به نام خدا

با سلام:

 اینجانب علی اصغر آخوندی به همراه همکارانم هرگونه مشاوره وجیره نویسی برای دام و طیور(از جمله :

شترمرغ-جوجه های گوشتی-گاو-گوسفندو...) را به صورت تظمینی انجام می دهیم.

از اعتماد شما سپاسگزاریم. با تشکر علی اصغر آخوندی

شماره تماس:[phone]

برخي از بيماري هاي رايج نيمچه هاي تخمگذار

با توجه به اينکه گسترش و شيوع بيماري ها در بين طيور بسيار سريع اتفاق مي افتد مي توان نتيجه گرفت که پيشگيري بسيار بهتر و مقرون به صرفه تر از درمان در طيور ميباشد و به طور کلي راه حل عملي تري براي مقابله با بيماري ها مي باشد. اعمالي که در مجتمع هاي پرورش طيور به طور منظم و به منظور جلوگيري از وقوع بيماريها بايد انجام شوند عبارتند از:
1- پيشگيري از شرايط استرس
2- مديريت صحيح
3- استفاده از آب خوب
4- انجام تستهاي خوب
5- رعايت اصول بهداشت
6- واکسيناسيون
7- کنترل کو کسيد يوز
8- کنترل انگلها و شپش ها
9- حذف لاشه ها و مواد زائد
10-کنترل پاکيزگي و نظافت

از نظر اهميت و حساس بودن پولت ها به بيماري هايي همچون گامبورو، مارک ، کوکسيد يوز و همچنين بيماريCRD که در تراکم بيش از اندازه گرد و خاک ناشي از بستر ذيلا شرح مختصري در مورد بيماريهاي فوق داده شده است .

بيماري C.R.D
عامل بيماري مايکوپلاسما گالي سپتيکوم مي باشد. ماهيت و سير بيماري طولاني است و تمايل به دستگاه تنفسي دارد عامل بيماري در دستگاه تنفسي طيور زيادشده و مدت زمان زيادي خارج بدن موجود باقي بماند عوامل مستعد کننده اي مثل تهويه نا مناسب وجود بيماريهاي تنفسي ديگر ،گاز آمونياک ، کمبود مواد غذايي کمک به گسترش و بروز بيماري ميکند .
انتقال بيماري:
دو راه عمودي از راه تخمدان واقعي از پرنده اي به پرنده ديگر مي باشد طيور بيمار با ترشحات خود عفونت را در هوا منتشر کرده و از راه تنفس پرنده هاي ديگر آلوده مي شوند و ميکروب در دستگاه تنفس رشد مي يابد . در انتقال عمودي تحت شرايط مستعد کننده مثل مبتلا بودن مادر جوجه ها به بيماري تنفسي.
نشانه هاي بيماري
ريزش آب از دهان و چشم ، دهان باز ، تنفس صدا دار پرنده غذا کم خورده و لاغر ميشود. در کالبد گشائي علائم خفيف است و يا ممکن است ترشحات چرکي از کيسه هاي هوايي و دستگاه تنفس و ريه ها ترشحات چرکي مشاهده شود.
تشخيص:
آزمايشات سرولوژيکي و ارسال خون به آزمايشگاه بسيار لازم است و هر چند مرتبه يک بار بايد از گله خونگيري شود و آزمايش آگلو تينا سيون در موردشان انجام شود .
کنترل:
واکسيناسيون ارزش زيادي نداردو بايد بيماري ريشه کن کرد و به علت انتقال عمودي ازگله هاي مادر به صورت دوره اي کشت شوند.و به آزمايشگاه   فرستاده شود(به اصطلاح(mg)  واگرmg مثبت باشد بايد گله تحت نظر باشد براي انتقال افقي طيور بيمار از سالم بايد جدا شده و نکات دقيق مسائل بهداشتي دقيقا رعايت شود. يکي از راههاي کنترل بيماري درمان تخم مرغ و از داروهاي ضد مايکو پلاسم استفاده کرد که وارد تخم مرغ مي کنند و مي توان از روش اختلاف فشار که تخم مرغ از محلول سرد به گرم منتقل شده و دارو از خلل و فرج تخم مرغ نفوذ مي کند.
درمان:
داروهاي مختلفي به کار رفته اما اين دارو ها عفونت را کامل از بين نمي برد دارو   هايي مثل تايلوزين،اسپکتينومايسين،لينکوسپکتين،تيامولين.

بيماري مارک (M.D )
يک نوع سرطان سلولهاي خوني در طيورو ازدياد سيستم لنفاني است در واقع سلولهاي لنفاني حالت سرطاني پيدا کرده و خارج از کنترل بدن تکثير مي يابند به آن بيماري لنفوماتوزعصبي،لنفوماتوز احشايي،يا فلجي منتشره مي گويند. بيماري اصولا ماکيان را آلوده کرده منتهي در بوقلمون،بلدرچين،قو،کبک،قرقاولو مرغابي نيز ديده شده است.
عامل بيماري:
ويروسي از گروه هر پس ويروسها مي باشد اسيد نوکلئيک آن از DNA  ويروسهاست.
ويروسهاي مارک سويه هاي متفاوت دارد در نتيجه حدت بيماريزايي متفاوت دارد برخي ويروسها باعث شکل حاد برخي شکل کلاسيک و برخي باعث شکل بيماريزا مي شوند. پس بايد حدت ويروس را در نظر گرفت. اما عوامل ديگر نيزدخالت دارند ابتدا وضعيت ژنتيکي خود پرنده مي باشد برخي پرنده ها مقاومتشان بالااست پس دراين پرنده ها عوامل بيماري اصلا ديده نشده يا خيلي خفيف ديده مي شود پرنده هاي ماده نسبت به نرها حساس تر مي با شد سن پرنده که حساسيت بييماري با افزايش سن کمتر مي شودعوامل محيطي به خصوصاسترسها که باعث بروزبيماري يا شدت بيماري مي شودمثل نوک چيني،واکسيناسيون،ازدحام،رطوبت نا مناسب،گازکر بنيک بيش از حد.

طرز انتقال:
تمام گله هاي موجود تقريبا آلوده هستند اما آلودگي به تنهايي براي بروز بيماري کافي نيست يکي از مشخصه هاي بيماري وقوع آن غير قابل پيش بيني و تلفات آن متفاوت است معمولا طيور در سنين دو هفته اول آلوده مي شوند انتقال آلودگي از گله اي به گله ديگراز راه باد يا از يک پرنده به پرنده ديگر از راه تماس مستقيم مي باشد. عفونت از راه دستگاه تنفسي معمولا وارد مي شود و از راه گلو و چشم هم مي تواند منتقل شوند ولي از راه تخم منتشر نمي شود طيور مبتلا از راه ترشحات بزاق و چشم محيط را آلوده کرده به خصوص در اين بيماري ته پرها يا سلولهاي اپي تليوم در انتقال  بيماري بسيار مهم است زيرا ته پرها کانون مناسبي است براي لانه گزيني ميکروبها است. علاوه بر عوامل ذکر شده برخي سلولها ميتوانند بيماري را منتقل يا همراهي کنند برخي شپشها،کنه ها و تخم باکتري کوکسيد ياها هم مي توانند باعث انتقال وآلودگي ويروس مارک شود وضعيت ايمني مادري بسيار نقش دارند اگر سويه بيماريزا وارد شود ممکن است شدت آن را کم کندشکل کلاسيک بيماري که شکل اصلي بيماري است  توموري شدن رشته هاي اعصاب سطحي و در نتيجه فلجي برحسب نوع ابتلااعصاب ديده مي شود. اين شکل بيماري در سه يا چهار ماهگي ديده شود ممکن است تلفات 10  الي 15%  باشد ممکن است در عرض چند هفته کم شده ولي ممکن است با تعداد کم ماهها طول بکشد اگراعصاب سياتيک دچار ويروس شوند دچارفلجي شده و يک پا جلوو يک پا عقب بر روي زمين مي خوابند. شکل حاد بيماري معمولا 3 الي 5  ماهگي بروز کرده تلفات کمي بيشتر حدود 30% و علائم کلينيکي مشخصي ندارد و پرنده تلف مي شود در اين شکل ممکن است تلفات بالا از دو هفتگي قطع شود و ممکن است با تعداد کم ماهها طول بکشد برخي اوقات علائم فلجي نيز ديده مي شود در کالبد گشاييدر شکل کلاسيک بايداعصاب سطحي معاينه شود اعصاب ضخيم تر ازحالت عادي مي شوند رنگ اعصاب از سفيد به خاکستري تغيير مي يابد و گاهي اوقات اين عوامل عصبي با چشم ديده نمي شوند.

