروكسي فنيل اسيد آرسنيك ، را نام برد . اين تركيبات به ميزان 90 قسمت در ميليون به جيره اضافه مي شوند . افزايش اين تركيبات تا 5 برابر مقدار فوق سمي است .
نيتروفورانها نيز به عنوان محرك رشد مصرف مي شوند . مصرف اينگونه تركيبات مقاومتي در باكتريها بوجود نمي آورد و مصرف آنها بيشتر در جهت درمان است و خاصيت محركه رشد آنها اثري ثانويه است . از انواع اين تركيبات نيتروفوران و فورازوليدون قابل ذكر مي باشند .
در بعضي از كشورها از مواد رنگ دانه اي جهت توليد تخم مرغ هايي با زرده تيره و يا لاشه هايي با رنگ زردتر استفاده
مي شود با گنجاندن مقادير يونجه و ذرت در جيره مي توان چنين مواد رنگي را در اختيار مرغ قرار داد . گاهي از مواد ساختگي مثل گزانتو فيل ، كاروفيل و كانتاگزانين استفاده مي شود . ولي كانتاگزانين رنگي نامطلوب مي باشد .
از مواد ادويه اي براي توليد بو و يا طعم در غذا استفاده مي شود . اين مواد هيچگونه ارزش غذايي ندارند . گاهي اين مواد در افزايش مصرف خوراك و آب موثرند .
گاهي به علت پايين بودن غلظت بعضي از آنزيمها در دستگاه گوارش اينگونه آنزيمها به غذا اضافه مي گردند تا هضم مواد غذايي افزايش يابد . گاهي يك و يا مخلوطي از چند آنزيم بكار مي رود . نقش آنزيمها بيشتر افزايش راندمان استفاده از غلات است . مصرف آنزيم فيتاز استفاده از فسفر موجود در گياهان را كه به فرم فيتين است افزايش مي دهد.

نقش ويتامين ها در تغذيه طيور

بر خلاف ساير عناصر غذايي شباهت كمتري در ساختمان شيميايي ويتامين ها وجود دارد . تقسيم بندي آنها بر اساس خصوصيات خاصي صورت مي گيرد . تركيباتي هستند آلي ، توسط بدن ساخته نمي شود و به ميزان بسيار جزئي مورد نيازند . ويتامين ها از اعضاي اصلي ساختمان بدن نيستند و بيشتر به صورت كوآنزيم و يا تنظيم كننده سوخت و ساز در بدن بكار
مي روند . از شانزده ويتامين ضروري در تغذيه طيور ويتامينهاي A ، E ، K و D در چربي محلولند و ويتامين هاي ريبوفلاوين، تيامين، اسيد فوليك، بيوتين، اسيد پانتوتنيك، پيريدوكسين، ويتامين B12 ، اينوزيتول ، اسيدپارا آمينوبنزوئيك و كولين در آب حل مي شوند . طيور به ويتامين C در جيره نيازي ندارند زيرا اين ويتامين در بدن آنها ساخته مي شود .
ويتامين ها براي رشد و توليد مثل طيور ضروري هستند . تخم مرغ حاوي تمامي ويتامين ها است و آنها را در اختيار جنين قرار مي دهد . بهترين منبع ويتامين ها براي انسان تخم مرغ است .

ويتامين A :
طيور به ويتامين A و يا يكي از پيش ويتامين هاي A نياز دارند ، ويتامين A در ساختمان اجزاي مهم بافت هاي پوششي دخالت دارد . يكي از رنگ هاي موجود در چشم داراي ويتامين A است . ويتامين A از شب كوري جلوگيري مي كند . علائم كمبود آن در طيور بهم خوردن تعادل ماهيچه ، تجمع اسيداوريك در ميزناي و كليه ها و كاهش رشد است. كمبود ويتامين A در مرغان تخمگذار سبب كاهش تخمگذاري و جوجه دهي مي شود.
اين ويتامين در روغن كبد ماهي به وفور يافت مي شود ولي منبع اصلي آن گياهان هستند . همانند ساير حيوانات طيور قادرند كه كاروتن موجود در مواد سبز يونجه و علوفه هاي تازه را به ويتامين تبديل كنند . طيور رنگريزه موجود در ذرت
(كرپيتو گزانتين) را مورد استفاده قرار مي دهند ولي راندمان تبديل پيش ويتامين به ويتامين A در جوجه هاي جوان كم است . امروزه ويتامين A به طوره مصنوعي ساخته مي شود ولي اين ويتامين و پيش ويتامين هاي آن از پايداري كمتري برخوردارند و به آساني اكسيد شده و به فرم غير فعال در مي آيد . براي جلوگيري از اكسيد شدن آنها ، ويتامين همراه با مواد پايدار كننده مصرف مي گردد و يا به جيره آنتي اكسيد افزوده مي شود . معيار اندازه گيري ويتامين A واحد بين المللي است . هر واحد برابر است با فعاليت 6/0 ميكروگرم بتا كاروتن و يا فعاليت 345/0 ميكروگرم ويتامين A خالص .
در مواقعي كه گله مرغ با بيماري كوكسيدوز، يا اسهال خوني مواجه است بايستي ميزان ويتامين A در جيره افزايش يابد، زيرا در حالت بيماري اولاً به علت ضايعات سلولهاي روده سرعت تبديل كاروتن A كاهش مي يابد و ثانيا عامل بيماري كوكسيدوز سبب تجزيه ويتامين A مي گردد .

