مثلث تهويه

مترجم:فهيمه آزاد
(برگرفته از نشريه دنياي كشت‌ و صنعت)

رشد جوحه ها از جنبه اقتصادي بستگي به طراحي صحيح جايگاه پرورش طيور و همچنين شرايط آب و هوايي منطقه دارد. در صورتي كه محل نگهداري طيور فاقد اصول علمي و مهند سي صحيح باشد،رشد جوجه ها از نظر جسمي به خطر مي افتد ومتعاقبا خسارتهاي مالي مضاعفي نيز به همراه خواهد داشت. بنا براين انتخاب سالن هاي مرغداري با ابعاد مناسب بسيار حائز اهميت مي باشد.عدم رعايت اصول علمي و تكنولوژي در سالنهاي مرغداري ،موجب ميشود تا علاوه بر صرف هزينه بالا، توليد نيز با مشكل روبرو شود. در اين نوع سالنها بازده كاهش مي يابد و حتي اتلاف قابل ملاحظه اي از انواع مختلف انرژي نيز به وضوح نمايان است.
بديهي است كه عوامل مختلف استرس زاي محيطي ، تغذيه اي ،،بيماري زا و غيره سبب كاهش توليد ميگردند. بدين منظور يكي از شيوه هاي مناسب جهت كنترل عوال محيطي،استفاده از سيستم تهويه است كه دراين متن به بحث پيرامون آن ميپردازيم.
سيستم هاي تهويه و اصول بكارگيري آن:
هدف از بكارگيري يك سيستم تهويه مناسب ، فراهم نمودن مساعد ترين شرايط محيطي با حد اقل اتلاف انرژي است. تهويه جهت انتقال هوا از يك مكان به مكان ديگر استفاده ميشود .(از داخل سالن به خارج سالن).اين سيستم جهت دستيابي به اهداف زير به كار ميرود:
الف)حفظ تعادل درجه حرارت و رطوبت هوا و دفع مازاد رطوبت وگرماي ايحاد شده توسط طيور. ب)دفع مواد آلوده كننده هوا (همانند آمونياك، دي اكسيد كربن ،گردو خاك و سولفيد هيدروژن) وكنترل ميزان اكسيژن در مناسبترين سطح ممكن. حتي در سالنهاي مدرنيزه نيز تغييرات مشهودي در توده هوا مشاهده ميشود،حال آن كه طيور نبايد مستقيما در معرض جريان قرار گيرند.
ج)فراهم نمودن مساعد ترين شرايط ممكن براي رشد وتوليد مثل .
د)تهيه شرايط زيستي مناسب وراحت  طيور
ه)رعايت سيستم مناسب تهويه،جوجه ها را از صدمات ناشي از ضعف جسماني و ساير خطرات احتمالي حفظ ميكند.
سيستم تهويه سبب انتقال حجمي از هوا (بر حسب متر مكعب )در واحد زمان (ثانيه،دقيقه وغيره) ميگردد كه معمولا بر حسب متر مكعب بر ثانيه (يا متر مكعب بر ساعت / دقيقه )محاسبه ميشود.درك سيستم تهويه مستلزم درك ارتباط بين سيستم تهويه و ويژگيهاي سالن است. بر اين اساس ويژگيهاي سالن عبارتند از:
1--موقعيت مكان:سالن بايد در جهت شرقي- غربي واقع شده باشد تا بتواند در تابستان, گرماي خورشيد را به حداقل و در زمستان به حد اكثر برساند
2- اندازه: سالنهاي بسيار بزگ عموما بيشتر با مشكلات تهويه روبرو هستند .معمولا منلسب ترين عرض پيشنهادي 12 تا 13 متر تخمين زده ميشود.اين وسعت اين امكان را به هواده ها ميدهد تا بتوانند به راحتي جريان هوا را از يك مكان به مكان ديگر انتقال دهندو علاوه بر آن سرعت مناسبي نيز در سالن هاي مجهز به تهويه تونلي برقرار كنند. در سالنهايي با پهناي  وسيع، اختلالاتي  در جريان  هوا ايجاد مي شود به گونه اي كه برخي از نقاط سالن از سيستم تهويه بهره اي نميبرند.(نقاط كور)
3-عايق سازي:اين ويژگي يكي از مهمترين خصوصيات سالنهاي مرغداري است كه شامل ديوار ها و سقف سالن مي شود.طيور در حين رشد. مقادير متفاوتي از گرما توليد ميكنند. اين گرما ناشي از سوخت و ساز انرژي موجود در خوراك ميباشد به منظور ايجاد يك درجه  حرارت محيطي مناسب و كاهش سوخت گرم كننده هاي سالن ،لازم است بخشي از اين گرماي توليد شده توسط طيور،حفظ شود. در صورتي كه سالن از سيستم هاي عايق بندي مناسب  پوشيده شده باشدبخش عظيمي از  اين گرما داخل سالن باقي مي ماندو اين امكان را به مرغدار ميدهد تا با استفاده از سيستم تهويه ، درجه حرارت محيطي مناسبي در داخل سالن فراهم كند.
4-تعداد طيور:عملكرد سيستم تهويه بستگي به تعداد طيور و وزن آنها دارد. امروزه , احتياجات طيور از نقطه نظر محيطي و تغذيه اي كاملا  متفاوت از ده سال گذشته ميباشد. در نتيجه استفاده از روشهاي منسوخ سبب ركود بازده ميگردد.انواع متفاوت سيستم هاي تهويه عبارتند از:سيستم فشار منفي ,فشار مثبت وسيستم تركيبي.
سيستم هاي فشار منفي:
سيستم هاي فشار منفي يكي از متداول ترين سيستم هاي تهويه در سالنهاي مرغداري ميباشد اين سيستم قادر است تا هواي ورودي به داخل سالن را كنترل وجهت آنرا به هر سمت دلخواه تغيير دهد.در اصل اين سيستم يك خلاء در داخل سالن ايجاد ميكند و به واسطه مدخلها, هواي خارجي را به داخل سالن هدايت ميكندو در نهايت سبب تعادل فشار مي گردد. سالنهايي كه به نسبت بيشتري مانع دخول و خروج هوا ميگردند بيش از ساير سالن ها نياز به كنترل و نظارت دارند.همانگونه كه از شكل به روشني  پيداست يك سيستم تهويه فشار منفي چندان داراي ساختمان پيچيده اي نيست. اگر چه  كنترل كننده هاي كامپيوتري هواده دستگاه هاي ورود هوا براي تهويه بسيار سودمند مي باشند، اما دو جزء اصلي اين سيستم عبارتند از:هواكش هاي خروجي و مدخلهاي ورودي هوا.هواكش هاي خروجي سبب ايجاد خلاء جزئي درداخل سالن ميشوند و مقدار  هواي تازه اي را كه وارد سالن ميشود كنترل ميكنند. همچنين مدخلها بر مقدار هواي ورودي و جهت  انتقال آن نظا رت دارند كه معمولا در زمستان به سمت سقف و در تابستان به سمت كف سالن مي باشد.
پس از تشكيل  خلاء جزئي در داخل سالن سلسله مراتب زير رخ ميدهد:
•هوا به طور يكنواخت و از طريق روزنه ها وارد سالن ميگردد.
•خلا جزئي ايجاد شده در داخل سالن و يا به عبارت ديگر چگونگي جريان هواي داخلي سالن تحت  تاثير جريان هواي خارج سالن قرار نمي گيرد.
•هوا با سرعت كافي و مناسب وارد سالن ميگردد و سپس با هواي داخل سالن تركيب ميشود.
در صورت عدم ايجاد يك خلاء جزئي در داخل سالن هواكش هاي خروجي تنها ميتوانند شرايط بهره برداري از سيستم تهويه را براي آن دسته از طيوري فراهم كنند كه در مجاورت هواكش ها قرار دارند و طيوري كه در فاصله دور تري از هوا كش قرار دارند و تنها تحت تاثير باد ها و جريانات خارجي قرار ميگيرند.
جهت كسب كارايي بيشتر لازم است تا روزنه هاي مدخل متناسب با تعداد هواكشهاي خروجي  باشند. در صورتي كه مدخل بسيار بزرگ باشد فشار ساكن به مقدار قابل ملاحضه اي  كاهش مي يابد و توزيع جريان هوا به مقدار جزئي صورت ميگيرد و متعاقبا هزينه سوخت افزايش مي يابد. بالعكس, هنگامي كه مدخل هاي نامناسب سبب افزايش بيش از حد فشار ساكن ميگردند عملكرد هواكش ها كاهش يافته و فشار نامناسبي بر روي سقف اعمال ميشود. خوشبختانه محدوده فشار ساكن مورد قبول تقريبا گسترده است.
سيستم هاي فشار مثبت:
در يك سيستم فشار مثبت، هواده ها، هوا را به داخل ساختمان انتقال ميدهندو فشاري مثبت ايجاد ميكنند(به شكل 2 رجوع شود)اختلاف فشار سبب ميشود تا هوا از طريق خروجي ها انتقال يابد.
شماري از سيستم هاي تهويه با فشار مثبت در صنعت مرغداري به كار ميروند. يكي از اين سيستم ها،هواي گرم را به داخل سالن انتقال ميدهد و آن را با هواي داخل سالن  تركيب ميكند . در نوع ديگر, هواي گرم با استفاده از لوله هاي پلاستيكي و مجاري خروجي وارد سالن مي شود. اين سيستم هواي گرم را داخل سالن توزيع و آن را با هواي داخل سالن تركيب ميكند.
سيستم تركيبي:
در برخي از كشور ها , در طول  ماههاي گرم تابستان  از سيستم تركيبي  استفاده مي شود(شكل 3و4).در اين سيستم از دو نوع هواكش استفاده شده است كه عبارتند از:هواكشهاي خروجي معمولي ،كه همانند سيستم فشار منفي عمل ميكنند و نيز هواده هاي تبخيري  كه در خارج از سالن نصب شده اند و هواي خنك را به داخل  سالن هدايت ميكنند. اين سيستم در طول تابستان شرايط مناسب آب و هوايي را براي جوجه ها فراهم ميكند و نيز سبب مي شود كه حتي در سالنهاي قديمي نيز هوا به طور صحيح و مناسب توزيع گردد. در اين سيستم هواي  ورودي به جاي مدخلها از طريق هواده هاي تبخيري وارد مي شود.
مثلث تهويه:
در اين مثلث جهت دستيابي به يك سيستم تهويه مناسب سه مرحله پيشنهاد شده است كه بكارگيري و تكرار اين مراحل سبب ميشود تا بين عوامل مختلف از جمله جريان هوا،فشار منفي و سرعت هوا تعادل بر قرار شود.مقدار جريان مورد نياز در سالن بستگي به تعداد طيور نگهداري شده، سن، وزن و همچنين احتياجات آنها دارد. در سالنهاي مدرنيزه مدخلهاي اتوماتيك  سبب مي شوند تا فشار ساكن در داخل سالن به طور صحيح و مناسب فراهم شود.در صورتي كه اين  مطلب در مورد سالنهاي قديمي تر صدق نمي كند. در اين راستا نحوه توزيع هواي ورودي بسيار حائز اهميت مي باشد و سبب درك بيشتر سيستم تهويه ميگردد.
دستيابي به يك مثلث متعادل:
1-در ابتدا ، لازم است تا مقدار  جريان هواي مورد نياز سالن محاسبه گردد و براي دسترسي به اين مقدار از جريان هوا بايد شمار صحيحي از هواكش ها فعال شوند (مطابق شكل 5)ابتدا از مركز مثلث شروع كنيد و هوا را از طريق مدخلها وارد كنيد.
2-دائما كنتور فشار ساكن را چك كنيد. ارقام درج شده بر روي صفحه اين كنتور بايد بين 12 تا 25 پاسكال باشد. در غير اينصورت جهت دستيابي  به اين مقدار ، پره هاي مدخلهاي ورودي هوا را تنظيم كنيد.
3-سرعت هوا در مدخل را بررسي كنيد كه بايد بين 3 تا 3.5 متر بر ثانيه باشد. در صورتي كه مجاري مدخلها باريك باشد  و يا اين كه فشار منفي به 25 پاسكال و يا حتي بيشتر از آن نيز برسد سرعت هوا تا 5 متر بر ثانيه افزايش خواهد يافت.
4-باد بزن هاي سقفي داخل سالن  امكان استفاده از سيستم تهويه  را براي آن قسمتهايي از سالن فراهم ميكنند كه از سيستم تهويه سالم بهره اي نميبرند(نقاط كور)و نيز سبب مي شوند تا هزينه گرم كننده هاي سالن در طول زمستان كاهش يابد.خلاء حاصله از سالن هاي مرغداري  در شرايط طبيعي داراي فشار بيش از 50 پاسكال نمي باشند در غير اينصورت عملكرد و طول عمر هواكش ها كاهش مي يابد.

Reference:Poultry iinternational,Dec.2001,pp:136-41

انتخاب محل جايگاه طيور

محل جايگاه طيور از نظر اقتصادي و همچنين از نظر كار حائز اهميت فراواني است . در اين مورد نكات زير را بايد در مد نظر داشت :
الف- رابطه با ساختمانهاي ديگر– ساختمانهاي مرغداري نبايد زياد به خانه هاي مسكوني نزديك باشد زيرا اين امر از نظر بهداشتي صحيح نيست از طرف ديگر بوي نامطبوع مرغداري و همچنين سر و صداي خروسها و مرغها در صبحگاه اغلب مزاحم ساكنين منازل اطراف است .
از سوي ديگر ساختمان مرغداري نبايد زياد از خانه مسكوني كارگران دور باشد زيرا اين امر سبب اتلاف وقت از نظر اياب و ذهاب مي گردد .
در ضمن رسيدگي به مرغها در موقع ضروري مشكل است . اگر لانه زياد از خانه مسكوني دور باشد ممكن است مورد دستبرد دزد يا حيوانات موذي مانند شغال گربه و موش و غيره قرار گيرد . و كنترل كارگر در شب مشكل است .
 