گامبورو (IBD )
در اين بيماري سلولهاي بورس نکروزه مي شود عامل بيماري ويروسي است تحت نام عامل بيماري کيسه بورس فابرسيوس جزو ويروسهاي مقاوم است گرماي تا  oc56  را 5  ساعت تحمل و گرماي  oc60 را تا 90 دقيقه تحمل کرده وانتقال عمودي وجود ندارد بيماريزايي و بيماري در سنين 3  تا  6  هفته بروز کرده و عامل بيماري در بورس فابر سيوس باعث نابودي سلولهاي لنفاوي B.cell   مي شود. عامل بيماري گامبرو باعث نابودي B.cellها شده و توليد پادتن در برابر اکثر بيماريها کاهش مي يابد و باعث نکروزه شدن سلولهاي بورس مي شود ضمناعلاوه بر نابودي B.cellها باعث نکروزه شدن سلولهاي لنفوئيدي تيموس طهال مي شود پس Tcellهاراهم از بين مي برد با از بين رفتن سلولهاي B توان مقابله کاهش مي يابد طرز انتقال واگيري بيماري بيشتر در گله هاي گوشتي ولي در گله هاي تخم گذار هم ديده ميشود بيماري از راه دست و لباس آلوده و يا از راه غذاي آلوده به سالن غير آلوده منتقل مي شود و باعث انتشار عفونت مي شود. طيور مبتلا مدت زيادي نمي توانند بيماري را دفع کنند دفع از راه روده ومدفوع وباعث آلودگي آب ودان وبستر مي شوند ولي آب ودان مي توانند تا دو ماه آلوده باقي بماند بيماري از طريق هوا تاثير زيادي ندارد تغييرات اندازه بورس علامت مشخص براي تشخيص مي باشد.
موشها و برخي سوسکها و برخي جربها مي توانند باعث انتقال بيماري شوند.
نشانه هاي باليني :
ويروس گامبرو داراي حدتهاي متفاوتي است برخي آلودگي را نشان نمي دهند و از راه آزمايش بايد پي برد. دوره کمون بيماري 1 الي 3 هفته است. از نظر باليني علائم مشخصي جوجه هاي مبتلا ندارند. بي حال هستند و گوشه گيري کرده و ميلي به خوردن آب و غذا ندارند پر و بال آنها ژوليده و پف کرده است و بعد از مدت کوتاهي تلف مي شوند گاهي وقتها اسهال آبکي و سفيد رنگ ديده مي شود به خصوص در ابتداي بيماري جوجه ها به ضايعات ناحيه مقعد به علت درد و سوزش نوک مي زنند. شکل تلفات آن به صورتي است که بعد از 43 روز تلفات بيماري قطع شده و دوره آن کم است ميزان واگيري و تلفات بيماري حدود 15 تا 20% است. پرنده هاي شفا يافته از رشد خوبي برخوردار نيستند در کالبد گشايي خونريزيهاي متعدد در انواع عضلات حتي در قسمتهاي قلب در بالها، سينه و رانها ديده مي شود کليه ها متورم شده هر دو حالب پر از رسوب اورات است. يکي از علائم مشخص بيماري ايجاد جراحات در بورس فابر سيوس است که بورس به طور غير طبيعي بزرگ مي شود. يعني هم از نظر اندازه و رنگ تغيير يافته و از حالت کرم رنگ تغيير و به رنگ نارنجي و صورتي رنگ تبديل مي شود و اندازه آن دو سه برابر اندازه عادي مي شود بورس هنگام باز شدن سلولهاي آن و چروکيده و چرکي مي شود اين تغييرات بورس يکي از علائم مشخص نکروزه شده و براي تشخيص آن است.
پيشگيري و کنترل:
استفاده از ضد عفوني هاي مناسب که داخل و خارج سالن دقيقا ضد عفوني شود و مسائل بهداشتي رعايت شود. بستر سوزانده شود و سالن مدتي خالي بماند.
واکسيناسيون بايد در گله مادر انجام شود که امنيت مادر زادي قابل توجهي در چند هفته اول داشته باشد و هم در جوجه هاي تازه متولد شده.
کوکسيديوز
جزو بيماريهاي انگلي و از گروه تک ياخته ها مي باشد. در تک ياخته ها گروهي به نام آيمريا وجود دارد که آيمريا ها داراي گونه هاي متفاوت است که مهمترين اينها در ايران به خصوص آ. تنلا مسئول 80% کوکسيديوز است بيماري فقط از راه دستگاه گوارش منتقل شده يعني بايد اووسيت ( سلول تخم تغيير شکل يافته ) کوکسيد يا خورده شده از طريق آب و غذا که اوسيت ها وارد سلولهاي پوششي روده ها شده و در آنجا تکثير يافته و با پاره کردن سلولها خارج شده و به تعداد زياد از طريق مدفوع دفع مي شود آيمرياها بر حسب گونه هاي مختلف بعضي در روده کور بعضي در سراسر روده باريک متفاوت لانه گزيني مي کنند انتقال اين بيماري در داخل يک سالن از طريق آلودگي آبها و مواد غذايي به مدفوع است آلودگي از يک سالن به محل ديگر از طريق عوامل مکانيکي است از جمله کفش و لباس و دست کارگران کيسه هاي حمل نان و غيره معمولا در يک مقدار کم (چند گرم) مدفوع هزاران اوسيت وجود دارد شدت بيماريزايي بستگي زيادي به ميزان اوسيتهاي خورده شده دارد. همچنين به وضعيت ايمني پرنده بستگي دارد.
علائم باليني :
پرنده ها درجات متفاوتي از ضعف لاغري ، بي اشتهايي ، ژوليدگي پرها کاهش توليد در اغلب موارد اسهال که گاهي توام با خون است در طول دوره رشد که تقريبا تمام آيمرياها را از بين برند اما در گله هاي مادر و تخمگذار نبايد تمام آيمريا ها از بين برود چون سبب از بين رفتن ايمني مي شود وضعيت بستر بايد در حد معقولي خشک باشد رطوبت بستر باعث شده تا اوسيت ها به شکل فعال در آيند و اسپوردار شوند در نتيجه هر عاملي که رطوبت بستر را افزايش دهد يا افزايش رطوبت سالن احتمال آلودگي را بالا مي برد جديدا گفته شده که طول دوره روشنائي هر چه قدر بيشتر باشد مقدار بيشتري از بستر و مدفوع خورده شده و اورسيت هاي بيشتري وارد دستگاه گوارش و گردش خون مي شود.
پس مديريت بستر و مديريت مصرف دارو و پيشگيري بسيار اهميت دارد در کالبد گشايي بر حسب آن گونه آيمريا در محلهاي مختلفي از روده جراحات ديده شده تورم روده ترشحات فراوان موکسي در داخل روده نقاط خونريزي در اپيتليوم پوششي روده و خونريزي در قسمتهاي مختلف روده ديده شده درمان بيماري با داروهاي کوکسيديدستات است از جمله مهمترين آنها آمپروليوم و سولفاکينوکسالين است براي درمان معمولا سه روز درمان شده و دو روز درمان قطع مي شود و مجددا سه روز دارو داده مي شود.