ويتامين : D
 ويتامين D براي جذب و ذخيره كلسيم در بدن لازم است . كمبود اين ويتامين سبب بروز بيماري را راشيتيسم مشابه با نوعي كه از كمبود كلسيم و فسفر بوجود مي آيد مي گردد . در استخوانهاي در حال رشد كلسيم به خوبي رسوب نمي كند ، رشد كم مي شود و راه رفتن مختل مي گردد.
كمبود ويتامين D در مرغان تخمگذار سبب كاهش در تخمگذاري و نازك شدن پوسته تخم مرغ مي گردد . جنين حاصله از اينگونه تخم مرغها كامل نيست زيرا نمي تواند كلسيم مورد نياز خود را بدست آورد .
اگر جيره طيور فاقد ويتامين D باشد ، ويتامين D كه در اثر تابش آفتاب در بدن ساخته مي شود قادر به رفع كمبود اين ويتامين نخواهد بود . پيش ويتامين D يعني 7- دي هيدروكلسترول در اثر اشعه آفتاب به ويتامين D تبديل مي شود و اين ويتامين از زير پوست و يا به وسيله منقار مرغ از غده پرين جذب مي گردد . واحد ويتامين D ، واحد بين المللي جوجه است كه برابر است با فعاليت 5/0 ميلي گرم كالسيفرول .
ويتامين D به فرمهاي مختلف يعني D2 و D3 وجود دارد . D2  در اثر تابش خورشيد از ارگوسترول موجود در گياهان بوجود مي آيد در صورتي كه D3 در اثر تابش خورشيد بر 7 - دي هيدروكلسترول در بدن حيوانات بوجود مي آيد.
در طيور اثر ويتامين D3 در جلوگيري از راشيتيسم 30 برابر اثر ويتامين D2 است .
امروزه به جيره مرغ منابع ويتامين D مثل روغن كبد ماهي ، و يا روغن هايي كه داراي اين ويتامين هستند اضافه مي شود . اگر چه تابش خورشيد مقداري از نياز ويتامين D را تامين مي كند ولي امروزه به دليل استفاده از روشهاي نگهداري بخصوصي، مرغها كمتر در معرض تابش مستقيم آفتاب هستند .

ويتامين E (توكوفرول) :
كمبود ويتامين E به صور مختلف در مرغ ظاهر مي شود زيرا عوامل ديگري در نياز مرغ به ويتامين E تاثير مي گذارند .
در جوجه هاي در حال رشد كمبود ويتامين E باعث:
 1-خونريزي مغزي
 2-تراوش آب در زير پوست
 3- ديستروفي ماهيچه اي مي گردد . تورم مغزي بيشتر در شرايطي بوجود مي آيد كه جيره حاوي چربي هاي غير اشباع است.
علاوه بر ويتامين E بعضي از آنتي اكسيدانها در جلوگيري از تورم مغزي موثرند . تراوش آب در زير پوست با مصرف سلنيم
بر طرف مي گردد ، ولي تحليل ماهيچه يك بيماري پيچيده است كه تحت تاثير ويتامين E ، متيونين و سيستين قرار دارد .
كاهش باروري و جوجه در آوري بيشتر در مواقع كمبود ويتامين E مشاهده مي شود . در جيره طيور از منابع ويتامين E و يا ساير آنتي اكسيدان ها استفاده مي شود . ويتامين E از روغن هاي گياهي بدست مي آيد . بهترين منبع ويتامين E غلات و پودر يونجه است .
پايداري ويتامين E از ساير ويتامين هاي محلول در چربي بيشتر است ولي اين ويتامين در غذاهاي فاسد شده ، به سرعت از بين مي رود . واحد آن واحد بين المللي است و برابر است با يك ميلي گرم آلفا توكوفرول .