ب – رابطه با شهر– اگر مرغداري زياد به شهر نزديك باشد از نظر اقتصادي ممكن است گران تمام شود زيرا اغلب قيمت زمين در نواحي نزديك شهر گران است از طرف ديگر مرغداري نبايد زياد از شهر دور باشد زيرا در اينصورت رساندن توليدات مرغداري به بازارهاي شهر مشكل و گران تمام مي شود به خصوص از نظر فرستادن تخم مرغ اين امر بسيار مهم است زيرا حمل تخم مرغ از فواصل دور اغلب سبب شكستگي و ترك خوردگي مي شود و بدين ترتيب مقدار زيادي ضرر به مرغدار وارد مي آيد . مسئله جاده نيز بسيار مهم است ساختمان مرغداري نبايد در كنار جاده هاي پر اياب و ذهاب باشد زيرا اغلب سر و صدا عبور كاميون و وسايل نقليه ديگر سبب ناراحتي و ترس و وحشت مرغها مي گردد . در عين حال نبايد از جاده زياد دور باشد در اين صورت فرستادن توليدات مرغداري به بازار مشكل خواهد بود .
محل ساختمان مرغداري نبايد نزديك نقاط پر سر و صدا مانند ايستگاه راه آهن ، خطوط راه آهن ، فرودگاهها و بالاخره ميدان مشق نظامي و غيره باشد زيرا همان طور كه گفته شد مرغها نسبت به سر و صدا بسيار حساس اند و اغلب بر اثر جزئي سرو صدا دچار ترس و وحشت مي شوند و توليد آنها به طور محسوس پايين مي آيد .
ج- جايگاه طيور بايد از جايگاه ساير دامها حتي املامكان دور باشد – به خصوص هيچ وقت نبايد انواع مختلف پرنده مانند مرغ و بوقلمون و اردك و غاز را در يك مكان نزديك هم نگهداري كرد زيرا اغلب بعضي از پرندگان حامل عوامل بيماري زا براي برخي ديگر هستند .
مسئله پاكي هوا از نظر انتخاب محل بسيار مهم است مرغها نسبت به هواي كثيف به شدت حساس هستند از اين رو هميشه نقاطي را براي ساختمان بايد انتخاب كرد كه از دود و كثافت كارخانه ها و گرد و غبار دور بوده و هواي آن لطيف و تميز و در تابستان خنك باشد .
امروزه براي پرورش مرغ دو سيستم وجود دارد . يكي پرورش در محيط آزاد بدين ترتيب كه محوطه گردش در اختيار مرغها مي گذارند و دور آن را با ديواره توري از ساير قسمت ها جدا مي كنند . اين طريقه امروزه تقريبا منسوخ شده است و در مرغداريهاي تجارتي كه مرغها در سراسر عمر خود به طور محبوس در لانه به سر مي برند و هيچگونه تماسي با محيط خارج ندارند .
در طريقه اول محل لانه بسيار مهم است و بايد نكات ذكر شده رعايت شود ولي در طريقه دوم محل لانه زياد مورد توجه نيست بلكه طرز ساختمان بايد مورد توجه قرار گيرد .
د – جهت لانه– جهت لانه از نظر پيش بيني نور و جريان هوا و جهت باد و طوفان هاي موسمي در نظر گرفته مي شود . اين امر بسته به محل و موقعيت جغرافيايي فرق مي كند ولي به طور كلي بايد جهتي را انتخاب كرد كه داراي حداكثر اشعه آفتاب به خصوص در زمستان باشد . از اين رو بهترين جهت براي لانه جهت جنوبي يا شرقي است . معمولاً در جهت جنوبي اشعه آفتاب بهتر داخل لانه مي شود به خصوص اين امر براي آفتاب زمستاني بيشتر صادق است همچنين جهت شرقي داراي همان مزايائي است كه براي جهت جنوبي ذكر گرديد . معمولا پرندگان آفتاب صبح را بيشتر از اشعه آفتاب بعد از ظهر دوست دارند مرغها اصولا در صبح فعال تر و سر حال تراند و وقت بيشتري را در زير اشعه آفتاب صرف مي كنند . در جهات جنوبي يا شرقي صبح زود آفتاب وجود دارد و در عين حال در روزهاي گرم تابستان زودتر اشعه افتاب در بعد از ظهر از لانه خارج مي شود .
در بعضي نقاط جهت شمالي و غربي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد . در چنين مكان هائي اغلب جهت بادهاي شديد . طوفان هاي جنوبي يا شرقي است . بدين جهت لانه ها را در جهتي مي سازند كه از جريان باد و طوفان مصون باشد و دانه هاي باران نتواند در هنگام باز بودن پنجره ها مي توان از اين اشكالات جلوگيري بعمل آورد .
ه- وضع خاك – ساختمان شيميايي خاك و همچنين موقعيت زمين در مرغداري بايد مورد توجه كامل قرار گيرد.
ساختمان در محل مسطح يا شيب دار بهتر از نقاط كاملا مرتفع يا پست است زيرا در نقاط شيب دار عمل زه كشي و خشك نگاهداشتن زمين بهتر از نقاط پست صورت مي گيرد .
زمين هائي كه در نقاط پست قرار گرفته اند اغلب سبب جمع شدن رطوبت در لانه مي شود و خشك نگاهداشتن لانه مشكل است .
محل هاي مرتفع اغلب در معرض جهت جريان هوا و بادهاي شديد موسمي است از اين رو در تابستان و در زمستان سرد خواهد بود و عمل تهويه نيز در آن مشكل تر انجام مي گيرد .
اگر مرغداري با روش آزاد صورت مي گيرد نوع خاك و ساختمان شيميايي آن بايد مورد توجه قرار گيرد . براي اين كار بايد زمين هاي غني و خشك و حاصلخيز را نتخاب نمود .
اين زمين ها اگر ماسه اي يا رسي باشند بهتر است . زمين هاي ماسه اي يا رسي به خوبي رطوبت را جذب مي كنند و به آساني خشك و زه كشي مي شوند .
همچنين عوامل بيماري زا به خصوص تخم انگل ها به خوبي نمي توانند در زمين هاي رسي و ماسه اي به زندگي خود ادامه دهند .
در زمين هاي مرطوب و زمين هاي سيليسي و آهكي نمي توان به خوبي عمل زه كشي را انجام داد و از طرف ديگر عوامل بيماريزا و انگل ها به خوبي در چنين شرائطي مي توانند خاصيت بيماري زائي خود را براي مدت مديدي حفظ كنند .
اگر شرايط محلي طوري است كه اجباراً بايد لانه ها را در جاي مسطح يا پست بنا كرد بهتر است از محوطه گردش صرفنظر كرد و مرغها را به طريقه محدود يا در قفس نگاهداري نمود .
به تصفيه هوا و همچنين سايه و درختكاري در محوطه مرغداري بايد اهميت زيادي گذاشت .
كاشتن درخت در اطراف لانه سبب لطافت هوا مي شود از طرف ديگر باعث جلوگيري از بادو طوفان در زمستان مي گردد با ايجاد سايه در تابستان تا اندازه اي هوا را خنك مي كند .
براي اين منظور بايد از درختهاي خزان دار استفاده نمود . اين درختها در تابستان مانع از تابش شديد آفتاب به داخل لانه مي شوند در زمستان چون فاقد برگ هستند اجازه عبور اشعه آفتاب را مي دهند . درخت هاي بلند كه شاخه هايشان بالا است بهتر از درخت هاي كوتاه مي باشد . زيرا درختهاي كوتاه اغلب زمين را آلوده و كثيف كرده و در ضمن رطوبت خاك را زياد مي كندو مانع از رسيدن كامل اشعه افتاب به زمين مي گردند . در اين صورت اشعه آفتاب نمي تواند به خوبي عوامل بيماري زا را نابود كند .
از طرف ديگر وجود اينگونه درختان سبب ازدياد رطوبت زمين در اطراف لانه مي شوند در محل هائي كه داراي بادهاي شديد و سرد است مي توان به وسيله ساختن ديوارهاي باد شكن در كنار مرغداري لانه را از بادهاي شديد مصون داشت و بدين وسيله به گرم شدن و تهويه لانه در زمستان كمك نمود . در هنگام انتخاب محل مرغداري همچنين بايد تمام قوانين محيط زيست و دامپزشكي را رعايت نمود .

عمليات ساختماني لانه هاي طيور

از نظر عملي نكاتي كه بايد در هنگام ساختمان مورد توجه قرار گيرد به قرار زير مي باشد :
الف – پي ساختمان – براي پايه ساختمان هاي دائمي بايد اهميت زيادي قائل شد . زيرا با توجه به اين امر مي توان رطوبت لانه را به حداقل رساند و از طرف ديگر ضد عفوني كردن در ساختمانهائي كه پي آنها به خوبي بنا شده است آسان صورت مي گيرد و در ضمن از نفوذ موش و حشرات موذي جلوگيري به عمل مي آيد . اغلب لانه هاي دائمي مرغداري در اروپا و آمريكا داراي پايه ساختماني از نوع كانگريت يا سمنت مي باشد .
هر چه عمق پي بيشتر باشد رطوبت كمتر مي تواند در لانه نفوذ كند و از طرف ديگر ساختمان محكم تر و مطمئن تر مي شود زيرا بهتر مي تواند وزن ديوارها را تحمل كند و بدين ترتيب از به وجود آمدن ناهمواري و فروشكستگي در كف لانه و ترك خوردن و كج شدن ديوارها جلوگيري مي كند .
در ايران معمولاً براي پايه ساختمان از شفته (مخلوط آهك و خاك و سنگ) استفاده مي شود و در بعضي از مرغداري ها از سيمان هم استفاده مي گردد . در اروپا معمولا از تركيب 1 قسمت سيمان ، 2 قسمت ماسه شسته شده و 4 قسمت سنگ ريزه استفاده مي شود .
عمق اين پايه در حدود 15-60 سانتيمتر و عرض آن حداقل دو برابر عرض ديواري كه در روي آن قرار مي گيرد مي باشد .
مثلاً اگر عرض يك ديواره آجر و نيم است پايه بايد 3 آجر عرض داشته باشد . پايه بايد حداقل 30 سانتي متر از سطح خاك بالا تر باشد تا رطوبت به آساني در لانه نفوذ ننمايد .
ب- كف ساختمان – كف لانه بايد حداقل 25-30 سانتي متر از كف زمين مجاور بلند تر باشد تا از خشك بودن لانه اطمينان حاصل شود براي جلوگيري از نفوذ رطوبت زمين به داخل لانه و همچنين عايق بودن كف به خصوص در نقاطي كه زمين مانند شمال ايران طبيعتاً مرطوب است از يك لانه قير اندود و يا كاغذهاي مخصوص زير كف بايد استفاده نمود .
كف لانه ها را امروزه بهر دو گونه مي سازند : كف هاي معمولي و كف هاي توري . در طريقه استفاده از كف هاي توري كه به طور وسيعي در اسرائيل و آمريكا متداول است ولي هنوز در ايران مورد استفاده و توجه قرار نگرفته است  كف اصلي لانه از زمين معمولي ساخته شده است و در آن هيچگونه مصالح ساختماني بكار نمي رود به فاصله يك متر از كف اصلي لانه كف ديگري از تور سيمي يا از نرده هاي چوبي نصب مي گردد مرغها را در روي كف اخير پرورش مي دهند. در نتيجه مدفوع و فضولات مرغها از بين توري ها مي گذرد و به كف زمين اصلي مي افتد بدين ترتيب طيور هيچگونه رابطه و تماس با مدفوع ندارد . و از طرف ديگر مانند كف هاي معمولي توليد گرد و خاك نمي كند . اينگونه كف ها بسيار بهداشتي و خوب است ولي گران تمام مي شود .
كف هاي ساده معمولي – در اينگونه ساختمانها مرغها را در روي زمين نگاهداري مي كند (Deep litter) كف ممكن است داراي انواع مختلف باشد :
1- كف بدون مصالح ساختماني – در اين لانه ها از زمين معمولي به عنوان كف استفاده مي كنند بدون اينكه هيچگونه مصالح ساختماني بكار رفته باشد . اگر زميني كه لانه در آن ساخته شده است كاملا خشك باشد و پي ساختمان نيز به حد كافي مناسب باشد مي توان از اين كف ها استفاده نمود اين كف ها اولاً گرم است ثانياً منابع طبيعي خوبي براي رشد بعضي ميكروارگانيسم هاي مؤثر در تجزيه فضله و ايجاد ويتامين B12 مي باشند .
از همه مهمتر اينگونه كف ها بسيار ارزان تمام مي شود ولي اگر رطوبت زياد است مي توان مقداري شفته در كف ريخت .
عيب اساسي اين كفها اشكال ضد عفوني كردن مي باشد . از اين رو اينگونه كفها امروزه در ساختمانهاي دائمي كمتر مورد توجه است و فقط در لانه هاي موقتي توصيه مي شود .
3-كف با مصالح ساختماني – اين كف ها بسته به مصالح به كار رفته در يكي از تيپ هاي زير طبقه بندي مي شوند .
الف – كف چوبي – ساختمان اينگونه كفها بخصوص در بعضي نواحي كه چوب ارزان است توصيه مي شود به خصوص وقتي كه زمين ناهموار مي باشد .
حداقل ضخامت چوب هائي كه براي كف بكار مي رود بايد در حدود 3-5 سانتيمتر باشد اگر كف جداره و در بين جدار يك ماده عايق قرار گيرد ، نتيجه حاصل بهتر است ، از كف هاي چوبي به خصوص در نقاط شمالي ايران مي توان استفاده نمود در اين مورد بايد در زير كف چوبي پايه قرار دارد .
اين پابه بايد حداقل 50 سانت در خاك فرو روند سپس روي آنها الوارها را قرار داد . اين الوارها بايد در روي پايه ها قرار گيرد و حداقل 30 سانت از سطح زمين بالا باشند و سپس كف اصلي را در روي آنها قرار داد .معمولا چوب هاي كف با پيچ به الوار زير ثابت مي شود .
بهر حال استفاده از كف هاي چوبي در نقاطي كه چوب فراوان و ارزان است خوب مي باشد ولي از نظر بهداشتي بايد كاملاً مواظب آن بود در غير اين صورت ممكن است به زودي مورد هجوم حشرات قرار گيرد و آشيانه آنها شود و همچنين اگر جنس چوب خوب نباشد ممكن است بر اثر رطوبت به زودي از بين برود . حسن آن اينست كه به آساني و سهولت مرغدار مي تواند قسمت هاي خسارت ديده آن را بردارد و تعمير نمايد بدون اينكه احتياج به متخصص باشد .
ب- كف هاي سيماني – بسيار بهداشتي و مطمئن است شستشوي كف به آساني انجام مي گيرد اگر شيب لانه مناسب باشد رطوبت نيز كمتر در لانه نفوذ مي كند .
معمولا در انگلستان براي ساختن كف هاي سيماني از تركيب زير استفاده مي شود 1 قسمت سيمان 5/3 قسمت ماسه نرم يا شن و 7 قسمت سنگ ريزه – و روي آن در حدود 8-10 سانتي متر سيمانكاري مي كنند . كف هاي سيماني بايستي از زمين كمي بلند تر باشد .
ج – كف هاي آجري – اينگونه كف ها بخصوص در اطراف تهران زياد ديده مي شود چنانچه بين آجرها با سيمان به خوبي بند كشي شود از نظر بهداشتي بدون نقص است.
زيرا اين كف ها را بايد از يك ماده عايق پوشاند اغلب براي اين منظور از اوراق كاغذ قير اندود و يا گوني هاي آغشته به قير استفاده مي شود . بدين ترتيب لانه گرم تر مي شود و نفوذ رطوبت از زمين به داخل لانه كمتر امكان پذير است .
ديوارها – ارتفاع ديوارها بسته به تيپ و نوع ساختمان فرق مي كند . معمولاً ارتفاع ساختمانهاي انفرادي و ساده كمتر و ارتفاع ساختمانهاي چند رديفي و آنهائي كه داراي سقف دو گانه هستند بلند تر است . اغلب ديوارهاي سمت جنوبي بلند تر از ديوارهاي قسمت شمالي است معمولا در ساختمانهاي ساده ارتفاع ديوارها در جلو 5/2-3 متر و در عقب 2-5/2 متر كافي است . در ساختمانهاي رديفي و بزرگ ارتفاع ديوار ممكن است در جلو و عقب به يك اندازه و در حدود 3-5/3 متر باشد .
در داخل نيز يك عده ديوارهاي مجزا كننده قرار مي گيرد كه اغلب از تور سيمي است و فقط نيم متر آن از آجر يا مصالح ساختماني ديگر است . معمولا براي هر 6-9 متر طول يك ديواره مجزا كننده در نظر مي گيرند بدين ترتيب هر لانه را به چند مرغدان تقسيم مي كنند.
براي صرفه جويي اين ديوارهاي توري را تا سقف ادامه نمي دهند بلكه به ارتفاع 5/1-2 متر در نظر مي گيرند به طوري كه پرنده نتوانند از روي آنها بپرند . ارتفاع ديواره هر چه بيشتر باشد از نظر تهويه بهتر است ولي گرم كردن آن در زمستان مشكل تر مي باشد ساختمان ديوارها ممكن است بسته به موقعيت و سليقه از مواد مختلف تشكيل شود .
ديوارهاي آجري و بلوكه هاي سيماني از نظر عايق بودن در برابر حرارت و استحكام مناسب هستند اگر ارتفاع كم و سقف ساده است مي توان عرض ديواره را 5/1 آجري گرفت ولي اگر ارتفاع زياد و سقف سنگين است حتما عرض ديوار را بايستي 2 آجري و حتي بيشتر در نظر گرفت .
در بعضي نقاط مي توان از سنگ حتي از گل و خشت هم استفاده نمود در اين صورت بايد ديواره از داخل تا سقف با سيمان پوشيده شود تا ضد عفوني كردن و شستشوي آن آسان باشد .
از ديوارهاي فلزي به خصوص براي لانه نيمچه ها و جوجه كبابي ها به طور وسيعي در دنيا استفاده مي شود ولي استفاده كردن از آنها در ايران مشكل است زيرا زمستانها سرد و تابستانها ديوارهاي فلزي را جدا كنند و براي گرم كردن لانه در زمستان نيز از مواد عايق حرارت در قسمت داخل ديواره استفاده مي شود . در بعضي نقاط مثل شمال ايران مي توان از ديوارهاي چوبي استفاده كرد .
در اين صورت چوبهاي مورد استفاده بايد از خارج رنگ و از داخل با نفت سياه يا قطران يا ماده اي ايزولان آغشته شود . ديوارها به طور كلي از داخل بايد داراي آستر باشد معمولا مي توان ابتداء ديوار را كاه گل نمود و سپس روي آن را با گچ و حتي دوغ آب آهك سفيد كرد .
اين عمل لانه را روشن تر نشان مي دهد و سبب گرم شدن بيشتر و مسدود شدن سوراخ ها و خلل و فرج ديواره و جلوگيري از نفوذ و اشاعه حشرات موذي و سهولت عمل ضد عفوني كردن مي گردد .