مروري بر امنيت زيستي و نقاط بحراني در گله‌هاي طيور(قسمت دوم)

ضد عفوني سالن و تجهيزات
به وسيله ضدعفوني كردن صحيح و دقيق لانه و وسايل مي‌توان به آساني و سهولت و با حداقل هزينه از بسياري از بيماري‌ها جلوگيري به عمل آورد.، از اين رو ضدعفوني كردن صحيح مرغداري اساسي ترين و مهم ترين عملي است كه هر مرغدار براي حفظ سلامت گله خود بايد انجام دهد. مواد ضدعفوني كننده تابع عوامل مختلفي هستند از جمله:
1- غلظت : خاصيت ضدعفوني كننده هر ماده با درجه غلظت آن زياد يا كم مي‌شود.
2- حرارت: معمولا افزايش حرارت سبب افزايش اثر ماده ضدعفوني مي‌شود.
3- مدت مجاورت ماده ضدعفوني كننده با محيط آلوده.
مراحل خاص ضدعفوني كه در يك برنامه اصولي امنيت زيستي منسجم به كاربرده مي‌شود شامل مراحلي مي‌باشد كه معمولا از هنگام پايان پرورش و تخليه سالن‌ها تا شروع دوره بعدي صورت مي‌پذيرد كه در اين مراحل مي‌بايست پس از پايان دوره پرورشي و تخليه سالن‌ها:
1- با استفاده از حشره‌كش تمام حشرات را از بين برد سپس به خروج كود از داخل سالن‌ها اقدام كرد.
2- باقيمانده دان‌ها را از دان‌خوري‌ها جمع‌آوري كرد.
3- تمام وسايل و تجهيزات غير ثابت از جمله آبخوري‌ها و دان‌خوري‌ها را باز كرده از سالن خارج مي‌كنند و با استفاده از مواد ضدعفوني كننده شسته و در مقابل نور خورشيد قرار داده تا خشك شوند و سپس در محلي مناسب عاري از عامل بيماري‌زا باشد قرار داده تا پس از ضدعفوني سالن دوباره در محل خود نصب شوند..
4- تمام قسمت‌هاي سالن از سقف و ديوار تا كف را با استفاده از آب گرم پر فشار با دقت شستشو داد.
5- در اين مرحله بايستي با استفاده از ضدعفوني كننده مناسب اقدام به ضدعفوني سالن نمود.( با توجه به دستورالعمل كارخانه سازنده ماده ضدعفوني كننده).
6- پس از اين مرحله از عمل اشعه افكني استفاده گردد تا تمام ميكروارگانيسم‌هاي ايجاد كننده آلودگي در گوشه‌هاي ديوار بين وسايل ثابت سالن از بين بروند.
7- آخرين مرحله ضدعفوني قبل از شروع دوره بعد، مرحله دود دادن مي‌باشد كه در اين مرحله از ضدعفوني كننده‌هاي گازي استفاده مي‌شود. ضدعفوني كننده‌هاي گازي مخلوطي از پرمنگنات و فرمالين تجارتي مي‌باشند كه از آنها به مقدار 20cc فرمالين و 10 گرم پرمنگنات دو پتاس براي هر متر مكعب از سالن بايد مصرف كرد البته لازم به ذكر است در هنگام عمل ضدعفوني بايد وجه داشت كه ضدعفوني از ته سالن شروع گردد تا در خاتمه كار شخص از درب خارج شود. ( در هنگام ضدعفوني پنجره‌ها بايد  بسته باشند).
8- در نهايت بايد پس از ضدعفوني به عمل آمده از قسمت‌هاي مختلف سالن تست‌هاي باكتريولوژيك و قارچ شناسي صورت داد.

انواع ضدعفوني كننده‌ها
ضدعفوني كننده‌هاي شيميايي كه به صورت مايع، گرد و يا به صورت بخار مورد استفاده قرار مي‌گيرند عبارتند از:
1- كرئولين: مايعي قهوه‌اي رنگ تيره، محلول 3 درصد آهن بيشتر ميكروب‌ها را نابود مي‌كند.
2- ليزول: مايعي است قهوه‌اي رنگ شربتي شكل و با بوي مخصوص، مي‌توان از آن جمله بر عليه تخم انگل‌ها و اووسيت انواع كوكسيديوز و بسياري از آفات حشرات استفاده كرد.
مواد ضدعفوني كننده تجارتي كه در ايران مورد استفاده قرار مي‌گيرد عبارتند از:
1- آنتي جرم 50 براي ضدعفوني لانه و وسايل مرغداري و آب آشاميدني طيور و تخم‌مرغ‌هاي جوجه كشي و ماشين‌هاي جوجه كشي به كار مي‌رود. براي ضدعفوني كردن وسايل 15 cc در 20 ليتر آب و براي ضدعفوني سالن‌هاي مرغداري 15 cc در 10 ليتر آب و براي ضدعفوني آب آشاميدني طيور 10 قاشق در 80 ليتر آب مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
2- ژرمكس: براي ضدعفوني سالن‌ها و وسايل به نسبت يك قاشق در 8 ليتر آب و براي ضدعفوني تخم مرغ يك قاشق در 16 ليتر آب مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
3- استورك: به نسبت 2 در هزار مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
4- هالاميد: گرد سفيد رنگ و محلول در آب به نسبت 2 در هزار مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
ضدعفوني كننده‌هاي گازي كه در قسمت قبل به آنها اشاره شد.

پيشگيري از بيماري‌ها
در حقيقت با شناخت اصول بهداشتي مي‌توان از بروز بسياري از بيمازي‌ها در گله جلوگيري كرد پس در واقع پيشگيري را در قالب يك برنامه بهداشتي مناسب و استاندارد براي گله ارائه مي‌نمائيم:
1- توجه در خريد جوجه، پولت يا تخم مرغ نطفه‌دار از يك محل مطمئن با نظارت مستقيم سازمان دامپزشكي كشور.
2- توجه به شرايط جغرافيايي منطقه و سعي در تعادل و تنظيم درجه حرارت، رطوبت و تهويه سالن‌ها و جلوگيري از افزايش رطوبت و يا ايجاد كوران در سالن‌ها.
3- توجه به شرايط سني و نياز‌ها تغذيه‌اي طيور و سعي در جدا نگهداشتن آنها(طيور جوان بيشتر حساس به بيماري بوده و مقاومت كمتري دارند).
4- پيروي از برنامه همه پر و همه خالي يا يك سني.
5- ممانعت از تراكم بيش از اندازه گله، چرا كه سبب كندي رشد و كاهش ميزان كفايت غذايي و در نتيجه كاهش توليد مي‌باشد. همچنين تراكم بيش از حد گله موجبات كاني باليسم و پر ريزي را فراهم مي‌آورد.
6- تعويض بستر و پاكسازي كامل و ضدعفوني اصولي جايگاه و وسايلدر بين هر دوره پرورشي.
7- تأمين غداي آماده مناسب يا غذاي فرموله و مخلوط شده‌اي كه در داخل مرغداري تهيه مي‌شود.
8- تأمين آب پاكيزه و تازه كافي و انجام تست‌هاي آزمايشگاهي بر روي آب منطقه و ضدعفوني آن.
9- اجراي يك برنامه‌ دقيق واكسيناسيون براي هر گله و توسعه برنامه واكسيناسيون با توجه به توصيه‌هاي مراجع رسمي در هر استان يا منطقه.
10- كنترل انگل‌هاي داخلي و خارجي.
11- كنترل جانوران موذي و پرندگان وحشي.
12- در صورت بروز بيماري در گله، عامل بيماري بايد به سرعت و دقيقا تشخيص داده شود و روش‌هاي درمان و كنترل و پيشگيري خاص آن انجام گيرد.
13- معدوم سازي طيور تلف شده: 1- سوزاندن در كوره لاشه سوزي  2- انداختن در چاه 3- مدفون سازي در عمق مناسب زمين.
14- ثبت دقيق گزارشات بهداشتي تازيخچه واكسيناسيون، در گيري با بيماري‌ها و درمان‌هاي انجام پذيرفته.

واكسيناسيون:
واكسيناسيون تنها راه غلبه بر بيماري‌ها نمي‌باشد، اما طراحي و اجراي هر برنامه واكسيناسيون با توجه به شرايط و موقعيت محلي و در صورت در نظر گرفتن عواملي مانند وضعيت شيوع بيماري‌ها، در دسترس بودن واكسن‌ها، قوانين دامپزشكي و هزينه‌ها يكي از مهمترين اصول در هر برنامه امنيت زيستي مي‌باشد.
بيماري‌هايي كه امروزه مشمول واكسيناسيون مي‌شوند عبارتند از:
1- مارك        2- شبه طاعون طيور يا نيوكاسل    3- برونشيت عفوني    4- آبله  5- گامبورو
امروزه واكسن‌هاي مختلفي كه هر كدام براي يك بيماري مشخص به كار مي‌رود ساخته مي‌شود بعضي از آنها حاوي ويروس‌هاي كشته شده و برخي ديگر محتوي ويروس‌هاي ضعيف شده هستند. مورد اول معمولا در زير پوست يا در ماهيچه تزريق و بر روي مرغان اسپري مي‌شود. ولي داكسن‌هايي كه حاوي ويروس‌هاي زنده هستند مي‌بايستي در شرايط خاص نگهداري شده و پس از آماده شدن تزريق شوند.
تزريق واكسن‌ معمولا در پيك توليد و بر روي حيواناتي كه در حالت تنش قرار دارند اعمال نمي‌شود. براي اينكه يك برنامه واكسيناسيون اثر بخش باشد يك مرغدار بايد موارد ذيل را بداند:
1- سن مرغ     2- مقدار پادزهر   3- وضعيت سلامتي مرغ     4- استرس( سبب تنش در مرغ مي‌شود).
5- برنامه واكسيناسيون     6- تاريخ انقضاء واكسن      7- طريقه استعمال
در هر صورت بعد از هر واكسيناسيون مرغدار مي‌بايستي جوجه‌ها را تحت نظر گرفته و از شرايط عمومي مطلوب آنها مطمئن شود.