ويتامين K :
 ويتامين K در ايجاد نوعي پروتئين كه در اعمال مربوط به انعقاد خون دخالت دارد موثر است . كمبود اين ويتامين باعث
مي گردد كه خون منعقد نشود و در بعضي مواقع مرغ در اثر خونريزي تلف مي گردد . طيور بالغ در اين مورد با خطرات كمتري روبرو هستند . ولي جوجه هايي كه جيره مادر آنها از لحاظ ويتامين K فقير است به خونريزي حساس مي باشند و زمان انعقاد خون آنها افزايش مي يابد .
اگر چه ويتامين K در يونجه ، پودر گوشت و پودر ماهي وجود دارد ولي در شرايط پرورش مرغ در مزارع علائم كمبود آن مشاهده مي شود . به جيره هاي جوجه هاي در حال رشد و مرغان مادر مكمل هاي ويتامين K افزوده مي شود .
در مواقعي كه جوجه ها به كوكسيدوز آلوده هستند ، ضروري است . كه ميزان ويتامين K جيره افزايش يابد ، زيرا اولاً به انعقاد خون در سلولهاي روده كمك مي كند و مانع از خونريزي بيشتر مي گردد و ثانياً داروهائي كه جهت درمان كوسيدوز بكار
مي روند (سولفا كوينواكسالين) با ويتامين K رقابت مي كنند و مانع جذب آن مي گردند .
 
ريبوفلاوين :
 اين ويتامين در آب حل مي شود و يكي از ويتامين هايي است كه در جيره هاي معمولي كمبود آن بيشتر مشهود است ، به همين دليل جيره هاي معمولي بايستي با مكمل هاي ريبوفلاوين تكميل شوند . جوجه هايي كه با كمبود اين ويتامين مواجه هستند رشد كمتري دارند و به يك نوع شلي به نام فلجي خميدگي ناخن ها مبتلا مي شوند . كمبود اين ويتامين در جيره مرغان مادر سبب كاهش جوجه دهي  مي شود .
ريبو فلاوين در كارخانجاتي كه آنتي بيوتيك و ساير تركيبات داروئي را مي سازند تهيه مي گردد . بهترين منابع ريبو فلاوين شير و فرآورده هاي آن ، سبزيجات و فرآورده هاي تخميري هستند.

تيامين :
تيامين يا ويتامين ب 1 ، براي رشد و فعاليت طبيعي اعصاب ضروري است ، كمبود آن باعث اختلال در كار سيستم عصبي و فلجي مي گردد .
احتياجات جوجه هاي جوان بيشتر از مرغان بالغ است ولي به علت اينكه قسمت اعظمي از جيره آنها از تشكيل مي دهند با كمبود آن مواجه نمي شوند . بيشتر گياهان و بافت هاي حيواني منابع غني از تيامين هستند . اين ويتامين در شير ، غلات ، تخم مرغ ، و سبزيجات بوفور  يافت مي شود.

اسيد نيكوتنيك:
 اين ويتامين براي رشد ضروري است . در جيره هايي كه قسمت اعظم آن را ذرت تشكيل مي دهد كمبود اين ويتامين بيشتر مشهود ست . زيرا اولاً ذرت داراي مقدار ناچيزي نياسين است و ثانياً مقدار تريپتوفان آن نيز كم است ، لذا امكان تبديل اين اسيد آمينه به نياسين ضعيف است . كمبود اين ويتامين سبب كاهش رشد و بروز پروسيس مي شود . التهاب زبان و دهان ، كاهش اشتها ، كاهش رشد پرها و بهم خوردن تعادل بدن از ديگر علائم كمبود اين ويتامين است . نوع مصنوعي آن به جيره جوجه هاي در حال رشد و مرغان مادر افزوده مي شود . بهترين منبع آن كبد ، مخمر ، سبوس گندم و فرآورده هاي تخميري است .