سقف
 سقف ممكن است ساده – شيب دار – زاويه دار مساوي و زاويه دار غير مساوي باشد .
سقف هاي ساده از نظر ساختمان ارزان تر تمام مي شود ولي تهويه آن به خوبي انجام نمي گيرد . براي اينكه تهويه به خوبي انجام شود ارتفاع اين سقف ها بايد زياد باشد . اين تيپ سقف ها براي لانه هاي كوچك به خصوص براي نگاهداري جوجه هاي كوچك و همچنين انبار و غيره مناسب است .
معمولا ديواره عقبي آن بلند تر از ديواره جلويي است . ارتفاع ديوارها بايد طوري باشد كه بتوان در داخل لانه به آساني كاركرد اين سقف ها ممكن است به صورت مستقيم يا شيب دار باشد . در اين صورت شيب از جنوب به شمال است .
سقف هاي زاويه دار (Gabletype)
براي لانه هاي بزرگ كه تعداد نسبتا زيادي مرغ در آنها نگاهداري مي شود اين نوع سقف ها مناسب است زيرا تهويه در اين لانه به خوبي انجام مي گردد و كاركردن در آن آسان است .معمولاً امروزه در لانه هاي مدرن سقف از دو قسمت تشكيل مي شود يك سقف خارجي و يك سقف داخلي .
سقف داخلي از مواد ايزولان تشكيل مي شود و لانه را از نظر عايق سازي و جلوگيري از سرد شدن لانه در زمستان و گرم شدن لانه در تابستان محفوظ نگاه مي دارد . سقف هاي زاويه دار ممكن است قرينه و يا نا قرينه باشند .
سقف هاي زاويه دار بي قرينه (Semi monitor type)‌
در اين سقف ها فاصله خط الراس از ديواره به يك نسبت نيست . ديواره عقب معمولا كوتاه تر از ديواره جلو ساخته مي شود .اين تيپ از سقف ها به خصوص براي ساختمانهايي كه عرض آنها كم و باريك مي باشند بسيار خوب است در برخي از سقف هاي زاويه دار پنجره هاي تهويه اي سرتاسري قرار مي گيرد .
لانه هاي دو سقفي اگر چه كمي گران تمام مي شود ولي از نظر بهداشتي از نظر تهويه و حرارت لانه بسيار مناسب است . زيرا در تابستان هواي بين دو سقف محيط عايقي را بين هواي گرم خارج و داخل لانه ايجاد مي كند . در حاليكه در زمستان هواي سرد كه توسط پنجره هاي سقفي وارد محوطه بين دو سقف مي شود قدري گرم مي شود و سپس وارد لانه مي گردد .
در اين صورت اشكالي از نظر هواي سرد بيرون پيش نخواهد آمد .
مصالحي كه براي ساختمان سقف به كار مي رود بايد خشك و سبك و ارزان باشد . انواع مصالحي كه براي سقف به كار مي رود عبارتست از :
1- سقف فلزي – معمولا در ايران از آهن سفيد استفاده مي شود . اين سقف ها اگر به خوبي كار گذاشته شود رطوبت ناپذير است ولي گاهي ممكن است زنگ بزند از اين رو به خصوص در نقاط مرطوب مانند شمال بهتر است هر چند سال يكبار آن را رنگ زد ، اين سقف ها در تابستان گرم مي شود مگر اينكه در زير آن سقف عايق ديگري قرار دهند از اين رو در نقاط گرمسير مانند ايران توصيه نمي شود .
2- سقف هاي چوبي – در نقاطي مانند شمال ايران كه چوب ارزان و تهيه آن آسان است مي توان از اينگونه سقف ها استفاده كرد . براي اينكار از الوارهاي نازك چوب استفاده مي شود و آنها را طوري در كنار هم قرار مي دهند كه فاقد درز باشد و از نفوذ رطوبت در لانه جلوگيري به عمل آورد . جنس چوب بايد محكم ،‌سبك ، سفيد و روشن باشد و به خوبي در روي ديوارها ثابت گردد تا بر اثر باد و طوفان شديد از جاي كنده نشود .
اغلب سقف هاي چوبي داراي ديوارهاي چوبي نيز هستند از نظر جلوگيري از گرما به خصوص در نقاطي كه داراي تابستانهاي سوزان و طولاني هستند اين گونه سقف ها بسيار خوب مي باشند ولي دوام آنها كم است در ضمن خطر آتش سوزي و حمله حشرات موذي زياد است . در نواحي مرطوب و سرد سير نيز ممكن است به زودي بپوسد و از بين برود .
3- سقف هاي تير آهني و بتوني – بهترين نوع سقف مرغداني بشمار مي روند . از اين گونه سقف ها اغلب در لانه هاي رديفي و چند طبقه اي استفاده مي شود . در تهران اغلب سقف ها تير آهني است كه در بين آنها از آجر استفاده شده است .
اين گونه سقف ها در زمستان گرم مي باشد و چنانچه تهويه به خوبي انجام گيرد در تابستان لانه را مي توان به آساني خنك نمود . دوام اينگونه سقف ها نيز بسيار زياد است .در نواحي سرد سير در زمستان احتياج به برف روبي است و اين امر مستلزم كارگر و صرف وقت بيشتري است اخيرا در تهران از اوراق پنبه نسوز يا ايرانيت براي سقف مرغداري استفاده مي شود حسن اينگونه سقف ها در اينست كه به آساني و سادگي مي توان آنها را جمع كرد .
معمولا اين سقف ها به وسيله پيچ و مهره استوار و محكم مي شوند ولي بايد توجه داشت كه سوراخ يا درز در سقف ايجاد نشود براي اينكار بهتر است در زير هر پيچ يك واشر كار گذاشته شود .
سقف هاي آجري يا طاقي نيز كم و بيش در اطراف كشور مرسوم شده است . اينگونه سقف ها خيلي ارزان تمام مي شود (مانند سقف مساجد يا كاروانسراهاي قديمي) ولي عرض لانه را نمي توان زياد گرفت و از طرف ديگر براي تحمل فشار سقف بايد ديوارها را كلفت تر از حد معمول گرفت و ارتفاع ديوارها نيز بايد زياد باشد . از اين رو براي لانه هاي بزرگ چنين سقف هائي توصيه نمي شود  به طور كلي در انواع سقف ها اصول زير را بايد در نظر داشت :
اولاً سقف بايد طوري باشد كه رطوبت باران نتواند در لانه نفوذ كند براي اين منظور در جلو و عقب ساختمان بطور متوسط در حدود يك متر بايد سقف به صورت سايه بان از ديوارها تجاوز نمايد و اين امر در بعضي نواحي مانند شمال ايران كه باران فراوان است ضروري است در نواحي گرمسير نيز مي توان از اين سايه بان براي جلوگيري از نفوذ آفتاب  تابستاني به داخل لانه استفاده نمود .
شيب سقف نيز بايد به طور ملايم از جلو به عقب باشد ، بدين ترتيب ريختن قطرات باران به داخل لانه و مرطوب شدن جلوي لانه جلوگيري به عمل خواهد آمد . اگر سقف از داخل نيز با يك ماده عايق و ايزولان پوشيده شود اثر بهتري دارد زيرا در اين حال لانه در زمستانها گرم و در تابستانها خنك خواهد ماند . در هلند معمولا براي اين منظور از سقف هاي ني اي و يا بوريائي استفاده مي كنند كه بسيار ارزان و كم قيمت است .

 

درها و پنجره ها
درها بايستي طوري ساخته شده باشد كه به سادگي باز شود و در موقع كاركردن توليد اشكال ننمايد . در ممكن است معمولي يا كشوئي باشد . در لانه هاي كوچك مي توان از درهاي كشوئي استفاده كرد ولي در لانه هاي بزرگ بهتر است از درهاي معمولي كه در جهت عمودي مي چرخند استفاده نمود . ارتفاع درها معمولا 5/1-2 متر كافي است و بهتر است در اين درها فنر قرار دهند تا به خودي خود بسته شود .
درهاي دو لتي براي لانه هاي بزرگ توصيه مي شود و در لانه هاي كوچك مي توان از درهاي ساده و يك لتي استفاده نمود درهاي داخلي را بايد به طور ساده ساخت و ارتفاع آنها نيز بايد به اندازه اي باشد كه كارگر به آساني بتواند از آنها بگذرد . براي ساختن در مي توان از چوب ، حلبي و حتي آهن استفاده كرد عرض درها نيز بايد به اندازه اي باشد كه كارگر با وسائل به آساني بتوان از ميان آن بگذرد معمولا عرض يكمتر براي اين منظور كافي است در لانه هاي بزرگ براي ورود تراكتور بايد درها را بزركتر گرفت .
پنجره ها – پنجره ها بايد طوري ساخته شود كه نور كافي حتي در روزهاي تاريك ابري نيز وارد لانه شود .
ارتفاع پنجره نيز مهم است هر چه ارتفاع پنجره ها بيشتر و به كف لانه نزديكتر باشد اشعه آفتاب بهتر در كف لانه پخش مي شود .
در نقاط گرمسير بايد پنجره ها به سقف نزديكتر باشد و به وسيله سايه بان هائي مانع از ورود آفتاب گرم تابستاني به داخل لانه شد و در نقاط سردسير بر عكس هر چه پنجره ها به كف نزديكتر باشد بهتر است زيرا مقدار بيشتري اشعه آفتاب به خصوص در زمستان وارد لانه مي شود نقاط سردسير اگر تعداد پنجره ها زياد باشد سبب سرد شدن لانه مي شود .
معمولا براي هر 15-18 متر مربع فضاي كف يك متر مربع پنجره كافي است . در جاهائي كه تمام پنجره ها فقط در يك سطح لانه قرار بگيرد بايد كمي بيشتر از ميزان ذكر شده در نظر گرفت .
در نقاط گرمسير براي جلوگيري از گرم شدن زياد از حد لانه به وسيله تابش اشعه آفتاب بهتر است در بالاي پنجره سايبان تهيه ديد اين سايبان ها بايد در جهت جنوبي و شرقي به كار رود .
در بعضي نقاط در تابستانها براي خنك كردن لانه معمولا شيشه هاي زير سايه بان را بر مي دارند و شيشه اي پائين را به وسيله رنگ سفيد تار مي كنند و بدين وسيله تا اندازه اي مانع از ورود آفتاب به داخل لانه مي شوند .
بهترين تيپ پنجره آنهائي است كه در جهت بالا و پايين باز و بسته مي شوند . اينگونه پنجره ها اغلب مانع از كوران مي شوند پنجره هائي كه در حول محور عمودي باز مي شوند داراي اين مزيت هستند كه مي توان آنها را به وسيله يك اهرم با هم بست يا باز كرد .
به طور كلي از پنجره ها براي تهيه نور كافي و تهويه مي توان استفاده كرد . در لانه اي كه داراي پنجره كافي و هواي روشن است كمتر بيماري ديده مي شود توليد نيز به همان نسبت در ميزان رضايت بخش تر است .
معمولا سه نوع پنجره در جايگاه طيور در نظر مي گيرند .
1- پنجره هاي جلوئي – اين پنجره ها اغلب در جهت جنوبي يا شرقي لانه قرار مي گيرند و پنجره اصلي به شمار مي رود .
اين پنجره ها اغلب براي نور كافي مورد استفاده قرار مي گيرد . از اين رو هر چه بزرگتر باشد بهتر است در لانه هاي مدرن امروزه از كف تا زير سقف كشيده مي شود . بدين ترتيب اولا نور را به خوبي در سرتاسر لانه پخش مي كند و اشعه آفتاب به خوبي مي تواند به كف لانه به طور مايل بتابد .
در ضمن هواي كثيف و گرم را كه در قسمت بالائي و در نزديك سقف جمع شده اند از لانه بيرون مي برد .
حداقل براي هر 15-18 متر مربع بايد يك متر مربع پنجره در نظر گرفت ولي همان طور كه گفته شد امروزه حداقل 2/1 ديواره جنوبي يا شرقي را به پنجره اختصاص مي دهند . البته اين امر بستگي به آب و هوا فرق مي كند در نقاط سردسير بايد پنجره ها را كمتر كرد در نقاط گرمسير پنجره هاي اصلي را طوري بايد ساخت كه در تابستان بتوان به سهولت آنها را از  ديواره جدا كرد يا حداقل شيشه هاي آن را برداشت به اين منظور اغلب از پنجره هاي سرتاسر چوبي كه داراي شيشه هاي كشوئي هستند استفاده مي شود . اين دسته از پنجره ها را مي توان بسته به موقعيت محل از چوب يا فلز ساخت .
نكته اي كه بايد مورد توجه قرار گيرد اينست كه وقتي كه نور از شيشه عبور مي كند اشعه ماوراء بنفش آن توسط شيشه گرفته مي شود از اين رو از نظر خواص شيميايي نور خاصيت خود را از دست مي دهد .(زيرا مي دانيم تنها قسمتي از اشعه آفتاب كه توليد ويتامين D در بدن مي كند قسمت ماوراء بنفش نور است ) از اين رو اخيراً بعضي كشورها بجاي شيشه براي پنجره ها از اوراق ضخيم نايلن يا طلق استفاده مي شود . اين امر علاوه بر اين كه ارزان تمام مي شود از نظر اينكه نايلن يا طلق اشعه ماوراء بنفش نور را نيز جذب نمي كند بهداشتي تر است ولي در زمستانها لانه را سرد مي كند و گرم كردن لانه دچار اشكال مي شود از اين سيستم فقط در نقاط گرمسير كه داراي زمستانهاي ملايم است توصيه مي شود .
2- پنجره هاي عقبي – اين پنجره هاي اغلب در جهت شمالي يا غربي لانه قرار مي گيرند و بيشتر از جهت تهويه لانه بكار مي روند . در ضمن تا اندازه اي به روشنائي لانه كمك مي كند . در هنگام تابستان نيز با توليد جريان هوا به خنك كردن لانه در روزهاي گرم كمك مي كند .
اين پنجره ها را اغلب براي جلوگيري از كوران نزديك به كف يا سقف لانه قرار مي دهند تا بر اثر باز كردن پنجره هاي جنوبي يا شرقي توليد كوران شديد و عوارض ناشي از آن ننمايد .
اندازه اين پنجره ها اغلب كوچك است و به طور ساده ، كشوئي با شيشه يا حتي بدون شيشه ساخته مي شود .
در تابستانها معمولاً  شيشه هاي آن را بر مي دارند . اين پنجره ها اگر در زير سقف قرار گيرد بهتر است زيرا هواي گرم و كثيف لانه را خارج مي كند بدون اينكه لانه سرد نمايد .
اين پنجره ها يا به عبارت ديگر دريچه ها ممكن است به فاصله يك متر از هم و در سرتاسر لانه قرار گيرند .
اندازه اين پنجره ها بسته به ارتفاع ديواره و همچنين اندازه سالن فرق مي كند ولي اغلب نيم متر ارتفاع و يك متر طول براي هر كدام در نظر مي گيرند .
در بعضي مزارع اين پنجره ها فقط از تخته هاي ساده تشكيل مي شود كه در هنگام احتياج آنها را باز مي كنند .
3-پنجره هاي سقفي – معمولاً در لانه هاي بزرگ كه داراي سقف هاي زاويه دار هستند گاهي در بن زاويه دو سقف پنجره هاي تهويه اي قرار مي دهند .
اغلب در ساختمانهاي چند رديفي و بزرگ كه تعداد زيادي پرنده در آنها نگاهداري مي شوند به خصوص در نقاط گرمسير از اينگونه پنجره ها به كار مي رود .
باز كردن اين پنجره ها در بين دو سقف به تهويه و خشك شدن لانه در تابستان كمك بسزائي مي كند .
اين گونه پنجره ها در نقاطي مانند ايران كه هواي تابستاني بسيار گرم است و از طرفي استفاده از مواد عايق همچنين وسائل تهويه اي الكتريكي در لانه مرغها گران تمام مي شود بسيار خوب است اخيرا در اطراف تهران در لانه هائي كه سقف آنها طاقي است (مانند مساجد ي و كاروانسراهاي قديمي) از اينگونه پنجره ها در راس سقف تعبيه مي شود .
امروزه معمولا براي لانه هاي بزرگ از ساختمانهاي سوله استفاده مي شود كه داراي طول و عرض مختلف اند . تعدادي كارخانه در ايران اين سالن ها را بسته به سفارش مشتري ساخته و در محل مورد نظر نصب مي كنند . ساختمانهاي سوله امروزه در مرغداري هاي جديد بسيار متداول است .