نتيجه
گردانندگان صنعت طيور بايد مرغداري‌هاي خود را به جديدترين دستگاهها مجهز نموده و با استفاده از روش‌هاي نوين چهاني در پرورش طيور كه يكي از آنها همان امنيت زيستي مي‌باشد سعي در كاهش خطرات ناشي از بروز بيماري‌ها امكان انتقال به ساير مرغداري‌ها را فراهم خواهد آورد. البته نتيجه اين كار خسارات جبران ناپذيري را به خود شخص و همسايگان و در نتيجه بر اقتصاد كل كشور به بار خواهد آورد.
آنچه كه ما در اين مقاله در مورد آن بحث كرديم شامل مراحلي چند از اصول بهداشتي بودند كه امروزه بزرگترين مجتمع‌هاي پرورش طيور جهان به آن توجه داده مي‌شود و با استفاده از اين متد‌ها مرغداران توانسته‌اند امكان بروز عوامل بيماريزا را به حداقل ممكن برسانند. پس مرغداران عزير ما نيز بايد با تغيير ر اصول پرورشي خود مسئله امنيت زيستي را كه پايه و زير بناي موفقيت در امر پرورش مي‌باشد را سرلوحه كار خويش قرار دهند.

نقش يوکا و کويلاجا در تغذيه حيوانات

نقش يوکا و کويلاجا در تغذيه حيوانات

فرآورده هاي يوکا و کويلاجا از گياهان Yucca schidigera و Quillaja saponaria توليد مي­شوند.  يوکا يک گياه علفي از خانواده زنبق است و بومي مکزيک مي باشد و کويلاجا يک درخت بومي شيلي است.  اين گياهان بومي مناطق گرم و خشک هستند و علی رغم تفاوتهای ظاهری، خواص يکساني دارند.  براي مثال، هر دو غني از ساپونين بوده و ازمنابع اصلي ساپونين هاي تجاري محسوب مي شوند.  يوکا و کويلاجا به طور سنتي به عنوان منابع ساپونين استفاده مي شدند.  ساپونين ها شوينده­هاي طبيعي يا سورفکتانت هستند زيرا هم در آب و هم در چربي محلول مي باشند.

ساپونين داراي خاصيت ضد پروتوزوآيي و ضد قارچي بوده، غشاي موکوسي روده را تغيير داده، کلسترول تخم مرغ را کاهش داده، تخمير را در شکمبه تغيير مي دهد، مرده زايي را در خوک کاهش داده و موجب کاهش چربي لاشه مي شود.  علاوه بر اين، استفاده از ساپونين هاي کويلاجا به عنوان حامل در واکسن هاي دامپزشکي سابقه طولاني دارد.  به علاوه، يوکا داراي تعدادي ترکيبات پلي فنوليک با فعاليت آنتي اکسيداني مي باشد.

 

برخی از مهمترین اثرات يوکا و کويلاجا به عنوان افزودنیهای خوراکی عبارتند از:

1. کاهش غلظت آمونياک در جايگاههاي پرورش حيوانات
2. ساپونين ها به عنوان ترکيبات حامل کمکي در تجويز واکسن هاي خوراکي
3. از بين برنده پروتوزوآ
4. کنترل انگلهاي روده
5. دليل اثرات ضد تورم مفاصل
6. تأثير يوکا بر متابوليسم نيتروژن در نشخوارکنندگان شامل کاهش اوره و آمونياک سرم
7. بهبود سرعت رشد و بازدهي خوراک در طیور
8. کاهش کلسترول تخم مرغ

نانوسازه‌هاي «تخم مرغي» عليه سرطان

پژوهشگران موفق به ساخت نانو سازه‌اي تخم مرغي شده‌اند كه در درمان سرطان به كار گرفته خواهد شد.

به گزارش سرويس فن‌آوري خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، محتويات اين تخم مرغ فرضي از تركيبات آهن و پلاتينيم است كه اين تركيب فلزي مسئول فعال سازي و موثر سازي داروهاي مبتني بر شيمي درماني cisplatin است اين تكنيك به افزايش موثر و كارامد درمان منجر شد.

ساخت نانوسازه‌اي كه قابليت پوشش پذيري با آنتي‌باديها را داشته باشند از اهداف پژوهشگران «نانوفن‌آوري عليه سرطان» است.

دست‌يابي به اين هدف پيامدهاي مرتبط با تكنيك‌هاي شيمي درماني را كاهش مي‌دهد.

×××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××

نانو ذرات پليمر پتانسيل وسيعي در تهيه واكسن ضد سرطان دارند

با استفاده از يك نانوذره «زيست تجزيه پذير» كه قادر است به عنوان ابزاري در جهت تسليم كردن ضايعات سلول‌هاي توموري و پروتئين‌ها به سيستم ايمني بدن به كار رود، پژوهشگران روش اميد بخشي را در جهت ساخت واكسن ضد سرطان يافته‌اند.

به منظور نانوذراتي كه منجر به تحريك سيستم ايمني بدن با پاتن‌هاي تومور مي‌شوند پژوهشگران پروتئين مزدوج ملانوما موسوم gp100 را به صورت كپسول در آوردند و به موشها تزريق كردند، پاسخ معني دار سيستم ايمني بدن موشها، پاسخ عملي قاطعي جهت ساخت ايمني‌سازهاي ضد تومور بود.

پژوهشگران فرمولاسيوني نانوذر‌ه‌اي از پروتئين استخراجي از ملانوماي سلولهاي B16 ساختند كه نتايج ساير محققان نشان مي‌داد كه پاسخ مناسبي را ايجاد نمي‌كرد، اما نتايج اين آزمايش شگفت‌انگيز و قابل توجه بود.

از يك سو، ايمني‌سازي با فرمولاسيون «نانو ذره/ B16» به تنهايي رشد تومورها را تحريك ‌كرد و از سوي ديگر ايمني‌سازي با سلول‌هاي دندريتيك بارگذاري شده نانوذرات بالاترين حفاظت را در مقابل ايجاد تومورهاي B16 ايجاد كرد.

نتايج اين آزمايش تركيبي از كپسوله كردن نانوذره و بارگذاري سلول دندريتيك راجهت ساخت واكسن واكسن ضد سرطان پيشنهاد مي‌كند.

اثرات سطوح مختلف ويتامين هاي C و E و چربي جيره در شرايط تنش گرمايي بر عملكرد ، پاسخ هاي ايمني و پايد

به منظور بررسي اثرات سطوح مختلف ويتامين هاي C و E و چربي جيره بر عملكرد ، پاسخهاي ايمني و كيفيت گوشت جوجه هاي گوشتي در شرايط تنش گرمايي تحقيق حاضر به صورت دو آزمايش مجزا با استفاده از جوجه خروس هاي گوشتي يكروزه سويه راس 208 انجام گرفت . آزمايش اول با وجود 4 سطح ويتامين C (صفر ، 125 ، 250 و 375 ميلي گرم در كيلوگرم) و 5 سطح ويتامين E (صفر، 18، 72، 144 و 288 ميلي گرم در كيلوگرم) به صورت يك آزمايش فاكتوريل 4*5 انجام شد. آزمايش دوم نيز با وجود 2 سطح ويتامين C (صفر و 250 ميلي گرم در كيلوگرم) و دو سطح ويتامين E (صفر و 288 ميلي گرم در كيلوگرم) و سه سطح چربي (صفر ، 5/2 و 5 درصد روغن آفتابگردان) در جيره به صورت آزمايش فاكتوريل 2*2*3 انجام شد. در هر دو آزمايش به هر يك از تيمارهاي آزمايشي 3 تكرار 13 قطعه اي به طور تصادفي اختصاص يافت و آزمايش ها در قالب طرح كاملا تصادفي انجام گرفت. دماي سالن نيز در طول دوره آزمايش (1 تا 49 روز) از ساعت 10 صبح تا 8 بعدازظهر در محدوده حرارتي 35 تا 36 درجه سانتي گراد حفظ شد. نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه در شرايط تنش گرمايي استفاده از سطوح اضافي ويتامين هاي C و E در جيره مي تواند باعث بهبود پاسخهاي ايمني ، ميزان مرگ و مير و كيفيت گوشت جوجه هاي گوشتي شود. علاوه بر اين بنظر مي رسد افزودن چربي به جيره مي تواند يكي از بهترين گزينه هاي مقابله با اثرات سوء تنش گرمايي بر عملكرد و پاسخ هاي ايمني جوجه هاي گوشتي باشد.