اسيد پانتو تنيك:
كمبود اين ويتامين باعث كاهش رشد و تغيير وضع ظاهري پرها مي گردد . همچنين ضايعاتي پوسته دار در اطراف دهان و چشم و معقد ظاهر مي شود . در شرايط بيماري جوجه ها روي پاها مي نشينند . كمبود اين ويتامين در جيره مرغان مادر جوجه دهي را كاهش مي دهد و تلفات اوليه جوجه ها افزايش مي يابد . پانتوتنات كلسيم به عنوان مكمل اين ويتامين به جيره اضافه مي شود . منابع اسيد پانتوتنيك عبارتند از مخمر ، يونجه، فرآورده هاي تخميري و فرآورده هاي شيري .

ويتامين B6 :
نام پيريدوكسين براي سه گروه مختلف از اين ويتامين يعني پيريدوكسول ، پيريدوكسال و پيريدوكسا آمين كه همگي داراي اعمال متابوليكي مشابهي در بدن هستند بكار مي رود . كمبود شديد اين ويتامين باعث عدم تعادل در راه رفتن ، حركت در هر جهت بدون اراده ، تشنج و مرگ مي گردد. در طيور بالغ كاهش اشتها ، كم شدن سريع وزن و مرگ ديده مي شود . كمبود جزيي اين ويتامين باعث كاهش تخمگذاري و جوجه دهي مي گردد . اين ويتامين در غلات ، گندم و فرآورده هاي آنها ، فرآورده هاي شيري ، گوشت ، ماهي ، يونجه و بيشتر مواد غذايي وجود دارد لذا كمبود آن در شرايط عادي و جيره هاي معمولي كمتر مشهود است .

بيوتين :
عوارض ناشي از كمبود بيوتين در جوجه هاي در حال رشد بروز ضايعات پوستي و مشابه با آنچه كه در اثر كمبود
 اسيد پانتو تنيك بوجود مي آيد است . پاها خشك مي شوند ترك برمي دارند و دچار خونريزي مي شوند سرانجام چنين ضايعاتي در گوشه دهان و چشم ها ظاهر مي شود .
مصرف سفيده تخم مرغ خام باعث بروز كمبود بيوتين مي گردد زيرا بيوتين در اثر آويدين كه يكي از پروتئين هاي تخم مرغ است غير فعالي مي شود . در چنين شرايطي مقدار بيوتين جيره بايستي افزايش يابد . مصرف سفيده تخم مرغ پخته چنين حالتي را بوجود نمي آورد .
بيوتين در جلوگيري از پروسيس موثر است . هم چنين باعث بهبود در امر جوجه دهي مي گردد . بيوتين به مقدار جزيي براي سلامتي و توليد تخم مرغ لازم است .
در شرايط معمولي به علت وجود بيوتين در اغلب مواد غذايي كمبود آن ديده نمي شود غلات و فرآورده هاي آنها ، مخمر خشك ، پودر يونجه ، فرآورده هاي شير و مراتع سبز منابع خوبي از بيوتين هستند .

 كولين :
 كولين همراه با منگنز ، اسيد فوليك ، اسيد نيكو تينيك و بيوتين براي جلوگيري از پروسيس لازم است . نياز به اين ويتامين از تمام ويتامين ها بيشتر است ولي در مواد غذا به مقدار كافي وجود دارد . كمبود كولين سبب كاهش رشد و راندمان تبديل غذا و پروسيس مي گردد . مرغان بالغ قادرند مقداري از كولين مورد نياز خون را بسازند ، كولين به عنوان يك منبع دهنده گروه متيل بكار مي رود . در جيره مرغان گوشتي مقداري كولين به صورت مكمل اضافه مي گردد . پودر ماهي ، سويا و در ساير كشورها بقاياي آبجو سازي ها منابع خوبي از كولين بحساب مي آيند . همچنين به مقدار قابل ملاحظه اي در پودر گوشت و شير خشك يافت مي گردد .
كولين بخشي از ساختمان لسيتين است . اين تركيبي است كه انتقال چربي ها در بدن را به عهده دارد و كمبود آن باعث جمع شدن چربي در كبد مي گردد كه در نتيجه بيماري كبد چرب حاصل مي شود . هم چنين كولين در ساختمان گروه ديگري از فسفوليپيدها كه هر يك داراي اعمال مهمي در بدن هستند وجود دارد .