انواع ساختمانهاي مرغداري

در سابق هر مرغدار بنا به وسليقه و ابتكار خود و با كمك يك بناي ساده و چند كارگر ساختماني لانه براي نگاهداري مرغ هاي خود تهيه مي ديد ولي امروزه بر اثر پيشرفت بسيار سريع مرغداري شيوه هاي خاصي در ساختمان لانه متداول گشته است كه توجه به آن براي هر مرغدار نه تنها سبب استفاده بيشتر مي گردد ، بلكه ضروري و اساسي است .
در مورد چگونگي ساختمانهاي مرغداري 6 عامل اساسي در نظر گرفته مي شود كه عبارتست از:
1- مدت استفاده از لانه :
ساختمان مرغداري را نبايد براي استفاده طولاني در نظر گرفت بلكه بايد طوري ساخت كه حداكثر پس از 15-10 سال بتوان تغييراتي همراه با پيشرفت هاي روزمره در امور ساختماني در آن به عمل آورد . در هلند معتقدند كه بهتر است لانه را براي مدتي در حدود ده ال ساخت تا پس از اين مدت بدون اينكه خسارت زيادي به مرغدار وارد آيد بتوان ان را خراب كرد و با مصالح باقيمانده لانه جديد طبق اصول و قواعد روز بنا نمود.
به طور كلي لانه ها را به دو دسته دائمي و موقت تقسيم مي كنند لانه هاي موقت اغلب ارزان قيمت است و طوري بنا شده كه مي توان آن را زود پياده كرد و از جائي به جاي ديگر منتقل نمود .
معمولا اينگونه لانه ها كوچك مي باشد و بيشتر در نقاط روستائي متداول است . در اين نقاط اغلب كشاورزان تعداد مختصري مرغ نگاه مي دارند و احتياج به ساختن لانه هاي بزرگ و گران قيمت ندارد.
مصالح مورد استفاده در اين لانه ها اغلب از مواد ارزان قيمت مانند چوب يا حلبي موج دار تشكيل شده است .
در بعضي از مزارع آمريكا در زير اين لانه ها چرخهاي آهني يا چوبي قرار مي دهند و آن را با تراكتور به آساني از يك نقطه به نقطه ديگر و حتي از يك مزرعه به مزرعه ديگر منتقل مي كنند .
در اين گونه مزارع لانه هاي موقتي را در فصل بهار در محوطه سبز قرار مي دهند و در زمستان آنها را به محل هاي آفتاب گير و در تابستان به محل سايه دار منتقل مي نمايند . در ايران نيز بعضي از مرغداران كه تعداد كمي مرغ دارند از اين لانه هاي موقتي استفاده مي كنند .
اغلب اين لانه ها از چوب و گاهي اوقات از حلبي تشكيل مي شود . در هر حال بايد تمام اصول بهداشتي مانند حرارت و تهويه و نور را در ساختمان اين لانه ها مراعات كرد .
لانه هاي دائمي اغلب از مواد و مصالح ساختماني تشكيل مي شود ، بنابراين غير قابل انتقال است معمولاً اينگونه ساختمانها از آجر يا سيمان و تير آهن و بتون به صورت سوله ساخته مي شود ولي همان طور كه قبلا گفته شد اين گونه ساختمان ها را بايد طوري ساخت كه اولاً بتوان به مرور تغييرات لازم را در آن داد و با آخرين تحولات ساختماني آنها را هماهنگ كرد و ثانياً قابل توسعه و گسترش باشد و ثالثاً طوري ساخته شود كه اگر پس از مدتي عامل از مرغداري منصرف شد بتوان آن را به مصارف ديگر اختصاص داد .
در مورد ساختمانهاي دائمي چون مستلزم صرف مخارج و هزينه زيادي است بايد توجه و دقت زيادي مبذول گردد و از كارشناسان و متخصصين مربوطه كمك گرفته شود تا از نظر اقتصادي و بهداشتي بدون نقص باشد . امروزه در ايران معمولاً از لانه هاي سوله استاندارد استفاده مي كنند .
لانه هاي موقتي را ممكن است در هنگام شروع كار به مرغدار توصيه نمود تا پس از موفقيت و كسب تجربه مبادرت با ساختمان لانه هاي دائمي نمايد .
اندازه ساختمان :
اندازه لانه بسته به شرائط مرغداري و وسعت تشكيلات و تعداد مرغ نگاهداري شده متفاوت است .
به طور كلي ، اندازه هاي جايگاه، بايد طوري باشد كه فضاي كافي براي تمام مرغها و جوجه هايي كه نگاهداري
مي شوند تهيه گردد و در ضمن قابل توسعه براي آينده باشد .
اندازه هائي كه براي جايگاه طيور انتخاب مي شود بسته به وسعت مرغداري و بنيه مالي و سليقه مرغدار در هر كشوري متفاوت است . در آمريكا بيشتر مرغداران علاقمند به ساختمانهاي بزرگ دائمي هستند كه بتوان تعداد زيادي مرغ را در زير يك سقف نگاه داشت اين ساختمانها براي آمريكا از نظر درآمد بيشتر مورد توجه است . زيرا در اين كشور مزد كارگر گران است و تهيه اين ساختمانهاي دائمي و بزرگ سبب صرفه جوئي بيشتر از كار مي گردد .
از طرفي براي آب و هواي مخصوص آمريكا نيز مناسب است در بعضي از كشورهاي ديگر مثل انگلستان و هلند به ساختمانهاي كوچكتر توجه دارند و حتي گاهي ساختمانهاي كوچك و متحرك بنا مي كنند . در آب و هواي گرم مثل ايران ساختمان لانه هاي بزرگ توصيه نمي شود زيرا خنك كردن و تهويه آنها در تابستان مشكل است .
به طور كلي ساختمانهاي مرغداري در يكي از سه دسته ذيل طبقه بندي مي شوند :
الف- لانه هاي كوچك و انفرادي – معمولا اين گونه ساختمانها در مزارع كوچك مرغداري و روستاها مورد عمل قرار مي گيرد . اين ساختمانها از چند لانه مجزا و منفرد ساخته شده است و فقط براي نگاهداري تعداد كمي پرنده بكار مي رود . در روستاها ممكن است فقط يكي از لانه ها و در مزارع كوچك مرغداري تعدادي از آنها مورد استفاده قرار گيرد . اين لانه ها مجزا از هم به فاصله كم يا زياد قرار مي گيرند .
اداره اين لانه ها از نظر كنترل بيماري آسان است و به سهولت مي توان بيماري را در يك لانه محدود و ريشه كن كرد ولي از نظر كار و كارگر همچنين از نظر اينكه احتياج به مقدار بيشتري زمين دارد در شرائط صنعتي مقرون به صرفه نيست و فقط در شرائط روستائي توصيه مي شود .
ب- لانه هاي رديفي – اين گونه ساختمانها در بنگاهها و مزارع مرغداري تجاري بكار مي رود . اغلب ساختمانهاي بزرگ و طويلي هستند كه معمولاً از داخل به چند مرغدان تقسيم شده اند . مرغدانها كاملاً شبيه به هم هستند و در حقيقت اين نوع ساختمانها شبيه به ساختمانها قبلي هستند ولي در كنار هم واقع شده اند . انواع مختلف از اين ساختمانها وجود دارد و در بعضي از اينها ممكن است مرغدان ها فقط در يك رديف و در برخي ديگر در چند رديف قرار گرفته باشد و بعضي از اينها داراي راهرو و برخي فاقد راهرو مي باشند بعضي ها از 2-3 مرغدان و برخي ديگر از بيش از 20 مرغدان تشكيل شدهاند اغلب در ساختمانهاي بزرگ انبار غذا و وسائل در كنار لانه قرار گرفته است . اين انبارها ممكن است در وسط لانه و يا در كنار لانه ها ساخته شده باشد .
در اين نوع ساختمانها از نظر كار و كارگر صرفه جوئي زيادي مي شود و از نظر هزينه به طور متوسط ارزان تر از نوع قبلي تمام مي شود ولي از نظر بهداشتي و كنترل بيماري كار مشكلتر است زيرا بيماري به سرعت در بين گله اشاعه مي يابد . از اين رو براي كنترل بيماري اغلب لانه ها را به چند مرغدان كوچك با ديواره هاي سيمي و حتي آجري تقسيم مي كنند . در تمام بنگاههاي بزرگ مرغداري و ايستگاههاي تحقيقاتي از اين گونه لانه ها استفاده مي شود.
ج- لانه هاي چند طبقه اي- اين گونه ساختمانها از 2 طبقه يا بيشتر ساخته مي شود . معمولاً اين دسته از
لانه ها بيشتر در مؤسسات مرغداري تجارتي و بزرگ به خصوص در اطراف شهرها كه تهيه زمين مشكل و قيمت آن گران است مورد توجه قرار مي گيرد زيرا اين ساختمانها اولاً احتياج به زمين كمتري دارند و ثالثاً از نظر سقفها و كفها تا اندازه اي صرفه جوئي مي شود .
اگر براي غذا دادن و آب دادن از وسائل خودكار استفاده شود از نظر كار نير صرفه جوئي زيادي مي شود و در آمريكا و روسيه اين نوع لانه ساختمانها اخيراً متداول شده است اغلب در چنين ساختمانهايي براي نگاهداري مرغها به طريقه قفس استفاده مي شود عيوبي كه متوجه اينگونه لانه هاست اولاً گران بودن آنست زيرا ساختن چنين
لانه هائي احتياج به مصالح و نقشه ساختماني مفصل تري دارند كه هزينه آن از عهده مرغداران معمولي خارج است.
از طرف ديگر اين ساختمانها در نقاط گرمسير مانند ايران در تابستانهاي گرم مي شود و خنك كردن آنها مشكل بوده و براي اين منظور احتياج به دستگاههاي مكانيكي است .
از اين رو اين ساختمانها را در نقاطي بايد ساخت كه مانند روسيه زمستان بسيار سرد و تابستان هاي معتدل دارد . ثالثا براي حمل مواد غذايي به طبقات بالا و نيز جمع آوري تخم مرغ و غيره احتياج به كار بيشتر دارد مگر اينكه آسانسورهاي مخصوص و دستگاههاي غذا دهنده خودكار استفاده شود و تخم مرغ را هم با دستگاههاي خودكار جمع آوري نمود.
طبقه بندي ساختمانهاي مرغداري از نظر پرورش :
سابقاً مرغداران براي نگاهداري جوجه و نيمچه و مرغهاي تخمي از يك لانه استفاده مي كردند ولي امروزه از نظر بهداشتي و اقتصادي اين روش به هيچ وجه توصيه نمي شود .
امروزه در مرغداريها بسته به سن و هدف پرورش از يك سري ساختمانها و تشكيلات مختلف استفاده مي شود و به هيچ وجه در قسمتي كه مرغهاي تخمي در آن پرورش داده شده است جوجه يكروزه نگاهداري نمي كنند . به همين ترتيب جوجه هاي جوان را در كنار جوجه هاي يكروزه در يك لانه پرورش نمي دهند . از نظر هدف پرورش لانه هايي كه در مرغداري بايد براي سنين مختلف در نظر گرفت عبارتند از :
الف- لانه مخصوص جوجه ها Brody house يا اطاق مادر . در اين لانه ها جوجه يكروزه را تا 8-9 هفتگي نگاهداري مي كنند .
همانطور كه در مباحث قبل ذكر شد جوجه ها در چنين سني به علت ناقص بودن دستگاه كنترل حرارت مركزي بدن نمي توانند خود را گرم كنند از اين رو احتياج به حرارت مصنوعي دارند .
در ساختمان چنين لانه هائي بايد كاملاً دقت شود تا حرارت مورد نياز جوجه ها تامين شود و ضمنا تهويه به خوبي انجام گيرد . ممكن است اين گونه لانه ها را به صورت انفرادي يا چند رديفي وحتي چند طبقه اي ساخت ولي معمولا مرغداران به نوع انفرادي براي اين منظور بيشتر از انواع ديگر علاقمندند ولي اگر نگاهداري جوجه ها در اشل و ميزان وسيعي انجام مي گردد . مي توان از ساختمانهاي رديفي استفاده نمود .
لانه هاي مزبور در يك رديف يا دو رديف به طور سري و حتي در بعضي از مزارع به صورت صليب ساخته مي شود. ممكن است جوجه به وسيله ديوارهائي از توري سيمي از همديگر جدا مي شوند در هر قسمت 5000 – 10000 جوجه نگاهداري مي گردد .
كف اين لانه ها ممكن است از مواد ساختماني يا از تور سيمي ساخته شده باشد .
در لانه هاي مخصوص نگاهداري جوجه ها از فضاي گردش استفاده نمي شود و جوجه ها را به طور محبوس و محدود نگاهداري مي كنند زيرا با اين سيستم كنترل بهداشتي آسان تر است و خطر سرما خوردگي نيز در بين نيست از طرف ديگر خطر تجاوز پرندگان وحشي به خصوص كلاغ وجود ندارد در ساختمان اين لانه ها بايد دقت فراواني نمود تا اشعه آفتاب به خوبي وارد لانه شود و تهويه آن نيز در فصول سرد و خنك كردن آن در فصول گرم به آساني صورت گيرد .
لانه مخصوص نيمچه ها و جوجه كبابي ها Broiler House – در بعضي مزارع معمولا بعد از 6 هفتگي جوجه ها را به اين لانه ها منتقل مي كنند در اين سن جوجه ها احتياج به حرارت اضافي ندارند و حرارت معولي لانه (22-18) درجه براي آنها كافي است نيمچه ها را معمولا 4-6 هفته در اين لانه نگاهداري مي كنند و بعد از اين مدت اگر منظور پرورش جوجه كبابي است آنها را به بازار يا كشتارگاه مي فرستند و اگر منظور تهيه مرغهاي تخمي است آنها را نزديك به تخمگذاري به سالن ديگر منتقل مي كنند .
اين مرحله اغلب بين 1-3 ماه بسته به فصل و نژاد و طرز پرورش طول مي كشد . بعد از پايان نگاهداري معمولاً بايد لانه را كاملاً خالي و ضد عفوني كرد و سري هاي جديد را به آن منتقل نمود .
امروزه براي صرفه جوئي معمولا نيمچه ها را از اول تا هنگام تخمگذاري در يك لانه نگاهداري مي كنند .
كف لانه نيز ممكن است از بستر يا از تورهاي سيمي تشكيل شده باشد در بعضي از كشورها از قفس هاي بزرگ براي پرورش جوجه ها استفاده مي شود كه در هر قفس 40-50 نيمچه قرار مي گيرد . اين دسته از لانه ها نيز ممكن است به صورت مجزا ، رديفي و حتي چند طبقه اي باشد .
ج- لانه هاي مخصوص نگاهداري مرغهاي جوان – معمولا از 12 هفتگي تا چند روز قبل از اينكه مرغ شروع به تخمگذاري كند مرغهاي جوان (Pullet) را در لانه هاي مخصوص به نام لانه هاي انتظار نگاهداري مي كند شرائط اين لانه ها از نظر وسائل بايد حد وسط لانه نيمچه ها و لانه مرغهاي تخمي باشد .
در طي مدتي كه مرغهاي جوان در اين لانه ها بسر مي برند به مرور براي تخمگذاري آماده مي شوند . اين روش در بعضي از مزارع مرغ مادر متداول است .
معمولاً توقف مرغها در اين لانه ها بسته به نژاد و فصل و چگونگي نگاهداري و شرائط تغذيه 2-4 ماه طول مي كشد و به محض اينكه مرغها شروع به تخمگذاري كردند آنها را به لانه مخصوص مرغهاي تخمگذار منتقل مي كنند .
د- لانه مرغهاي تخمي – چون مرغها براي مدت طولاني در اين لانه نگاهداري مي شوند از اين رو ساختمان اين لانه ها بايد از هر جهت خوب باشد .
شيوه ساختمان اين لانه ها بستگي به سرمايه و سليقه مرغدار دارد . عده كمي از مرغداران گله هاي خود را بر روي زمين و عده اي بر روي كف هاي توري و برخي در قفس هاي انفرادي نگاهداري مي كنند از اين رو طرز ساختمان و همچنين مصالح مورد نياز احتياج بسته به سليقه و امكانات مرغدار متفاوت است . از نظر كلي ممكن است ساختمان لانه مرغهاي تخمي بايد كاملاً از لانه جوجه هاي كوچك همچنين از لانه پرندگان ديگر مانند بوقلمون و غاز و اردك و غيره دور باشد اگر منظور تهيه تخم است مي توان از لانه هاي وسيع كه تعداد زيادي مرغ در آن جا مي گيرد استفاده كرد ولي اگر منظور توليد تخم مرغ جوجه كشي است و جفتگيري به صورت گله اي يا لانه اي است . لانه ها را به قسمت هاي كوچكتر تقسيم مي كنند وتعدادي در حدود 200 مرغ يا كمي بيشتر در آنها نگاهداري مي كنند .
اگر مرغهاي مادر در قفس هاي انفرادي نگاهداري مي شوند براي به دست آوردن تخم مرغ جوجه كشي مي توا ن از طريق تلقيح مصنوعي استفاده كرد .
در لانه مرغهاي تخمي ممكن است گله را محبوس نگاهداري كرده پاره اي از مرغداران ترجيح مي دهند فضاي گردش در جلو لانه در اختيار مرغها قرار دهند . در طريقه كف هاي توري مرغها به طور محدود و محبوس نگاهداري مي شوند . طريقه اخير بهداشتي تر از طرق ذكر شده قبلي است ولي در عوض گران تر تمام مي شود . به طور كلي در لانه مرغهاي تخمي و در سيستم مختلف بايد لانه را طوري ساخت كه حداكثر نور و آفتاب وارد آن شود و از نظر تهويه نيز عمل به خوبي انجام گردد و با پيش بيني كردن پنجره هاي مناسب لانه را در زمستان گرم و در تابستان خنك نگاه داشت و به وسيله تهويه صحيح رطوبت لانه را به حداقل رساند .