علل بروز فرسايش سنگدان

بسياري از دامپزشكان مرتبأ از بروز فرسايش سنگدان، در گله هاي گوشتي و تخمگذار تجاري گزارش نموده اند،اين نوع عوارض در بسياري از كشورها امري طبيعي است زيرا اولاً شرايط محيطي به گونه اي است كه زمينه براي رشد قارچ ها مساعد است و ثانياً تركيبات غذايي وارداتي، اغلب آلوده به مايكوتوسكين هاست. متأسفانه تنها در تعداد كمي از تشخيص هاي كلينيكي از روش هاي آزمايشگاهي استفاده شده است بنابراين به اين عارضه توجه چنداني نمي شود مگر اينكه از نظر اقتصادي زيان بار گردد.

التهاب پيش معده نسبت به فرسودگي سنگدان شيوع كمتري دارد و اغلب همراه با بيماري مارك وابتلا به رئو ويروس ها مي باشد. قابل ذكر است كه در اين مقاله عنوان التهاب پيش معده، به تورم و بزرگي اين اندام اشاره مي كند. اين حالت به طور طبيعي در گله هاي گوشتي بروز مي كند و با التهاب، ات‍َساع و ضخيم شدن اين اندام همراه است كه منجر به كاهش سرعت عبور غذا از مجراي گوارشي مي گردد. همچنين احتمال پارگي، در اين اندام هنگام تخليه اندرونه در كشتارگاه بالا مي برد. بديهي است تراوش محتويات پيش معده به حفره ي بدن باعث آلودگي بدن پرنده شده، حتي ممكن است در كل لاشه ضبط گردد.

اين آلودگي ها باعث مي گردد كه سرعت خط در كشتارگاه ها به دليل صرف زمان جهت شست و شو و نظافت تجهيزات در محوطه كاهش يابد، هزينه بالا برود و ميزان بازده 10 درصد كاهش پيدا كند.

خصوصيات آناتوميكي و فيزيولوژيكي اندام ها:

پيش معده يا معده ي غده اي اندامي است كه اسيد كلريدريك و پپسين (آنزيمي جهت شكستن پروتئين ها) ترشح مي كنند و با توجه به كوچك بودن اين اندام، غذا نمي تواند مدت زيادي در آن بماند بنابراين هيچ نوع گوارشي صورت نمي گيرد.

سنگدان، اندامي كاملاً عضلاتي است كه مي توند فشار زيادي روي توده ي غذايي اعمال كند، اين فشار منجر به خرد شدن غذا _بدون ترشح هيچ گونه آنزيمي _ مي گردد. چين و چروك سطح سنگدان داراي لايه سختي از جنس كراتين است كه باعث شكستن فيزيكي غذا مي شود، اين لايه مانند سدي از لايه ي مخاطي سنگدان در مقابل اسيد كلريد ريك و پپسين محافظت مي كند.

دلايل فرسودگي سنگدان :

الف - مايكوتوكسين ها:

توسكين هاي T_2، مونواستي كسي سيرپنول (MAS) و دي استوكسي سيرپنوبل(DAS)، سه نوع مايكوتوسكين از گروه تريكوتسين مي باشند كه مي توانند باعث فرسودگي سنگدان، جراحات دهاني و خون ريزي در روده ي پرنده شوند. همچنين اوسپرين نيز نوعي مايكونت.كسين است كه مي تواند اين جراحات را توليد كند.

توكسين هاي T_2 و DAS  به عنوان سوزاننده ترين اعضاي اين خانواده شناخته شده اند و احتمالاً به اين دليل باعث فرسودگي سنگدان و سوختن سلولهاي ديواره ي آن مي شود. بيشترين اثر سوزانندگي در دهان پرنده (زبان، نوك و كام) است تا تا ديگر مجاري گوارشي. به دليل وجود بزاق در دهان اتصال اين مايوتوكسن ها به ديواره ي دهان آسان تر است، كه نهايتاً منجر به تجزيه يپروتوپلاسم سلولي اين قسمت مي شود. مكانيزم ديگري كه به نظر ميرسد مايكوتوكسين ها از آن استفاده مي كنند اين است كه پس از جذب در روده وارد جريان خون شده و سپس به بزاق ميرسند و موجب جراحات در دهان و احتمالاً در سنگدان مي شود.

سولفات مس

به دليل ارزاني از اين ماده در جيره ي غذايي طيور به ميزان 500 گرم در تن جهت جلوگيري از رشد عوامل قارچي شديد اشد، ميزان استفاده از اين ماده تا سقف 1 كيلوگرم در تن قابل افزايش است. استفاده بيش از سقف فوق الذكر در جيره ي غذايي باعث مسموميت و فرسودگي سنگدان در گله هاي گوشتي مي گردد. هنگام استفاده از اين ماده در جيره بايد بسيار دقَت كرد تا اثر مثبت آن را تجربه كنيد و از استفاده ي بيش از حد مجاز آن، اجتناب نمود.

آمين هاي با منشأ دامي:

اين مواد فرآورده هاي جانبي ناشي از تجزيه ي اسيدهاي آمينه اي است كه در تركيبات غذايي كه منشأ دامي دارند، يافت مي شود. مهمترين تركيبات اين گروه شامل؛ تريپنامين، هيستامين، پوترسين، آگماتين، تيرامين، كادامين و غين آلانين است.

در بين باكتري ها؛ استرپتوكوكوس، سالمونلا، شيگلا، لاكتوباسيلوس، اشرشياكلي و كلستريديوم مي توانند اسيد آمينه اي؛ مانند هيستيدين را به هيستامين تبديل كند. ماده اي ك به شدت باعث كاهش بازده در گله هاي گوشتي مي گردد. هيستامين با تحريك گيرنده هاي مستقر در غدد پيش معده باعث افزايش ترشح اسيد كلريدريك و فرسودگي سطح سنگدان مي گردد. موارد متعددي از بزرگي پيش معده و پر كاري غدد آن در كشور آمريكا مشاهده شده است كه به دليل حضور آمين ها در جيره ونهايتاً كاهش بازده ي مرغداري همراه بوده است. قابل ذكر است گزارش هاي ديگري نيز در مورد فرسودگي سنگدان به ثبت رسيده است كه آمين هاي فوق الذكر نيز در تمامي اين موارد حضور داشته اند.

گيزروسين در پودر ماهي:

پودر ماهي هميشه به عنوان يكي از عوامل فرسودگي سنگدان در نظر گرفته شده است. جراحاتي كه مشاهده شده است از ترك هاي سطحي تا ساييدگي مفرط و خونريزي و نهايتاً نابودي و فساد كامل اندام كه به آن اصطلاحاً «استخراج سياه» مي گويند، متغير است.

زماني كه پودر ماهي استفاده شده در جيره بطور كامل فرآيند نشده باشد، از تركيب هيستدين  يا هيستامين با ليزيس در گرما، ماده اي به نام گيزروسين پديد مي آيد.

گيزروسين جزء آمين هاي با منشأ دامي نيست اما از نظر تحريك پيش معده به ترشح اسيد كلريدريك نسبت به هيستامين 10 بار قوي تر است. اين ماده در ايجاد فرسودگي سنگدان 300 مرتبه قوي تر از هيستامين است. با استفاده از آزمايش كروماتوگرافي مايع مي توان غلظت گيزروسين موجود در پودر ماهي و كل جيره را اندازه گرفت. حداكثر مجاز اين ماده در جيره ي جوجه هاي گوشتي برابر با 4/0 PPM است. البته توصيه مي شود در شرايط عملي چنانچه از كيفيت پودر ماهي مورد استفاده اطمينان كافي نداريد، فقط به ميزان 2 درصد از آن در تركيب جيره استفاده كنيد.

مواردي موجود است كه از تعاملات بين گيزروسين و مايكوتوكسين ها گزارش شده است.

طبق اين گزارش ها اگر جبره ي غذايي شديداً به عوامل مايكوپلاسمايي آلوده باشد، گيزروسين ميتواند به سم مهلكي براي پرنده تبديل شود.