اسيد فوليك :
 كمبود اسيد فوليك سبب كاهش رشد بدن و پرها و بروز پروسيس مي شود . رنگ پرها نيز از بين مي رود ، كمبود اسيد فوليك كم خوني بخصوصي را به همراه دارد كه ويژگي اين عارضه بزرگ شدن گلبولهاي قرمز و افزايش همو گلوبين مي باشد . در جيره هاي معمولي كمبود آن كمتر مشاهده مي شود . گوشت ، جگر ، ماهي و فرآورده هاي شيري منبع خوبي از اسيد فوليك هستند .
 
ويتامين B12 (كوبالامين) :
تمام طيور به ويتامين B12 احتياج دارند ولي نياز جوجه هاي در حال رشد و مرغان تخم گذار به اين ويتامين حياتي است . اين ويتامين تنها در منابع حيواني وجود دارد و در گياهان يافت نمي شود . از بقاياي تخميري توسط باكتري ها مقداري ويتامين B12 بوجود مي آيد .
جيره هايي كه منابع پروتئين حيواني آنها كم است مقدار ويتامين B12 كمتري دارند . در جيره جوجه هاي گوشتي و مرغان تخمگذار اين ويتامين به صورت مكمل اضافه مي شود . طيوري كه در روي بستر پرورش مي يابند مقدار قابل توجهي از ويتامين B12 مورد نياز خود را از طريق مدفوع بدست مي آورند . جيره مرغاني كه در قفس نگهداري مي شوند بايستي مقدار بيشتري ويتامين B12 داشته باشد .
در ساختمان ويتامين B12 مقداري كبالت وجود دارد و اين تركيب تنها منبع حاوي كبالت درتك معده اي ها است . اگر جيره نشخوار كنندگان حاوي مقداري كبالت باشد آنها قادرند كه ويتامين B12 مورد نياز خود را در اثر فعاليت ميكروارگانيزم هاي سيرابي بدست آورند .
كمبود B12 رشد و راندمان تبديل غذا را كاهش مي دهد . سبب تلفات جنيني و در نتيجه كاهش جوجه دهي مي گردد . همچنين كمبود اين ويتامين سبب بروز نوعي كم خوني مي شود .
بين اين ويتامين ، اسيد فوليك و بعضي از ويتامين هاي ديگر رابطه و اثر متقابل وجود دارد . اين ويتامين در انتقال اسيد پانتوتنيك در بدن دخالت دارد.

تهيه پلت جهت استفاده در جيره طيور

اقتباس از كتاب اصول علمي و عملي پرورش طيور – دكتر جواد پور رضا

پلت كردن يعني تبديل غذاهاي پودري به دانه هايي به اندازه حدود 4 تا 5 ميلي متر . اين كار توسط ماشين هايي به نام ماشين پلت زن انجام مي گيرد . در اين ماشين مواد غذايي تحت تاثير بخار آب و فشار و در حرارتي حدود 80 درجه سانتي گراد به پلت تبديل مي شود . براي جوجه هاي كوچكتر پلت ها با اندازه كوچكتر تهيه مي شوند كه به كرامبل معروفند .
مصرف غذا به شكل پلت از سال 1930 متداول شده و امروزه حدود 60 درصد از غذاهايي كه در مرغداري ها مصرف مي شود به شكل پلت است .
مصرف غذا به شكل پلت در مقايسه با غذاهاي آردي سبب افزايش راندمان تبديل غذا و افزايش رشد مي گردد .
ضمن تبديل غذاهاي آردي به پلت تغييراتي در آن حاصل مي شود . اين تغييرات شامل تغييرات فيزيكي و شيميايي است .

الف) تغييرات فيزيكي : پلت كردن غذا سبب افزايش تراكم ذرات غذايي مي گردد. طيور با حركات كمتري غذاي مورد نياز خود را بدست آورده ، لذا انرژي آنها بيشتر صرف رشد و توليد مي گردد .

ب) تغييرات شيميايي : حرارت بخار آبي كه در حين تهيه پلت به غذا داده مي شود سبب مي گردد كه مواد مزاحم رشدي كه در بعضي از مواد غذايي وجود دارند از بين رفته و در نتيجه با تغذيه پلت رشد بهتري حاصل مي شود . همانطوري كه قبلاً ذكر شد بعضي از اين مواد مزاحم رشد عبارتند از :
1) بازدارنده تريسپين در سويا
2) گوسيپول كنجاله پنبه دانه
3) باز دارنده پيريدوكسين در كتان و
4) ساپونين موجود در يونجه . قابليت هضم پلت بيشتر از شكل هاي ديگر غذا است و همين تغيير نيز به افزايش رشد كمك مي كند.