سبك ساختمان
از نظر چگونگي و طرز ساختمان لانه هاي مخصوص پرورش طيور ممكن است به صورت زير ساخته شود .
الف- ساختمان ساده – اين ساختمانها بسيار ساده و ارزان است و معمولا در مرغداري ها و مزارع كوچك بنا مي شود سقف اين ساختمان ها ممكن است مسطح يا شيب دار باشد اغلب شيب از جلو به عقب است و اين طرز ساختمان سبب ورود بيشتر آفتاب در لانه مي گردد .
در ضمن در هنگام بارندگي از جمع شدن آب و رطوبت در جلوي لانه جلوگيري مي كنند در نواحي گرم و در سرزمين هائي كه باران فراوان است براي جلوگيري از ورود آفتاب زياد و نيز براي جلوگيري از ريزش قطرات باران به داخل لانه سقف را لبه دار مي سازند .
در نواحي ديگر احتياج به لبه نيست عرض چنين ساختمانهايي اغلب كم است و در حدود 4-5 متر مي باشد .
اگر عرض بيشتر باشد احتياج به ستون هائي در زير سقف دارد از اين رو گران تر تمام مي شود .
طول اين ساختمانها اغلب مي باشد . اشكال مهم در چنين ساختمانهائي مسئله تهويه لانه مي باشد و بايد با احداث پنجره هاي تهويه اي كافي از اين نظر رفع اشكال نمود .
ب- ساختمانهاي دو سقفي- اين تيپ ساختمانها اغلب دو سقفي مي باشند . اين امر از نظر تهويه و همچنين فضاي حياتي از انواع سابق بهتر است ولي در عين حال گران تر تمام مي شود و از نظر اقتصادي براي مرغداران معمولي قابل توصيه نيست معمولا سقف اصلي لانه شيب دار و زاويه دار مي باشد .
در زير سقف اغلب سقف ديگري قرار دارد از فضاي بين اين دو سقف ممكن است براي انبار وسائل و غيره استفاده شود امتياز اصلي اينگونه ساختمانها در اين است كه در تابستانها خنك و در زمستان ها گرم مي باشد و تهويه به بهترين وجهي انجام مي پذيرد . اغلب لانه هاي چند رديفي و چند طبقه اي داراي چنين سقف هايي هستند .
سقف هاي مضاعف ممكن است به طور ساده ،‌زاويه دار  و يا داراي پنجره هاي تهويه اي باشد .
معمولاً عرض اين لانه ها بيشتر از لانه هاي قبلي است همچنين ارتفاع آنها نيز به خصوص در وسط لانه بيشتر از لانه هاي قبلي است اشكال مهم اين سقف ها سرد بودن آنها در زمستان است ولي با استفاده از سقف هاي داخلي حصيري يا بوريا و يا حتي سقف هائي از تخته سه لا و ساير مواد عايق مي توان رفع اين نقيصه را نمود.

مصالح ساختماني
معمولاً لانه طيور را كمتر دائمي مي سازند . لانه هاي موقتي نيز از نظر بهداشتي مقرون به صرفه نيست از اين رو لانه را اغلب نيمه دائمي مي سازند در هلند معمولا لانه را بطور متوسط براي 10-15 سال در نظر مي گيرند و طوري پيش بيني مي كنند كه پس از اين مدت بتوان لانه را به آساني جمع و لانه جديد را طبق تحقيقات و مطالعات جديد بنا نمود از اين رو مصالح ساختماني را بايد طوري انتخاب كرد كه بتوان پس از اين مدت بدون اينكه زيان زيادي متوجه گردد آن را برچيد و لانه جديد را از مصالح آن ساخت اين مسئله از نظر اقتصادي بسيار مهم است و بايستي مورد توجه قرار گيرد . به همين دليل امروزه در ايران از لانه هاي سوله استفاده مي شود . مصالحي كه در لانه مرغداري ممكن است مورد استفاده قرار گيرد بسته به محل و موقعيت فرق دارد ولي بايد موادي براي اين منظور انتخاب شود كه تهيه آن آسان و ارزان و از نظر بهداشتي و ساختمان مطمئن باشد براي اين منظور مي توان از مواد زير استفاده نمود :
الف- چوب- در بعضي كشورهاي اروپائي چوب يكي از متداولترين مصالح براي ساختمانهاي پرورش طيور است . زيرا :
اولاً – در همه جا تهيه آن امكان پذير است .
ثانياً – نسبتا ارزان تر از مصالح ديگر است .
ثالثاً – از نظر حمل و كار گذاشتن آسان است زيرا كار گذاشتن آن احتياج به تخصص ندارد بلكه اشخاص عادي نيز مي توانند به سهولت آن را كار بگذارند به خصوص اغلب در كشورهاي اروپائي تيرهاي چوبي را بر حسب اندازه و سليقه مي توان به كارخانه هاي چوب بري سفارش داد و با كمال آساني آنها را با هم پيچ نمود .
رابعاً – از چوب در تمام شرائط جغرافيايي چه در آب و هواي بسيار سرد و يخبندان و چه در آب و هواي گرم و سوزان به خوبي مي توان استفاده كرد زيرا چوب در تابستان خنك و در زمستان گرم است و از نظر جلوگيري از تغييرات حرارت و رطوبت چوب ماده بسيار خوبي محسوب مي شود و از نظر عايق بودن نيز بسيار عالي است همچنين از نظر دوام و سرمايه نهائي قابل توجه است زيرا پس از چند سال به آساني مي توان لانه را برچيد و از چوب هاي باقيمانده براي ساختن لانه جديد يا منظورهاي ديگر استفاده كرد . دوام چوب نيز اگر خوب تهيه شود بسيار زياد است به طوري كه امروزه در اغلب نقاط باستاني و به خصوص تخت جمشيد درهاي چوبي كه بيش از دو هزار سال عمر داشته يافته اند بدون اينكه گذشت زمان و عوامل طبيعي آثار سوئي در آنها ظاهر كرده باشد .
از طرف ديگر هر گونه خرابي و خسارات چوب را مي توان به سهولت توسط يك نجار عادي يا خود مرغدار بر طرف نمود و احتياج به مخارج زيادي براي نگاهداري ساختمانهاي چوبي نيست . نوع چوب نيز بسته به اينكه از چه درخت و از چه جنسي تهيه شده باشد متفاوت است به طور كلي بايد چوب هائي تهيه كرد كه اولاً داراي دوام و مقاومت و ثانياً سبك و خوش رنگ باشد .
معمولاً در ساختمانهاي چوبي پي ساختمان بايد از مصالح دائمي و محكم مانند آجر و بتون و حداقل نيم يا يك متر از ديواره نيز از مواد مزبور باشند تا ضدعفوني  و شعله دادن آن آسان باشد .
چوب ها را معمولاًُ بايستي با رنگ هاي رطوبت ناپذير و قابل شستشو رنگ آميزي نمود و بعضي اوقات نيز روغن هاي مخصوص به آنها مي مالند كه سبب مقاومت و محكم شدن آن گردد .
جدار بيروني ساختمانهاي چوبي بايد طوري ساخته شود كه از عوامل خارج به خصوص باران محفوظ باشد . اگر لانه هاي دو جدار ساخته شود از نظر عايق بودن به مراتب بهتر است .
لانه هاي چوبي احتياج به رنگ آميزي مكرر دارند و در غير اينصورت به زودي موريانه و رطوبت آن را از بين مي برد و معايبي كه براي ساختمانهاي چوبي در نظر مي گيرند عبارتست از :
1-از نظر نفوذ حشرات موذي مانند كنه و موش زياد مطمئن نيست .
2-از نظر آتش سوزي و سوانح بيشتر در معرض خطر است .
ب- ساختمانهاي سنگي – در نواحي كوهستاني كه سنگ فراوان است مي توان از سنگ براي ساختن لانه ها استفاده نمود ولي در اطراف شهرها ساختن چنين لانه هائي متداول نيست زيرا سنك گران تهيه مي شود و در ضمن سبب سنگيني ساختمان مي گردد .لانه هاي سنگي اغلب كوچك و روستائي است .
ج- آجر – اگر بخواهند لانه را به مدت بسيار طولاني بسازند آجر ارزان ترين مصالح بشمار مي رود در شرائط ايران حتي از چوب هم ارزان تر است . و اگر سقف از تير آهن و ايرانيت انتخاب گردد لانه بسيار خوبي خواهد شد . در ايران و به خصوص در اطراف تهران ساختمانهاي آجري بيشنر مورد توجه مرغداران است تهيه آن آسان است .اگر قطر ديوارها مناسب انتخاب شود در تابستانها نيز خنك و در زمستان به حد كافي گرم خواهد بود .
آجرهاي مجوف از نظر عايق بودن بهتر از آجرهاي توپر است ولي گران تر است . براي رفع اين اشكال مي توان ديوارها را كمتر گرفت . براي اينكه لانه بهتر عايق باشد در اروپا اغلب يك فضاي خالي در بين دو رديف آجر قرار مي دهند تا بدين وسيله با ايزولاسيون هوائي عملا عايق سازي به عمل آيد . اگر لانه هاي آجري خوب بنا شده باشد ضد عفوني كردن آن آسان است و از نظر مبارزه با موش و حشرات نيز مطمئن مي باشد از نظر خطرات آتش سوزي نيز ساختمانهاي آجري مطمئن تر است .
د-ساختمانهاي فلزي – اينگونه ساختمانها اخيراً به وسيله بعضي كمپاني هاي ساختماني ساخته مي شود و به خصوص بيشتر براي پرورش جوجه كبابي ها به كار مي رود ديوارها ممكن است از آلومينيوم يا اوراق آهن موج دار (حلبي) و يا ايرانيت باشد . حتي در بعضي از مزارع از داربست هاي آهني براي اسكلت ساختمان استفاده مي شود.
اين ساختمانها اگر از ديوار ساده تشكيل شده باشد در زمستانها سرد و در تابستانها گرم مي شود براي رفع اين اشكال اغلب ديوارها را مضاعف مي سازند و مواد عايق در بين آنها قرار مي دهند .  همانطور كه گفته شد براي نگاهداري جوجه كبابي هاكه درون قفس نگاهداري مي شوند از اين ساختمان استفاده مي گردد در زمستان ديوارها را نصب و در تابستان آنها  را بر مي دارند و از توري سيمي ساده استفاده مي كنند .
اين لانه ها اغلب كمي گران است ولي به آساني تميز و ضد عفوني مي شوند و خطر آتش سوزي در آن كم است، و از همه مهمتر قابل انتقال و پياده كردن است .
هـ بلوكهاي سيماني – در نقاطي مانند شمال ايران كه تهيه آجر مشكل و حتي گران است مي توان از بلوكـهاي سيماني به خوبي استفاده نمود .
معمـولاً از بلوك سيمـاني بايد براي ساختن لانه هاي دائمي استفاده كرد بلوكهاي سيماني اغلب چون مجوف است از نظر عايق بودن نيز مناسب مي باشد .
و- سمنت و بتون آرمه – اينگونه ساختمانها در ايران براي مرغداري كمتر ساخته مي شود زيرا گران تر از انواع ديگر است ولي اخيرا در بعضي ار بنگاههاي دولتي و تجارتي از اين گونه ساختمانها استفاده شده است .
در كشورهاي اروپائي مرغداران به خصوص به اينگونه ساختمانها توجه زيادي دارند حرارت در اينگونه ساختمانها كمتر از بين مي رود و گرم كردن لانه در زمستان به خوبي انجام مي گيرد . موش و حشرات موذي به سختي مي توانند در آن نفوذ كنند از طرفي ضد عفوني كردن آنها نيز آسان است .
خطر آتش سوزي در آن كم ، از نظر بهداشتي به خصوص از نظر جلوگيري از رطوبت بسيار مطمئن هستند اينگونه ساختمانها به خصوص براي لانه هاي دائمي داراي مزاياي بسياري است ولي تنها عيب آن گران بودن آن است .