كمبود ويتامين B6:

در جيره هاي آماده ي طيور، كمبود ويتامين B6 به ندرت اتفاق مي افتد اما در شرايط آزمايشگاهي مشخص شده است كه كمبود اين ماده مي توانند باعث فرسودگي سنگدان پرنده گردد. چنانچه در سنگدان جوجه هاي گوشتي كه دچار فقر ويتامين B6 مي باشند، جراحاتي مشاهده شود، خوراندن مقادير افي B6 تا حد زيادي باعث التيام جراحات مذكور مي گردد.

    آدنو ويروس:

     تعدادي از محققان ژاپني اخيراً اعلام كردند بين فرسودگي سنگدان و اين دسته از ويروسها رابطه        اي يافته اند. مطالعه در 18 كشتارگاه، بروز فرسودگي سنگدان به دليل ويروس فوق بود. پالوژي بافتي، ايمني شناسي شيميايي و جداسازي مستقيم ويروس از سنگدان، وجود ويروس تأييد شد. در اين تحقيق، آدنو ويروس گروه 1 در سلول هاي پوششي سنگدان مشاهده شد.

ساير عوامل:

عوامل متعدد ديگري نيز، در فرسودگي سنگدان نقش دارندكه اين عوامل درشرايط مرغداري هاي صنعتي امروز كمرنگ شده اند. عواملي چون؛ گرسنگي پرنده، كمبود آمينو اسيدهاي گوگرد و وجود تركيبات چهارتايي آمونيوم در آب آشاميدني.

سويه هاي بافتي و عصبي نيوكاسل نيز مي توانند باعث خونريزي در سنگدان پرنده شوند. 

بيماري كوكسيديوز در طيور

مقدمه
افزایش روز افزون جمعیت بشری و محدود بودن منابع طبیعی از یک سو وتوجه انسان به کیفیت زندگی از سوی دیگر، انسان را به تفکری عمیق وچالشی عظیم با طبیعت فرا خوانده است. در این میان بحث تغذیه و رفع نیازهای تغذیه ای از اهمیت خاصی برخوردار است چراکه از سالیان دور تا به امروز رفع نیاز های تغذیه ای یکی از اهداف اولیه ولی در عین حال اساسی انسان بوده وخواهد بود. جامعه ای که نتواند اکثریت نیاز های غذایی خود را برآورده سازد هرگز نخواهد توانست در سایر عرصه ای علمی وصنعتی موفق باشد وحتی در اهمیت بر آوردهای نیاز های غذایی همین بس که استقلال وتمامیت ارضی وسیاسی یک کشور مرهون ومدیون استقلال غذایی آن کشور خواهد بود.
به همین دلیل و در راستای رفع نیاز های غذایی جمعیت جهانی، امروزه تکنیک ها وروش های علمی خاصی جایگزین روش های سنتی کشاورزی ودامپروری شده ودر واقع ما شاهد جایگزینی صنعت به جای سنت در بخش کشاورزی ودامپروری هستیم. از مشخصات مهم صنعت دامپروری افزایش تراکم دام و طیور در فارم های جدید و همچنین استفاده بهینه ومعقول از نهاده های کشاورزی است. اعمال مدیریت های خاص علمی در این فارم ه ا وکوشش در بهبود ضریب تبدیل غذایی و تسریع در رشد دام وطیور از خصوصیات دیگر این صنعت میباشد.
اما این افزایش سریع در بازدهی تولید و تغییر در نظام طبیعی زندگی دام وطیور هرگز بدون هزینه نبوده ونخواهد بود، شیوع سریع انواع بیماری ها و پیدایش ناراحتی های متابولیک ومشاهده انواع سندرم ها از ثمرات پرورش صنعتی دام وطیورمیباشد. در این میان برخی از بیماری ها همانند بیماری کوکسیدیوز از اهمیت خاصی برخوردار است چرا که پارازیت این بیماری  سالیانه میلیون ها دلار خسارت را به بخش دامپروری در سراسر جهان وارد مینماید. با توجه به توضیحات سطور فوق لزوم شناخت وپیشگیری ودرمان ومبارزه با بیماری های دام وطیور از اهمیت خاصی برخوردار بوده ومدیریت فارم های دامپروری میبایستی که شناخت کافی از این بیماری ها داشته باشند.
در سطور آتی سعی خواهد شد که به بررسی بیماری کوکسیدیوز در سالن های مرغداری پرداخته وراهکارهای پیشگیری ومبارزه با این بیماری آورده شود.
تعریف
میکروارگانیسم های مولد بیماری در طیور وحیوانات میتواند منشا باکتریایی، ویروسی، انگلی یا پارازیتی وحتی قارچی داشته باشند. در این میان کوکسیدیوز جزو بیماری های انگلی تک یاخته ای  میباشد و مبارزه با کوکسیدیوزاز مسائل مهم دامپروری ودامپزشکی است.
کوکسیدیاها طیف وسیعی از حیوانات را میتوانند آلوده نمایند فی المثل E.performans   و یا E.magna میتوانند در روده خرگوش ایجاد تورم وخونریزی نماید. همچنین بسیاری از دام های شاخدار از کوکسیدیوز عذاب میکشند ونوزادان آنها با بیماری کوکسیدیوز حاصل از E.zurni وE.smiti آلوده میشوند. عمق آلودگی با کوکسیدیوز تا به حدی است که برخی از گونه های کوکسیدیوز میتواند حتی ماهی ها را نیز آلوده نماید. با این حال این بیماری با اسهال وتورم روده  در طیور خود را نشان میدهد وبجز کوکسیدیوز کلیوی غازها، کوکسیدیوز طیور اصولا روده هارا مبتلا میکند.

تقسیم بندی بیماری های انگلی
بیماری های انگلی را میتوان از ابعاد مختلف تقسم بندی کرد. یکی از این تقسیم بندی ها اشاره به محل زیست انگل در داخل یا خارج بدن دارد  طبق این دیدگاه انگل ها یاپارازیت ها به دو گروه انگل های داخلی (Internal Parasite) وانگل های خارجی (External Parasite)  تقسیم بندی  میشوند.  با توجه به محل استقرا ر فرم بالغ انگل کوکسیدیا میتوان گفت که این بیماری جزو بیماری های انگلی داخلي  میباشد.

تاریخچه بیماری
از زمانی که پرورش متراکم وصنعتی طیور مورد توجه قرار گرفته است شاهد وقوع وخسارت های ناشی از کوکسیدیوز در گله های طیور هستیم. اعداد وارقام حاصل از این خسارت در سراسر جان رقمی نزدیک به 900 میلیون تا یک میلیارد  دلار میباشد.
ظاهرا این بیماری به دلیل نحوه پرورش طیور به صورت متراکم بستگی دارد به طوری که وقتی تعداد زیادی پرنده جوان وحساس در محیطی قرار بگیرند که برای رشد وتکثیر کوکسیدیا مساعد باشد نرخ این بیماری افزایش میابد.

سبب شناسی بیماری
عامل این بیماری تک یاخته ای به نام ایمریا میباشد. گونه های متفاوتی از ایمریا شناخته شده است که دارای میزبان های اختصاصی است واز این رو بین گونه ای مختلف طیور قابل انتقال نمیباشد.
هفت گونه عمده ایمریا در طیور ایجاد بیماری مینمایند که عبارتند از :
ایمریا نکاتریکس   E.necatrix
ایمریا ماگزیما E.maxima     
ایمریا آسرولینا   E.acervulina
ایمریا برونتی   E.brunetti       
ایمریا تنلا E.tenella             
ایمریا میتیس   E.mitis          
ایمریا پری کوکس  E.praecox

این گونه های مختلف کوکسیدیایی به وسیله خصوصیات میکروسکوپی و محل ترجیحی ایجاد جراحت تفکیک میشوند. که در سطور آتی به آنها اشاره خواهد شد.