مزاياي پلت : 
1.افزايش رشد و بهبود راندمان تبديل غذا.
2.كاهش تلفات غذا.
3.در شرايطي كه تحريك عصبي يا تنش وجود دارد، كاهش در مصرف خوراك به علت تحريك حاصله كمتر است .
4.مواد اوليه پر حجم مثل جو و يا جو دوسر باعث مي شود كه پرنده مواد غذايي مورد نياز خود را بدست نياورد . لذا با پلت كردن اين مواد متراكم شده و امكان استفاده از آنها در جيره مرغ افزايش مي يابد .
5.بهبود در طعم غذا.
6.به فضاي انبار و غذا خوري كمتري احتياج است.
7.آلودگي به سالمونلا كمتر است.
معايب پلت : 
1.هزينه آن بيشتر است
2.چون مرغ سريع غذاي مورد نياز خود را مصر ف مي كند ، فرصت زيادي براي جنگيدن و يا خوردن پر دارنده و لذا شيوع بيماري خودخوري بيشتر است .
3.مصرف غذا در مرغان تخمگذار بيش از حد مورد نياز مي شود و نتيجتاً چاق مي گردند كه اين امر باعث كاهش توليد تخم مرغ مي شود .
4.مصرف پلت ، مصرف آب را افزايش مي دهد كه در نتيجه بستر مرطوب مي گردد .
5.حرارت ماشين پلت زن باعث از بين رفتن بعضي از عناصر غذايي مثل ويتامين A مي شود، لذا بايستي مقدار اينگونه مواد غذايي در پلت افزايش يابد.

ارزيابي ايمني زايي واكسن آنفلوانزاي طيور و تاثير آن بر بازده پرورش

بر گرفته از خلاصه مقالات سومين سمينار بهداشت و بيماريهاي طيور

به منظور ارزيابي ايمني واكسن آنفلوانزاي طيور وتاثير آن بر بازده پرورش تعداد250 قطعه جوجه در 4 گروه 2 اتاق مجزا ( اتاق A : گروه 1و2، اتاق B  : گروه3و4 ) پرورش داده شد . واكسن كشته روغني آنفلوانزا ي طيور سروتيپ H9N2 ساخت موسسه رازي ، در 10 روزگي به گروه 1و3 از راه زير جلدي در ناحيه پشت گردن تلقيح گرديد . به جوجه هاي گروه 1و2 در سن 21 روزگي سوسپانسيون عاري از باكتري كه از ناي نمونه هاي مرضي مشكوك به آنفلوانزا گرفته شده بود بصورت قطره داخل بيني تلقيح شد . عيار پادتن سرمي (HI) آنفلوانزا درنتيجه تلقيح واكسن و نمونه هاي  مرضي حاوي ويروس در سن 9 ، 19 ، 28 ، 41 و 51 روزگي در گروههاي چهار گانه اندازه گيري شد . خوراك مصرف شده بطور هفتگي و وزن جوجه ها جهت بررسي تاثير واكسن بر بازده پرورش در پايان هفتههاي اول ، سوم ، پنجم و هفتم اندازه گيري شد .  نتايج حاصل از اندازه گيري عيار پادتن نشان داد كه در خونگيري سن 9 و 19 روزگي اختلاف معني داري بين گروهها وجود ندارد اما در خونگيري سن 28 روزگي بين گروه 4 و گروه 1 و در خونگيري سن 41 روزگي بين گروه 4 با گروه 1 ، 2 و 3 و در خونگيري سن 51 روزگي گروه 4 با گروه 1 ، 2 ، 3 و نيز بين گروه 1 و گروه 3 اختلاف معني دار وجود دارد . ميزان تلفات در گروه 2 ، 5/19 درصد و در گروه 1 تلفاتي وجود نداشت . مقايسه وزن جوجه ها در پايان هفته اول ، سوم و هفتم اختلافات معني داري را بين گروههاي مختلف نشان نداد . و تنها در هفته پنجم بين گروه 4 و گروه 1 و 2 اختلاف مشاهده شد كه مربوط به دوره حاد بيماري بود كه باعث كاهش وزن جوجه هاي بيمار در اين زمان شد ، از اين آزمايش ميتوان نتيجه گيري كرد كه واكسيناسيون با واكسن كشته آنفلوانزا در شرايط كنترل شده از مرگ و مير جوجه هاي گوشتي مي كاهد و تاثير نامطلوبي بر روي رشد آنها ندارد .