پس از خروج جوجه ها از تخم مرغ

خارج كردن جوجه ها از ماشين جوجه كشي
در شرايط مناسب جوجه كشي جوجه ها تا روز 21 از تخم مرغ خارج مي شوند . بعضي از جوجه ها ممكن است ديرتر از روز 21 خارج شوند . در هر حال جوجه ها پس از خروج از تخم از تخم ، مدت 24 ساعت در ماشين
 باقي مي مانند تا كاملاً خشك شوند . در اين مدت جوجه ها نيازي به مواد غذائي و آب ندارند و قادرند از ذخائر زرده كه جذب بدن آنها شده است استفاده كنند . پس از 24 ساعت جوجه ها ضعيف ، فلج و آنهائي كه داراي ورم ناف و يا مقعد چسبيده هستند جدا و دور ريخته مي شوند و جوجه هاي سالم براي فروش آماده مي شوند . اگر جوجه هاي نا سالم جدا نشوند ممكن است بيماريها را به مرغداريها اشاعه دهند و باعث خسارت به توليد كنندگان شوند .

تعيين جنسيت
تعيين جنسيت عبارت است از جدا كردن خروس و مرغ در سن يك روزگي ، جدا كردن نر و ماده در نژادهاي سنگين بدين خاطر است كه در نژادهاي گوشتي رشد خروس بيشتر از رشد مرغ است . لذا احتياجات غذايي خروس بيشتر از مرغ مي باشد . اگر مرغ و خروس با هم پرورش داده شوند و اگر جيره غذايي بر حسب احتياجات مرغها تعيين شود اين جيره براي خروس ها كافي نخواهد بود و رشد مناسبي نخواهد داشت و اگر جيره غذايي بر حسب احتياجات خروس ها مشخص شود ، عناصر غذائي اين جيره براي مرغ ها زيادتر از حد توصيه شده مي باشد و مورد استفاده آنها قرار نمي گيرد . پس بهتر است خروس ها و مرغها را از يكديگر جدا كرد و جداگانه پرورش داد .
در نژادهاي سبك يا تخمگذار چون رشد خروس ها به اندازه اي نيست كه بتوان از آنها براي توليد گوشت استفاده كرد و تنها جوجه مرغها براي تخمگذاري مورد نياز هستند بايستي عمل جدا كردن جنسها در يك روزگي انجام بگيرد . جوجه خروسها را يا از بين مي برند و يا در بازار با قيمت هاي ارزانتري مي فروشند .
در نژادهاي دو محصوله چون بعضي از توليد كنندگان علاقمند به پرورش نرها براي توليد گوشت هستند و گروه ديگري از ماده ها براي تخمگذاري استفاده مي كنند تعيين جنسيت ضروري به نظر مي رسد .
تعيين جنسيت از دو طريق انجام پذير است . يكي از راه آتوسكسينك و ديگر از راه آزمايش كلوآك.
آتوسكسينگ :
در اين روش با استفاده از بعضي صفات از جمله رشد و يا رنگ پرها براي مشخص كردن جنس جوجه ها در يك روزگي استفاده مي شود .
 
الف) رشد سريع پرها در مقايسه با رشد آهسته : در اين روش اگر خروسي با رشد سريع پرها با مرغي كه رشد پرهايش كمتر است تلاقي داده شود تمام جوجه خروسها رشد پرهايشان آهسته و جوجه مرغها رشد پرهايشان سريع خواهد بود كه در حدود 10 روز پس از توليد قابل تشخيص است .

ب) رنگ نقره اي با مقايسه با رنگ طلائي : اگر خروسهاي رنگ طلائي و مرغهاي رنگ نقره اي آميخته شوند از طلاقي آنها جوجه هائي حاصل مي شود كه خروسهايشان نقره اي و مرغها طلائي هستند . در اين روش با صد درصد اطمينان مي توان نرها و ماده ها را از يكديگر جدا كرد .

 آزمايش كلوآك (روش ژاپني) :
 استفاده از رنگ پر و بال و يا رشد پرها براي مرغداران معمولي عمل مشكل است . امروزه در مؤسسات جوجه كشي عمل تعيين جنسيت با روش ژاپني يا آزمايش كلوآك انجام مي گيرد . در اين روش از راه مقعد و وجود برجستگي مقعدي در خروس ها ، آنها را از مرغها كه فاقد آنها هستند و يا مشخصات آن متفاوت است جدا مي سازند . اين كار بايستي وسيله افراد متخصص صورت بگيرد و تعداد چنين افرادي در دنيا كم است و غالبا ژاپني ها قادر به انجام اين كارند و به همين خاطر دستمزد قابل توجهي هم دريافت مي كنند .
برجستگي مقعدي در تمام جوجه ها به يك فرم نيست بلكه به فرم هاي مختلفي يعني دگمه اي ، عمودي و سه قلو ديده مي شود . تشخيص جنس از راه برجستگي صد درصد نيست و گاهي در اين طريق مشكلاتي بوجود مي آيد . لذا علاوه بر برجستگي مقعد خصوصيات ديگري را نيز بايستي مورد توجه قرار داد . در جدول زير معيارهاي مؤثر در تشخيص جنس و و ضعيت برجستگي مقعدي در دو جنس خروس و مرغ نشان داده شده است .

معيارهاي مؤثر در تشخيص جنس و وضعيت آنها

معيارهاي مورد توجه	جوجه خروس	جوجه مرغ
اندازه برجستگي	بزرگ	كوچك
وضعيت برجستگي	مشخص	غير مشخص
ارتفاع برجستگي	بلند	پهن و مسطح
شكل برجستگي	گرد	نقطه دار
خاصيت ارتجاعي برجستگي	فنري و ارتجاعي	نرم و سست
رنگ	تيره و پر رنگ	كم رنگ و روشن
باز كردن كلوآك	مشكل	ساده
اندازه كلوآك	تنگ و خشك	گشاد و مرطوب
ظاهر عمومي برجستگي	مشخص و برجسته	مسطح و نرم

نوك چيني و قطع تاج :
در بعضي از موسسات جوجه كشي ممكن است نوك جوجه ها را كوتاه كنند و يا قسمتي از تاج را ببرند . اگر عمل نوك چيني به طور صحيح انجام گيرد ، رشد بعدي آن به حدي نخواهد بود كه باعث صدمه زدن به ساير جوجه ها شود . اگر جوجه هاي تخمگذار در يكروزگي نوك چيني شده باشند در مواقع شيوع كانيباليزم نيز بايستي مجددا نوك چيني گردند .
گاهي اوقات تاج بزرگ لگهورن در دوره تخمگذاري خصوصا اگر در قفس باشند صدمه مي بيند اين صدمه در ميزان توليد تاثير دارد . براي جلوگيري از ضايعات تاج قسمتي از آن را در يك روزگي قطع مي كنند . عمل قطع تاج در يك روزگي بي خطر است و در آينده رشد آن به حدي نخواهد بود كه در دوره تخمگذاري ايجاد اشكال نمايد.

واكسيناسيون جوجه ها :
اغلب واكسنها پس از خارج شدن جوجه ها از جوجه كشي و در دوران پرورش بكار برده مي شوند زيرا به علت مصونيتي كه از مادر به جوجه مي رسد در يكي دو روز اول واكسن ها بي اثر مي شوند ولي امروزه در بيشتر مؤسسات جوجه كشي جوجه هائ تخمگذار را بر عليه بيماري مارك واكسينه مي كنند .

تحويل و حمل و نقل جوجه هاي يكروزه :
جوجه ها مي توانند دو يا سه روز از ذخيره زرده به عنوان منبع غذايي استفاده كنند . انتقال جوجه ها از موسسات جوجه كشي تا مزارع پرورش بايستي تحت شرايط مناسب انجام پذيرد . جوجه ها پس از وارد شدن به محل پرورش بايستي دسترسي سريع به آب و غذا داشته باشند . حمل و نقل جوجه ها به وسيله ماشين ، قطار و هواپيما صورت مي گيرد ، گرچه گاهي در مسافتهاي دور براي انتقال جوجه ها از هواپيما استفاده مي شود ولي هزينه اين كار بالاست.

انتخاب تخم مرغ جهت جوجه كشي

از هر تخم مرغي نمي توان براي جوجه كشي استفاده كرد . تخم مرغهاي جوجه كشي بايستي داراي خصوصياتي باشند تا بتوان از آنها استفاده كرد . اين خصوصيات عبارتند از :

نطفه داري : تخم مرغ نطفه دار ، تخم مرغي است كه اسپرم و تخم در ناحيه شيپور با هم تركيب شده باشند . اگر نطفه داري با لا نبا شد بيشتر تخم مرغ هائي كه در ماشين جوجه كشي گذاشته مي شوند به جوجه تبديل نخواهند شد و غير قابل فروش مي باشند و بايستي دور ريخته شوند . نطفه داري در نژادهاي سبك مثل لگهورن بيشتر از 90 درصد و در  نژادهاي سنگين حدود 85 درصد است خروس مورد استفاده بايد فعال و به اندازه كافي اسپرم توليد كند . خروس ها بايد بطور متناوب مورد استفاده قرار بگيرند تا استراحت كافي داشته باشند . بايد اغلب از خروس هاي جوان استفاده شود ، معمولا خروسهاي نژادهاي سبك از 5 ماهگي و نژادهاي سنگين از 6 تا 7 ماهگي قادر به توليد اسپرم هستند .
پس از سال دوم قدرت باروري خروس ها بتدريج كم مي شود و معمولا پس از 6 تا 8 ماه كه از آنها استفاده شد بايد آنها را حذف نمود . البته از خروسهائي كه ارزش ژنتيكي خوبي دارند مدت زمان بيشتري استفاده مي شود . براي بدست آوردن نطفه داري بالا بايد نسبت بين مرغ و خروس مناسب باشد . . در نژادهاي سبك به ازاي هر 15 مرغ يك خروس و در نژادهاي سنگين به ازاي هر 8 تا 10 مرغ يك خروس و در نژادهاي دو محصوله به ازاي ر 12 مرغ يك خروس كافي خواهد بود . وضع تغذيه گله نيز در نطفه داري تاثير زياد دارد . كمبود بعضي از ويتامينها بخصوص آ (A) و اي (E) و نيز كمبود پروتئين جيره باعث كاهش نطفه داري مي گردد .
وضع و شرايط آب و هوا در توليد اسپرم دخالت دارد . در هواي گرم و يا سرد توليد اسپرم كاهش پيدا مي كند و در هواي سرد كه گاهي باعث يخ زدن تاج و در نتيجه كاهش اسپرم مي گردد مبادرت به قطع تاج مي شود . همچنين در هواي بسيار گرم جمع آوري تخم مرغ ها جهت جوجه كشي انجام نمي شود .
وجود نور كافي در سالن هاي پرورش در نطفه داري تاثير دارد ، زيرا باعث ترشح هورمون هاي غده هيپوفيز شده و در نتيجه رشد بيضه ها و توليد اسپرم زياد تر مي شود .
توليد تخم مرغ و نيز سن مرغ در ميزان نطفه داري تاثير دارد . هر اندازه ميزان تخم گذاري زيادتر باشد درصد
نطفه داري نيز بيشتر مي شود زيرا در مرغان تخمگذار خوب تمام اعمال فيزيولوژيكي بخوبي انجام مي گيرد و لذا تمايلات جنسي در اين گونه مرغها بالاست . در اوايل تخمگذاري كه اندازه تخم مرغ كوچك است درصد نطفه داري كمتر است ولي به تدريج با افزايش وزن تخم مرغ درصد نطفه داري افزايش مي يابد .
در مرغهاي خيلي مسن و يا خيلي جوان درصد نطفه داري كم است ولي در نژادهاي سبك نطفه داري در سنين پائين تر نيز بالاست در صورتي كه در  نژادهاي سنگين نطفه داري در سنين بالا تر افزايش مي يابد .
نطفه داري در نژادهاي مختلف نيز متفاوت است و از اين لحاظ بين نژادها اختلاف وجود دارد و معمولا در نژادهاي سنگين به علت كم بودن ميل جفت گيري با روري كمتر از نژادهاي سبك است .
روش جفت گيري نيز در مقدار باروري تاثير دارد . خويش جفتي داراي اثر منفي در نطفه داري است و هر چه درجه همخوني افزايش يابد درصد نطفه داري كم مي شود . آميخته گري سبب افزايش درصد نطفه داري مي گردد .
در روش جفت گيري گله اي درصد نطفه داري از ساير روش هاي ديگر جفت گيري از قبيل جفت گيري لانه اي و جفت گيري تجربي بيشتر است .

اندازه گيري نطفه داري : مشخص كردن نطفه داري تخم مرغ اهميت اقتصادي دارد زيرا اگر قبل از فساد تخم مرغ بتوان نطفه دار نبودن آن را تشخيص و تخم مرغ ها را از ماشين خارج نمود مي توان آنها را جهت مصرف به بازار عرضه نمود .
براي مشخص كردن تخم مرغ هاي نطفه دار از دستگاه مخصوصي استفاده مي شود . ساده ترين نوع آن از يك محفظه كوچك كه يك لامپ در داخل آن نصب گرديده و داراي سوراخي در بالاست تشكيل شده است . براي مشخص كردن نطفه داري تخم مرغ بايستي چراغ را روشن و تخم مرغ را روي سوراخ قرار داد . اگر تخم مرغ بدون نطفه باشد داخل آن روشن و لكه اي مشاهده نمي شود ولي اگر نطفه دار باشد ، جنين به صورت لكه تيره اي در داخل آن نمايان است . البته تشخيص تخم مرغهاي نطفه دار با دستگاههاي دقيق پس از 15 تا 8 ساعت بعد از قرار دادن تخم مرغها در ماشين جوجه كشي امكان پذير است . ولي معمولا عمل جدا كردن تخم مرغهاي نطفه دار در روز هفتم و چهاردهم جوجه كشي انجام مي گيرد . جنين هائي كه زنده باشند به صورت يك لكه تيره همراه با رگهاي خوني ديده مي شوند و شكل عنكبوت را دارند و با حركت دادن تخم مرغ جنين نيز حركت مي كند . اگر جنين تلف شده باشد ، فاقد رگهاي خوني است و به پوسته چسبيده است و يك حلقه صورتي رنگ كه حلقه خوني ناميده مي شود اطراف آن را گرفته است . بهتر است عمل نور دادن تخم مرغها در ساعات گرم روز و اطاق تاريك انجام گيرد .