چرخه بیماری
این بیماری به وسیله تک یاخته هایی از جنس اپی کمپلسا تولید میشود که دارای سیر تکاملی مستقیم یعنی بدون میزبان واسط میباشند وبه وسیله اواوسیست (Oocyst) مقاوم انتقال میابند.در بدن میزبان انگل در درون یاخته های اپی تلیال روده ها تکثیر میابد. بیشتر کوکسیدیاهای پرندگان متعلق به جنس ایمریا می باشند.
ایمریاها در طبیعت فراوان اند ولی بیماری هنگامی ایجاد میشود که تعداد بسیاری زیادی از از پرندگان یک گونه در محلی نگهداری شوند واین امر باعث ایجاد تعداد زیادی ایمریا میشود که قادر به ایجاد بیماری هستند فلذا بیماری کوکسیدیوز در روش مرغداری وسیع ومتراکم واجد اهمیت زیادی است.
اواوسیست ها در محیط خارج بوسیله جدار ضخیمی احاطه میشوند که در داخل دارای 4 اسپروسیست هستند که هر اسپروسیست هم دارای 2 عدد اسپروزوئیت بیماری زا میباشند.
پس از بلع اواوسیست هاگ دار توسط پرنده عوامل مکانیکی وشیمیایی روده یعنی املاح صفراوی وتریپسین موجب آزاد شدن اسپروسیست ها وسپس اسپروزوئیت بیماری زا میشود.
این اسپروزوئیت ها هستند که وارد یاخته های مخاط روده شده ودر آنجا به روش شیزوگونی تقسیم میشوند وازدیاد حاصل مینمایند وسپس جدار یاخته روده را شکافته وبه بیرون از یاخته میریزند و وارد یاخته های جدید میگردند وبدین ترتیب رشد غیر جنسی خود را ادامه میدهند. پس از چندین بار ادامه چرخه شیزوگونی گامت ها در درون یاخته ایجاد میشوند که به میکرو گامتوسیت  وماکرو گامتوسیت  تفکیک میگردند وتولید مثل جنسی آغاز میگردد.
میکروگامتوسیت تعداد زیادی میکروگامت را آزاد مینماید که دارای تاژک هستند وبه طرف ماکرو گامت حرکت مینمایند. ماکروگامتوسیت به صورت یک ماکروگامت در میآید که پس از لقاح به زیگوت و سپس به اواویسست  تبدیل میشود.
وقتی اواوسیست ها به وسیله مدفوع دفع میشوند بیماری زا نمیباشند بلکه بیماری زایی آنها پس از تبدیل شدن به هاگ تامین میگردد این امر زمانی صورت میگیرد که در درون اواوسیست 4 عدد اسپروسیست که هر یک دارای 2 عدد اسپروزوئیت میباشد بوجود آید. لبته سه شرط لازم است که اسپروسیست ها به هاگ تبدیل گردند : گرما رطوبت و اکسیژن.
عمل اسپرولاسیون در گرمای 25 الی 30 درجه سانتی گراد در شرایط مطلوب 1 الی 2 روز به طول می نجامد در این حال دیواره ضخیمی اطراف اووسیست را فرا گرفته وآنرا در برابر  تعداد زیادی از عوامل محیطی مقاوم میسازد و بدین ترتیب اوسیست ها مدتها در محیط خارج فعال باقی می ماند.
گرمای بالای  56 درجه سانتی گراد وپایین تر از صفر درجه وهمچنین خشکی اثر زیان آوری بر روی اواوسیست های فعال دارد. ولی اواوسیست ها در برابر بیشتر مواد ضد عفونی کننده ها مقاوم هستند و فقط ترکیباتی با وزن مولکولی کم نظیر آمونیاک و متیل برومید به طور موثری اواوسیست ها را میکشند. ولی از انجایی که این مواد گاز های خطرناکی هستند ارزش عملی چندانی برای از بین بردن اواوسیست ها در مرغداری ندارند.

نشانه های بالینی
گونه هایی که بیماری زایی بیشتری تولید مینمایند اغلب باعث اسهال میشود که ممکن است موکوئیدی یا خونی باشند. غالبا به همراه اسهال دهیدراتاسیون به وجود می آید. متعاقب اسهال و دهیدراتاسیون بزودی ژولیدگی پرها ،کم خونی، بی حالی، ضعف، جمع کردن سرو گردن به طرف بدن و خواب آلودگی بروز مینماید.
کوکسیدیوز در مرغ های تخمگذار با کاهش تولید تخم مرغ مشخص میگردد وآلودگی پرندگان در حال رشد بویژه جوجه های گوشتی باعث میشود که رشد مناسب آنها سریعا متوقف گردد میزان واگیری و مرگ ومیر در ماکیان بسیار متغیر است ولی ممکن است که هر دو بسیار بالاباشد.
حدود 25 سال قبل وقتی که در مورد بیماری کوکسیدیوز تحقیق میشد، گفته شده بود که تولید کننده گان نباید در پرندگان با سن کمتر از 2 هفته و پرندگان مسن نگران وقوع بیماری باشند زیرا که هردو به عفونت مقاوم هستند. به علاوه تاکید شده بود که حتی اگر آلودگی به صورت غیر کلینیکی ( بدون نشانه ظاهری  ) مشاهده گردد اثرات سوء اقتصادی نخواهد داشت.
البته امروزه ثابت شده است که هر دو نظریه نادرست است چرا که جوجه های تازه از تخم در آمده نیز به این بیماری حساس هستند. و مطالعات زیاد انجام شده نشان میدهد که سطوح پایین عفونت نیز میتواند باعث بروز اثرات معنی داری بر روی وزن و ضریب تبدیل در جوجه های گوشتی گردد.

جراحات
ایمریا آسرولینا E.acervulina: این نوع کوکسیدیا در طیور مسن باعث ایجاد بیماری میگردد و بیماری زایی نسبتا شدیدی دارد.آسرولینا موجب تورم روده در ثلث قدامی روده ها شده ودر موارد شدید تر ممکن است که جراحات به قسمت های پایین روده هم گسترش یابد تورم روده  ممکن است که خفیف تا شدید باشد و گاهی منجر به ضخیم شدگی مخاط میگردد.خطوط (پلاک های ) عرضی سفید تا خاکستری اغلب در مخاط مشاهده میشود ولی اگر به همدیگر متصل شوند ممک است که تشخیص آنها با مشکل مواجه گردد.
ایمریا نکاتریکس E.necatrix: ایمریا نکاتریکس بیماری زایی شدیدی دارد واغلب موجب مرگ ومیر بالایی میشود.نکاتریکس سبب تورم شدیدی در ثلث میانی ودر موارد شدید در سر تاسر روده میگردد. تورم روده اغلب با پرخونی وخونریزی ونکروز ومدفوع خون آلود مشخص میگردد ثلث میانی روده اغلب به طور مشخصی متسع وملتهب وضخیم میگردد. کانون های سفید تا زرد ( شیزونت های بسیار بزرگ) و خونریزی های پتشی ممکن است در سطح سروزی روده ای که باز نشده است مشاهده شوند. با توجه به بیماری شدیدی که ایمریا نکاتریکس ایجاد مینماید ممکن است پیش از حضور اواوسیت ها در مدفوع پرنده آلوده بمیرد.
ایمریا ماکزیما E.maxima :  ایمریا ماکزیما سبب تورم ملایم تا شدیدی در ثلث میانی روده شده که گاهی با ضخیم شدگی دیواره روده واتساع مشخص آن همرا میباشد. محتویات روده ممکن است که خون آلود باشد. اووسیت ها بسیار بزرگ واغلب به رنگ طلایی می باشند ایمریا ماکزیما بیماری زایی متوسط تا شدیدی داشته وضایعات ماکزیما شباهت زیادی با ایمریا نکاتریکس دارد.
ایمریا برونتی E.brunetti: در ثلث خلفی روده ها تورم ایجاد مینماید. ممکن است که توده فیبرینی یا فیبرینی نکروتیکی از بقایای سلولی مخاط مبتلا را بپوشاند. ایمریا برونتی بیماری زایی شدیدی دارد.
ایمریا تنلا E.tenella : این ایمریا در جوجه های جوان مرگ ومیر بالایی ایجاد میکند. ودر روده کور باعث تورم شدیدی میگردد.غالبا در ابتدا خون در مدفوع وروده کور ظاهر میشود  بعدا ممکن است که توده پنیری در روده کور یافت شود.

تشخیص
تشخیص بیماری کوکسیدیوز غالبا بر اساس نشانه های بالینی وجراحات کالبد گشایی میباشد. محل جراحت ممکن است بیانگر گونه کوکسیدیایی باشد که جراحت را ایجاد نموده است. رابطه گونه ها ومحل ایجاد جراحات در سطور فوق آماده است. از سوی دیگر علایم کلی بالینی شامل مدفوع خون آلود، تلفات بالا ،بی حالی، کرختی وسستی در گله، لاغری مفرط، کاهش قابل توجه مصرف دان و اسهال می باشد. معمولاً تاج و ریش رنگ پریده شده و با توجه به سوابق و تاریخچه و محل ضایعات روده ای می تواند عامل یا عوامل ایجاد بیماری را به خوبی شناسایی کرد. معمولاً جهت مشاهده میکروسکوپی اواوسیست باید مقدار کمی از لایه مخاطی ناحیه آسیب دیده را با محلول سالین (Saline) رقیق کرده و بر روی لام قرار می دهند و در زیر میکروسکوپ اواوسیست ها به راحتی قابل تشخیص هستند. معمولاً ضایعات را بایستی بطور مشخص در چهار ناحیه روده شامل دوازده، روده میانی تا زائده کیسه زرده، قسمت انتهایی روده تا محل اتصال روده کور و روده های کور مورد بررسی و مشاهده دقیق قرار داد.