شكل ظاهري تخم مرغ : شكل و وضع ظاهري تخم مرغ در درصد جوجه شدن تاثير دارد . لذا در موقع جوجه كشي بايستي به نكات زير توجه شود :
1 – تخم مرغهاي جوجه كشي نبايد خيلي بزرگ و كوچك باشند .
2 – براي جوجه كشي تخم هائي كه وزن آنها حدود 50 تا 60 گرم است بايستي انتخاب شوند . البته در نژادهاي سنگين وزن تخم مرغ جوجه كشي حدود 64 تا 68 گرم توصيه مي شود . اگر تخم مرغ ها يكنواخت نباشند باعث مي شود كه جوجه هائي كه توليد مي شوند بزرگ و كوچك بوده بطوري كه بعداً از لحاظ پرورش و تغذيه با اشكالاتي روبرو خواهد شد .
3 – تخم مرغ هاي جوجه كشي بايستي قالب طبيعي داشته باشند . از بكاربردن تخم مرغها با شكل غير طبيعي ـ كشيده ، گرد و موج دار) بايد اجتناب شود. اين كار بيشتر به خاطر بهنژادي صورت مي گيرد زيرا جوجه ها حاصل از تخم مرغهاي غير طبيعي بعداً تخم مرغهايي با شكل غير طبيعي توليد خواهند نمود .
تخم مرغهاي جوجه كشي اگر با مدفوع آلوده شوند باعث فساد تخم مرغ و از بين رفتن جنين مي گردد و از طرف ديگر منبع آلودگي در ماشين خواهد بود و تخم مرغهاي تميز را به فساد مي كشاند ، لذا بهتر است از تخم مرغهاي كثيف براي جوجه كشي استفاده نشود بين محققين از نظر شستشوي تخم مرغها اختلاف نظر وجود دارد . عده اي معتقدند كه تخم مرغهاي جوجه كشي را نبايد شستشو داد و عده اي عقيده دارند كه شستن تخم مرغها اشكالي ايجاد نمي كند . اگر قرار باشد كه تخم مرغها شسته شوند بايستي از آب گرم (60 تا 70 درجه سانتي گراد) محتوي محلول ضد عفوني كننده استفاده شود . البته ممكن است تخم مرغها را با برس بدون اينكه مرطوب شوند تميز كرد.
براي جلوگيري از آلودگي تخم مرغها بهتر است دفعات جمع آوري تخم مرغ از آشيانه را با لا برد و روزي چند بار تخم مرغها را جمع آوري كرد .
4 – تخم مرغهائي كه داراي پوسته بسيار نازك و يا ضخيم هستند براي جوجه كشي مناسب نيستند زيرا اگر پوسته نازك باشد تبخير آب بيشتر خواهد بود و درصد جوجه در آوري كاهش مي يابد و از طرف ديگر اين گونه تخم مرغها كلسيم كافي براي رشد جنين را تامين نمي كنند . تخم مرغهائي كه پوسته ضخيم دارند كار خروج جوجه را مشكل مي كنند . و جوجه به خوبي قادر نيست كه آنها را سوراخ كند .
5 – استفاده از تخم مرغهاي پوسته شكسته يا آنهايي كه داراي منافذ بيش از اندازه هستند براي جوجه كشي توصيه نمي شود زيرا ميزان تبخير از اينگونه تخم مرغها بيشتر است .
6 – كيفيت داخلي تخم مرغ در ميزان جوجه دهي تاثير دارد . تخم مرغهايي كه درصد سفيد غليظ آنها بيشتر و يا زرده آنها رنگي تر است درصد جوجه درآوري بيشتري دارند زيرا اينگونه تخم مرغها عناصر غذايي بيشتري براي جنين همراه دارند .

حمل جوجه، مسئله اي مهم اما كم توجه

توليد و حمل بيش از 900 ميليون قطعه جوجه يكروزه گوشتي در سال در سطح كشور مسئله بسيار مهمي است كه با بي توجهي از سوي دست اندركاران اين صنعت روبرو بوده است.
شرايط اقليمي متفات، وجود ارتفاعات، اختلاف دما و شرايط رطوبتي در مناطق مختلف كشور باعث مي شود كه جوجه در مسير حمل خود با استرس هاي متعددي مواجه گردد و نتيجه آن در اكثر موارد با تغيير سر نوشت پرورش جوجه ونهايتاً مرغدار همراه است.
كاميون هاي حمل جوجه ايران با پيشينه 35 ساله در طراحي وساخت، از كفايت لازم جهت صنعت رو به رشد و حساس حمل جوجه بر خوردار نمي باشند. جوجه موجودي حساس است، كه با توجه به وزن اندك وجثه كوچك خود سريعاً از عوامل خارجي متاثر مي گردد.
استرس هاي وارد شده گاهاً به قدري مسئله آفرين است كه جوجه ها از بدو ورود به سالن با رفتاري غير عادي تمايل به جمع شدن داشته و تلفات در موارد شديد از روز اول و به طور معمول از روز چهارم لغايت هشتم ادامه مي يابد .
عمده مشكل وارد شده به جوجه از ناحيه كم شدن آب بدن مي باشد. جوجه هاي دهيدراته تمايلي به مصرف آب و دان نداشته و گاهاً با دفع مدفوع آبكي بحران را تشديد مي نمايند. عمده مرغداران با ديدن چنين رفتاري، به تصور آنكه دماي سالن پرورش پائين مي باشد، با گرم تر كردن سالن بحران را تشديد مي كنند. به جز تلفات اوليه كه در موارد شديد گاه تا 50% و يا بيشتر نيز مي رسد، پيامد هاي بعدي اين مسئله شامل دو دستگي در رشد، عقب افتادگي رشد نهايي و آسيب پذيري در مقابل بيماري ها از ديگر موارد درگيري در اين جوجه ها مي باشد.
در جهان امروز صنعت خودروسازي به كمك متخصصان طيور در خصوص نحوه حمل و تجهيزات لازم چاره انديشي نموده است به نحوي كه با استفاده از وسايل گرمايشي و سرمايشي مدار بسته و توزيع مناسب هوا در داخل كاميون، نه تنها ميزان اكسيژن لازم براي جوجه تامين مي گردد بلكه با حفظ رطوبت لازم از خشكي جوجه ها جلوگيري مي شود. ممانعت از كوران هوا و تنظيم شدت جريان هوا در داخل كاميون حمل جوجه يكي از مهمترين مسائل مربوط مي باشد.
عمده مسائل مربوط به حمل جوجه شامل موارد زير مي باشد:
1- بهداشت كاميون حمل جوجه (پاكسازي و ضد عفوني پس از تحويل)
2- حتي الامكان حمل بار يك مرغداري توسط هر كاميون (جلوگيري از حمل تركيبي) به جهت جلوگيري از تردد كاميون حمل به مزارع مختلف
3- وضعيت فني و سلامت كاميون هاي حمل (معاينات فني دوره اي و حذف كاميون هاي فرسوده)
4- تجهيز كاميون ها حمل به وسايل سرد كننده و گرم كننده همراه با گردش هواي داخلي قسمت نگهداري جوجه.
5- تامين رطوبت لازم جهت فصول خاص.
6- گردش متعادل هوا در كل فضاي نگهداري جوجه (در صورت لزوم استفاده از سنسورهاي دي اكسيد كربن يا اكسيژن)
7- امكان گردش هوا به نحوه مناسب در داخل كارتن و يا سبدهاي جوجه.
8- جلوگيري از وارد شدن تنش حركتي و ضربه به جوجه ها
9- ثبت وضعيت دما و رطوبت با ثبت زمان و توقف هاي كاميون در مسير حركت
10- استفاده از رانندهاي مجرب همراه با آگاهي كامل به مسير حركت و منطقه

برخي نكات مورد توجه در كارخانه جوجه كشي

توجه به مسايل مختلف در كارخانه جوجه كشي كه هر يك به نوعي بر روي بازدهي كارخانه جوجه كشي تاثيرات مثبت و يا منفي دارند از اهم اموري است كه مديران كارخانجات جوجه كشي بايد بدانها توجه داشته باشند.
در اين مقاله سعي شده است برخي نكات مهم كه بايد مورد توجه مدير يك كارخانه جوجه كشي قرار گيرد مطرح گردد.
هرچه فشار پشت نازل ها در دستگاه ستر و هچر بيشتر باشد آب بهتر پودر شده و دستگاهها بهتر كار خواهند كرد.نازل هاي تامين رطوبت در يكسان نگهداشتن دما بسيار اهميت دارند.دقت نمائيد كه نازل ها دائما مورد سرويس قرار گيرند و گرفتگي آنها رفع گردد و هر 4 ماه يك بار نازل ها مورد تعويض قرار گيرند.
براي سركشي به دستگاههاي ستر و هچر ،در ها را براي مدت طولاني باز نگذاريد.بطور كلي باز و بسته كردن در هاي دستگاه در زمانيكه جنين در حال رشد ميباشد توصيه نميگردد و بجز در مورد سرويس هاي ضروري نبايد در هاي دستگاه باز و بسته گردند.
تجهيزات جابجايي هوا نبايد آنقدر قوي باشند كه هوا را بيشتر از 15 متر به جلو برانند چون راندن هوا  به بيشتر از 15 متر جلو تر موجب ميشود يكنواختي هوا كاهش يابد كه اين امر براي جوجه كشي مناسب نيست.
اگر دستگاه تك سن است نياز به پيش گرم نميباشد ولي اگر دستگاه چند سني است بهتر است كه تخم مرغ ها حدود 4 الي 5 ساعت در اتاق پيش گرم بمانند.بهتر است كه در اتاق پيش گرم هواي گرم بطور ملايم در جريان باشد تا دما بطور يكسان در بين تخم مرغ هاي چيده شده در گاريها جريان داشته باشد.در صورتيكه در اتاق پيش گرم هواي گرم جريان نداشته باشد، تخم مرغ هايي كه در كناره هاي گاري چيده شده اند دماي بيشتري دريافت ميكنند .به تجربه ثابت شده است كه تحت چنين شرايطي تخم مرغ هايي كه در مركز گاري چيده شده اند حدود 4 درجه سانتيگراد دما كمتر از رديف هاي كناري دريافت ميكنند و همين امر موجب وارد شدن لطمه به جوجه در آوري و غير يكنواخت شدن هچ ميگردد.
دستگاه جوجه كشي بايد بگونه اي كار كند كه رشد جنين دچار توقف نشود.در صورتيكه دستگاه خوب كار نكند هچ به تاخير افتاده و افت هچ نيز ملاحظه خواهد شد.
تخم مرغ هاي مربوط به گله هاي مختلف بطور جداگانه چيده شوند و با هم مخلوط نشوند.اين موضوع موجب ميشود كه در پايان دوره جوجه كشي به وضعيت گله و مشكل آن پي برد و نسبت به رفع آن مشكل اقدام نمود.
در دوره جوجه كشي از پراب هاي مخصوص سنجش دما استفاده كنيد(ميله نوك تيزي كه به دماسنج ديجيتالي متصل است) و دماي داخلي تخم مرغ را اندازه بگيريد.براي اين كار ميتوانيد  چند تخم مرغ خوراكي (غير قابل جوجه كشي) را در نقاط مختلف دستگاه بچينيد و مورد استفاده قرار بدهيد .در اين صورت تخم مرغ هاي نطفه دار خود را از دست نخواهيد داد.دماي داخلي تخم مرغ در زمان انتقال به هچر بايد حدود 4/37  الي 6/37 درجه سانتيگراد (2/99 درجه فارنهايت ) در ماشين هاي جيمز وي  و حداكثر 38     درجه سانتيگراد (8/99 درجه فارنهايت ) در ماشين هاي چيك مستر  باشد .بطور كلي در هر زمان كه دماي داخل تخم مرغ را اندازه گيري ميكنيد دماي اندازه گيري شده نبايد بيشتر از 2/. درجه سانتيگراد و يا 4/. درجه فارنهايت بيشتر از دماي دستگاه ستر باشد.هر چه تخم مرغ ها گرمتر باشند فاصله بين هچ اولين جوجه و آخرين جوجه بيشتر خواهد شد و در نتيجه هچ نامنظم خواهد شد.در اين صورت جوجه هايي كه زود تر هچ شده اند دچار دهيدراتاسيون خواهند شد.

شرايط دما و رطوبت قسمت هاي مختلف كارخانه جوجه كشي

قسمت	دما		حد اقل رطوبت نسبي  RH%
	درجه  C	درجه  F
اتاق تخم مرغ	19  الي 20	67  الي  68	75 %
سالن ستر	24  الي 27	75  الي  80	50 %
سالن هچر	24  الي 27	75  الي  80	50 %
سالن جوجه	22  الي 24	72  الي  75	50 %

 

هواي تازه مورد نياز براي هر 1000 تخم مرغ و يا جوجه در كارخانه جوجه كشي

قسمت	فصول سرد		فصول گرم		روش خنك كردن
	Ft3/min.	m3/hour.	Ft3/min.	m3/hour.
اتاق تخم مرغ	2	42/3	2	42/3	مكانيكي (چيلر)
سالن ستر	8	56/13	50	56/85	تبخيري
سالن هچر	22	38/37	115	36/195	تبخيري
سالن جوجه	25	48/42	150	82/254	تبخيري

 

در زمانيكه جوجه ها سر از تخم بيرون در مي آورند باكتريهاي زيادي در محيط آزاد ميشود بنا بر اين اجازه ندهيد كه تخم مرغ در دستگاه ستر تفريخ شود.بطور تجربي زمانيكه براي بار اول صداي جيك جيك اولين جوجه كه به تخم مرغ نوك زده است در ستر شنيده شد بهترين زمان انتقال تخم مرغ ها به هچر ميباشد.
بطور كلي دما و رطوبت دستگاه ستر بايد طوري تنظيم شود كه وزن تخم مرغ در زمان انتقال به هچر 11  الي 14 درصد وزن اوليه خود باشد.
در يك شرايط خوب ستر، محل نوك زدن كمي بالا تر از وسيع ترين قسمت تخم مرغ  ميباشد.
در صورتيكه ساختمان دستگاه ستر به گونه اي است كه تخم مرغ ها آب بيشتري را از دست ميدهند با نصب نازل هاي اضافي و يا وسايل كمكي بايد رطوبت دستگاه را افزايش داد.
اگر دستگاه ستر بيش از حد گرم ميشود سيستم خنك كننده آن را چك كنيد.در صورتيكه سيستم خنك كننده از لوله هاي مسي كه آب در آن جريان دارد تشكيل شده است ،دماي آب خروجي بايد تقريبا برابر با دماي داخل دستگاه باشد.براي تنطيم دماي خروجي آب سيستم خنك كننده از شير هاي تنظيم جريان آب استفاده شود.
ديدن پوسته هاي شكننده تخم مرغ و وجود مدفوع بر روي تخم مرغ ها (تخم مرغ هاي كثيف) در زمان تخليه جوجه ها نشانه هچ زودرس و دهيدراتاسيون جوجه ها ميباشد.
از آنجائيكه كانال خروجي هچر محل عبور كرك جوجه ها ميباشد نبايد در مسير كانال ورودي هوا به دستگاه باشد و ساختمان آن بگونه اي باشد كه اگزوز خروجي به بيرون از سالن هدايت شود و به هيچ وجه كانال خروجي هوا بر روي سقف دستگاه باز نشود.در سيستم هاي جديد در پشت هر دستگاه هچر اتاقك مخصوص پرز و كرك جوجه ها طراحي ميشود كه از پخش آن در محيط جلوگيري گردد.
بهترين زمان انتقال تخم مرغ ها از ستر به هچر پس از 18 روز و 12 ساعت (444 ساعت) ميباشد.اگر تخم مرغ ها بيش از  444 ساعت در دستگاه ستر بمانند ،تخم مرغ هاي بزرگتر بعنوان يك جرم گرماده عمل كرده و موجب رسيدن دماي بيشتر به ساير تخم مرغ ها ميشوند و در نتيجه ممكن است به جنين آنها آسيب وارد گردد.(Over Heating)
 در زمان انتقال تخم مرغ ها به هچر در صورتيكه تخم مرغ هاي آلوده و انفجاري در بين تخم مرغ ها ديده ميشود آنها را جدا نمائيد تا از گسترش آلودگي جلوگيري شود.
بمنظور جلو گيري از ايجاد شكستگي در تخم مرغ ها ،عمليات انتقال تخم مرغ ها به هچر در كمال دقت انجام گيرد.وجود جنين هاي تلف شده در روز 18 جوجه كشي با خونريزي در روي زرده از علائم انتقال بدون دقت و با عجله ميباشد.
توجه داشته باشيد كه در كارخانه جوجه كشي بر خلاف سالن هاي مرغداري بايد از فشار مثبت استفاده كرد و براي اين منظور بايد از فن هاي قوي استفاده كرد و هوا را به حجم زياد از بيرون به داخل سالن جوجه كشي هدايت كرد.در داخل كارخانه نيز مانند كانال آب بايد براي هوا مسير تعيين نمود.بطور كلي مسير جريان هوا در كارخانه جوجه كشي بايد از سمت نقاط تميز (سالن ستر) به سمت نقاط آلوده (اتاق شستشو ) باشد.
در قسمت انتهايي اتاق شستشو نيز از فن هاي قوي براي خروج هواي آلوده استفاده شود.بنابر اين در قسمت هاي تميز بايد فشار مثبت و در قسمت هاي آلوده فشار منفي داشته باشيم.بطور تجربي براي وارد شدن به سالن ستر بايد در سالن ستر با فشار باز شود .(در قسمت هاي تميز  02 /. فشار مثبت و در قسمت هاي كثيف  02 /.   فشار منفي كافي ميباشد)
در تابستان حتما از سيستم كولينگ تبخيري استفاده گردد و در زمستان از هيتر هاي با كارآيي مطلوب استفاده شود.بهتر است كه در جلوي ورودي هواي گرم به داخل سالن جوجه كشي از يك اتاق مرطوب استفاده شود تا هوايي كه در اثر گرم شدن در هيتر رطوبت خود را از دست داده مجددا با عبور از لايه خيس ، رطوبت خود را بدست آورد.اگرچه اين كار مصرف انرژي را بالا ميبرد (چون بايد دماي هيتر را اندكي بالاتر برد)ولي در نهايت موجب افزايش هچ خواهد شد.
محل خدمات و نگهداري جوجه ها مناسب بوده و انتقال آنها در شرايط مطلوب صورت گيرد.وقتي كه جوجه ها با دهان باز تنفس ميكنند علامت دهيدراته شدن آنها در اثر كمبود رطوبت و يا افزايش دما ميباشد.
براي هر دستگاه و تجهيزات برنامه منظم سرويس و نگهداري تهيه و در كنار آن نصب نمائيد.
برنامه هاي مربوط به شستشو و ضد عفوني نيز بايد بر اساس يك برنامه مدون انجام گيرد.
ساير احتياط ها:
- در زمان سرويس موتور ها ، حتما برق آن را قطع نموده و تسمه را از فولي جدا نمائيد.
- تسمه ها بموقع تعويض گردند تا در حين كار پاره نشوند.
- اگر موتور بيش از اندازه گرم ميشود فولي آن را تعويض نمائيد.
- اگر فولي موتور از پرز و گرد و خاك پوشيده است آن را تميز كنيد.
- اگر فولي موتور دچار زنگ زدگي شده است آن را تعويض نمائيد.
- فولي موتور ها بصورت تراز نصب شوند و لنگي نداشته باشند.
- كانال هاي ورود هوا بطور هفتگي تميز گردند.
- قسمت هوا ساز هر يك ماه يك باز تميز و سرويس شود.
- پره هاي فن ها و بلوور ها كاملا تميز و صاف باشند. به همين منظور هر چند وقت يك بار پره ها مورد تميز شدن قرار گيرند.
- هر محلي را كه نياز به نقاشي دارد نقاشي نمائيد.
- قبل از فرا رسيدن فصول گرم و سرد تجهيزات مربوطه نظير كولينگ و هيتر ها را سرويس نمائيد.
- سيستم فاضل آب بطور هفتگي مورد شستشو و ضد عفوني قرار گيرد.
- حوضچه هاي ضد عفوني بطور مرتب شارژ شده و بطور هفتگي مورد تعويض قرار گيرند.
- آب مورد استفاده جهت شستشو در قسمت هاي مختلف كارخانه جوجه كشي تحت فشار باشد.
- در تابستان پد هاي كولينگ بطور هفتگي مورد تميز كردن قرار گيرند.
- حتي الامكان روي موتور ها طوري پوشانده شود تا ضايعات جوجه كشي بر روي موتور ننشيند.
- قبل از فرا رسيدن فصل سرد ،لوله ها توسط نوار مخصوص پوشانده شوند تا در مقابل يخ زدگي محافظت گردند.
- دريچه هاي مخصوص پشت فن بطور مرتب سرويس شوند بطوريكه براحتي باز و بسته شوند.
- ورودي هوا در ناحيه تميز قرار گرفته باشد.

اصول ماشين جوجه كشي

ماشين جوجه كشي محفظه اي است كه در آن تمام شرايط لازم براي تبديل تخم مرغ به جوجه رعايت مي شود . اصول كليه ماشين هاي جوجه كشي ، چه آنهايي كه بسيار ساده و چه آنهايي كه بزرگ و داراي ظرفيت زيادي هستند يكسان است . در ماشين هاي جوجه كشي شرايط لازم از قبيل حرارت رطوبت تهويه چرخش تخم مرغ تامين مي شود .
1 – حرارت : كنترل حرارت يكي از عوامل ساده و در عين حال حياتي براي يك جوجه كشي موفقيت آميز است . حرارت لازم در طول دوره جوجه كشي بين 35 تا 40 درجه سانتي گراد است ولي به طور متوسط در طول دوره جوجه كشي حرارتي معادل 38 درجه سانتي گراد بكار برده مي شود . اگر حرارت در حد پائين خود يعني 35 درجه باشد ممكن است جوجه ها چند روزي ديرتر از زمان طبيعي از تخم خارج شوند و اگر حرارت در حد بالا يعني 40 درجه باشد جوجه ها چند روزي زودتر از تخم خارج مي شوند . مثلا در حرارت 7/39 زمان جوجه كشي 5/19 روز و در حرارت 5/35 درجه اين مدت به 5/23 روز افزايش مي يابد .
هر گونه نوسان در حرارت ماشين باعث كاهش ميزان جوجه دهي و يا غير طبيعي بودن جوجه ها مي شود ، ولي اثرات سوء ناشي از كاهش حرارت به مراتب كمتر از اثرات سوء ناشي از افزايش آن است . كاهش حرارت كه گاهي در اثر قطع منبع حرارتي صورت مي گيرد سبب غير طبيعي بودن جوجه ها مي شود ، در صورتي كه بالا رفتن حرارت مثلا تا 1/41 درجه سانتي گراد و به مدت سه ساعت سبب تلفات شديد مي گردد .
در ماشين هاي مختلف و بنابر توصيه كمپاني سازنده آنها درجه حرارت ممكن است اندكي متفاوت باشد . در ماشين هائي كه قسمت تخم مرغ گير و جوجه گير آن از يكديگر مجزا است ، حرارت در جوجه گير حدود يك درجه سانتي گراد كمتر از تخم مرغ گير آن است زيرا در سه روز آخر كه تخم مرغها در جوجه گير قرار مي گيرند بايستي از تبخير شديد آب جلوگيري به عمل آيد و به همين منظور علاوه بر كاهش حرارت در جوجه گير رطوبت آن نيز زيادتر از رطوبت تخم مرغ گير مي باشد .
از منابع مختلف حرارتي مثل نفت ، آب گرم و هواي گرم و برق براي گرم كردن ماشين هاي جوجه كشي استفاده مي شود . در ماشين هائي كه در روستاها مورد استفاده قرار مي گيرند اكثرا از منافع نفتي استفاده مي شود .
تنظيم حرارت ماشين به وسيله تنظيم كننده اي كه در داخل آن نصب گرديده انجام مي گيرد . در ماشين هاي برقي از تنظيم كننده هاي برقي استفاده مي شود . در بعضي از ماشين ها از تنظيم كننده هاي گازي استفاده مي گردد ، بدين ترتيب بر اثر حرارت ، گاز درون تنظيم كننده منبسط و سبب حركت اهرمي مي گردد كه اين اهرم دريچه ماشين را باز كرده و حرارت اضافي خارج و در هنگامي كه هواي ماشين سرد مي شود گاز منقبض و حركت برعكس اهرم باعث بسته شدن دريچه و در نتيجه بالا رفتن حرارت ماشين مي شود .
 
2 – رطوبت نسبي : به علت حرارت موجود در ماشين جوجه كشي مقداري آب از تخم مرغ ها تبخير مي گردد . براي جلوگيري از تبخير آب و جبران رطوبت از دست رفته بايستي مقداري رطوبت در ماشين جوجه كشي وجود داشته باشد تا از تلفات جنين جلوگيري بعمل آيد . اگر رطوبت ماشين كم باشد تبخير سريع تر و وسعت كيسه هواي داخل تخم بيشتر مي شود و در نتيجه نوك جوجه زودتر به اطاقك هوا مي رسد و اگر رطوبت زياد باشد كيسه هوا ديرتر از زمان معمول (روز 19) وسعت مي يابد و جوجه قادر به تنفس نخواهد بود .
طول دوره جوجه كشي با كم يا زياد شدن رطوبت متفاوت است . هر چه رطوبت بيشتر باشد زمان خروج جوجه ها از تخم زودتر است . نوسان در رطوبت باعث كوچك شدن جوجه ها و احتمالا بروز حالات غير طبيعي در بدن
مي شود .
رطوبت ماشين به حرارت آن بستگي دارد . اگر حرارت ماشين 7/37 درجه سانتي گراد ، اكسيژن آن 20 درصد ، غلظت گازكربنيك 5/0 درصد و سرعت حركت هوا 12 سانتيمتر در دقيقه باشد بهترين راندمان جوجه دهي در رطوبتي معادل 61 درصد خواهد بود .
ميزان رطوبت در ماشين هاي جوجه كشي در 18 روز اول دوره جوجه كشي 60 درصد و در 3 روز آخر 70 تا 75 درصد توصيه مي شود . در ماشين هاي جوجه كشي كوچك با گذاشتن ظروف اضافي در داخل ماشين و يا ايجاد بخار آب رطوبت زيادي را تامين مي كنند ولي در ماشين هاي بزرگ كه جوجه گير و تخم مرغ گير از يكديگر جدا  هستند رطوبت در جوجه گير به طور اتوماتيك بالاتر از تخم مرغ گير است .
ميزان رطوبت ماشين به سرعت تهويه بستگي دارد هر چه تهويه سريعتر باشد رطوبت ماشين كمتر خواهد بود . رطوبت ماشين به صورت رطوبت سنج اندازه گيري مي شود و رطوبت سنج رطوبت نسبي را نشان مي دهد .
با اندازه گيري اندازه كيسه هوا و وزن تخم مرغها مي توان به چگونگي رطوبت ماشين پي برد . اگر كاهش در وزن تخم مرغ زيادتر و يا كمتر از حد معمول باشد (كاهش در وزن تخم مرغ در دوره جوجه كشي حدود 12 درصد
 مي باشد ) و يا كيسه هوا خيلي بزرگ و يا كوچك باشد ، نا مناسب بودن رطوبت در ماشين را نشان مي دهد .
 
تهويه :
جنين براي رشد خود احتياج به اكسيژن دارد . در طول دوره جوجه كشي اكسيژن مورد نياز جنين از طريق منافذ موجود در پوسته تخم مرغ انجام مي گيرد و از همين منافذ گاز كربنيك توليد شده خارج مي گردد .
غلظت اكسيژن لازم براي رشد جنين حدود 21 درصد است . كاهش اكسيژن سبب كاهش ميزان جوجه دهي
مي گردد . به ازاي يك درصد كاهش در غلظت اكسيژن ماشين جوجه كشي ، حدود 5 درصد از ميزان جوجه دهي كاسته مي شود . به نظر مي رسد جنين تحمل ازدياد اكسيژن را بهتر از كمبود آن دارد . در طول جوجه كشي ، جنين به 4617 سانتي متر مكعب اكسيژن نيازمند است و در همين مدت 3864 سانتي متر مكعب گاز كربنيك را خارج مي سازد .
افزايش ارتفاع به علت كاهش فشار اكسيژن سبب كم شدن درصد جوجه دهي مي گردد . بر اساس گزارشات موجود درصد جوجه دهي در ارتفاع 240 پا حدود 85 درص مي باشد در صورتي كه در ارتفاع 7160 پا اين مقدار به حدود 64 درصد كاش مي يابد .
گازكربنيك موجود در اطراف تخم مرغ ها سبب كاهش درصد جوجه دهي مي شود . اگر غلظت گازكربنيك به 5 درصد برسد جوجه دهي به صفر خواهد رسيد . غلظت گازكربنيك در ماشين هاي جوجه كشي نبايستي بيشتر از 5/0 درصد باشد .
براي تهويه كامل ماشين جوجه كشي لازم است كه تهويه اطاق ماشين هاي جوجه كشي به طور مطلوب انجام بگيرد. هر يك صد تخم مرغ به 27/0 متر مكعب هوا در ساعت نياز دارد .
در اوايل دوره جوجه كشي اكسيژن كمتر مورد نياز است و به تدريج اين نياز افزايش پيدا مي كند . تهويه
ماشين هاي جوجه كشي از طريق دريچه هائي كه در اطراف ماشين نصب شده انجام مي گيرد .
در روز اول دريچه بسته و به مرور باز مي گردد به طوري كه در روز هفتم نصف دريچه و در روز چهاردهم همه آن باز مي شود.

طرز قرار گرفتن و چرخش تخم مرغها :
تخم مرغها بايد به نحوي در ماشين قرار گيرند تا قسمت پهن آنها (كيسه هوا) به طرف بالا باشد ، اگر قسمت باريك تخم مرغ به طرف بالا باشد سر جوجه در قسمت باريك قرار مي گيرد و در نتيجه جوجه قادر به تنفس نبوده و تلف مي شود . ثابت نگهداشتن تخم مرغها در طول جوجه كشي باعث كاهش جوجه در آوري مي شود . زيرا جنين در حال رشد به پوسته تخم مرغ مي چسبد و تلف مي گردد . از طرفي نزديكي نطفه به پوسته باعث تبخير بيشتر آب از نطفه مي گردد . چرخاندن تخم مرغ ها باعث گرم شدن يكنواخت آنها نيز مي شود . عمل چرخش در جوجه كشي طبيعي به وسيله خود مرغ صورت مي گيرد و مرغ به وسيله منقار خود تخم مرغ ها را جابجا مي كند .
در ماشين هاي جوجه كشي بايستي عمل چرخش تخم مرغها روزانه چند بار انجام گيرد . در ماشين هاي جوجه كشي كوچك چرخش تخم مرغ به وسيله حركت ميله اي كه در زير صفحه تخم مرغ قرار دارد انجام مي شود . در ماشين هاي بزرگ اين كار به طور اتوماتيك صورت مي گيرد . حداقل 4 تا 6 مرتبه در روز بايستي تخم مرغها را چرخانده كه اين كار در ماشين هاي بزرگ هر دو ساعت يك بار انجام مي شود . در سه روز آخر جوجه كشي به علت رشد كامل جنين چرخاندن تخم مرغها ضرورت ندارد .