عوامل مهم و موثر در بروز و شدت بیماری کوکسیدیوز در طیور گوشتی
همان طور که در سطور فوقانی ذکر گردید كوكسيديوز از بیماری های انگلی در طیور میباشد و هر ساله زیان های اقتصادی زیادی را بر مرغداران تحمیل مینماید. این بیماری در هر سن و موقعیتی طیور را میتواند آلوده سازد ولی در هفته اول پرورش تلفات زیادی را میتواند ایجاد نماید.
یک سری  از عوامل وفاکتور ها میتواند باعث بروز وشدت گرفتن بیماری کوکسیدیوز گردد که به شرح ذیل آورده میشوند :
1- بیماری های باکتریایی یا ویروسی که به نحوی موجب ایجاد ضایعات و آسیب بافتی در مخاط روده ها می شوند و علاوه بر این کلیه بیماری هایی که به نحوی سیستم ایمنی طیور را تضعیف می نمایند،موجب بروز و تشدید اثرات بیماری کوکسیدیوز می شوند. اصولاً کلیه عفونتهای کلستریدیایی که منجر به بروز تورم روده ها می شوند نیز زمینه را برای بروز کوکسیدیوز و تشدید ضایعات پاتولوژیک ناشی از آن فراهم می سازند. بیماری ها تضعیف کننده سیستم ایمنی مانند بیماری مارک، گامبورو، مقاومت طیور را در برابر کوکسیدیوز به شدت کاهش می دهند. عفونت های رئوویروسی در گله های طیور، عفونت های ناشی از آیمریا آسرولینا و آیمریا میتیس را تشدید می نماید.
2- یکی از مهمترین فاکتورها مسائل مدیریتی و محیطی می باشد بطوری که اگر بستر به نحوی مرطوب شود و آبخوری ها دچار نقص باشند و یا در حین واکسیناسیون آب بر روی بستر ریخته شود، زمینه بسیار مناسبی برای آلودگی های آیمریایی در گله فراهم می شود.
3- مسائل توارثی و ژنتیکی : اصولاً ثابت شده است که یکسری نژادهای طیور گوشتی به کوکسیدیوز حساس تر می باشند و ایجاد لاین های  مقاوم در آینده ای نه چندان دور میسر می باشد.
4- جیره های غذایی طیور : در مواردی تحقیقات نشان داده است که جیره های  دارای پروتئین خام (%CP) پایین، امکان بروز کوکسیدیوز در گله های گوشتی را کاهش می دهند. با كاهش سطح پروتئين جيره جوجه هاي مبتلا به كوكسيديوز، ميزان تلفات از 32 درصد به 8 درصد در مقايسه با تيمار شاهد كاهش مي يابد. سطوح بالاي پروتئين جيره فعاليت تريپسين دستگاه گوارش طيور را افزايش مي دهد. افزايش سطح ترشح تريپسين دستگاه گوارش متعاقبا موجب آزاد شدن سريع اسپروسیست ها واسپروزوئیت ها  از اواوسيت شده و باعث تشديد علائم بيماري مي گردد. عواملی که به نحوی سیستم ایمنی طیور را تقویت می نمایند، نیز باعث کاهش بروز کوکسیدیوز در گله می شوند که از آن جمله می توان از مقادیر بالای ویتامین E  و ویتامین C  نام برد. از طرف دیگر ویتامین های A, K نیز در مواردی عوارض ناشی از کوکسیدیوز را در گله کاهش می دهند. ويتامين رتينول نقش عمده اي در محافظت اندامهاي لنفوئيدي و همچنين بافتهاي اپتليال دارد و موجب افزايش ايمني هورموني و سلولي در طيور مي گردد. و يتامين A با فراهم كردن محيطي سالم به محافظت از غشاهاي موكوسي و منافذ طبيعي در برابر تهاجم پاتوژنها كمك مي كند. ويتامين A باعث تمايز و توسعه لنفوسيتهاي نوع B مي شود. افزايش غلظت ويتامين A در جيره باعث تغيير در تظاهر گيرنده هاي اسيد رتيونيك موجود در لنفوسيتهاي طيور مي گردد. با افزايش سطح ويتامين A ميزان عوامل سركوب كننده ايمني( هيدروكورتيزون ها) كاهش مي يابد. علاوه بر اين كمبود ويتامين A موجب كراتينه شدن سلولهاي بازال( پايه اي) غده بورس و اختلال در عملكرد لنفوسيت هاي T مي شود. بنابراين كمبود ويتامين A از طريق كاهش توليد سلولهاي لنفوسيت نوع  B وT و اختلال در فاگوسيتوز و كاهش مقاومت به عفونتها منجر به عملکرد پايين سيستم ايمني مي شود. در جيره هاي با كمبود ويتامين A افزايش احتمال شيوع و گسترش بيماريهاي مرتبط با ويروس نيوكاسل گزارش شده است. احتياجات ويتامين A در جهت به حداكثر رساندن فعاليت سيستم ايمني و به عنوان مثال افزايش وزن اندامهاي لنفوئيدي خيلي بيشتر از احتياجات همين ويتامين براي حصول به حداكثر وزن نهايي مي باشد. سطوح بالاي ويتامين A وابسته به غلظت ساير ويتامينهاي محلول در چربي جيره غذايي مي باشد. سطوح بيش از اندازه ويتامين A در جذب ويتامينهاي  D و E تداخل ايجاد مي كند. در طي شيوع بيماري كوكسيديوز افزايش 60 واحد ويتامين A به ازاي هر جوجه در روز، ميزان تلفات را از صد در صد به صفر درصد تقليل داده است. بهر حال در جيره هاي كاربردي جوجه هاي گوشتي و مرغان مادر جوان به ترتيب بايد مقادير 4000 تا 2000 IU/kg گنجانده شود. براي به حداقل رساندن آسيبهاي ناشي از استرس و همچنين ممانعت از كاهش عملكرد ايمني، سطح ويتامين A  ده برابر مقدار معمول بايد افزايش يابد. تركيب ويتامين A(14000IU/Kg) و روي(65mg/kg) باعث افزايش رشد و ايمني سلولي و همورموني در جوجه ها مي شود. ويتامين E ضمن كمك به ايجاد يكپارچگي بخشهاي ليپوپروتئيني غشا سلولي باعث كاهش تعييرات اكسيداتيو و توسعه پاسخهاي ايمني سلولي مي شود. ويتامين E همچنين از طريق بهبود تكثير و افزايش لنفوسيتهاي T باعث افزايش ايمني هورموني مي گردد ا ز جمله مسائل مؤثر در جیره افزودن مداوم آنتی کوکسیدیالهای افزودنی یونوفور از جمله لازالوسید و ناراسین می باشد که در جلوگیری از بروز کوکسیدیوز در گله های طیورگوشتی بسیار مؤثر می باشد.
در مورد اهمیت ویتامین K باید گفت که دستگاه گوارش پرندگان مبتلا به کوکسيديوز به شدت دچار آسيب مي شود و ممکن است خونريزي شديد ويا حتي کشنده اي به وجود آيد ويتامين K داراي خواص ضد خونريزي بوده به ويژه در مقابله با اثرات زيان آور کوکسيديوز ناشي از آلودگي با ايمرياتنلا و ايمريانکاتريکس موثر است. به علت کوتاهي طول دستگاه گوارش مقدار کمي ويتامين K در روده طيور ساخته مي شود کولون يا روده بزرگ جوجه هاي جوان ناحيه اصلي فعاليت باکتريايي است که کمتر از 6 درصد طول کل دستگاه گوارش را شامل مي شود در حالي که اين مقدار در بالغين به 7 درصد مي رسد به علاوه ماکيان نمي توانند ويتامين K ساخته شده توسط فلورميکروبي روده را مورد استفاده قرار دهند زيرا محل توليد آن قدر نزديک انتهاي ديستال روده است که اجازه نمي دهد جذب قابل توجهي صورت پذيرد عبور سريع غذا از ميان دستگاه گوارش هم ممکن است سنتز ويتامين K در طيور را تحت تاثير قرار دهد.احتمالا به دلايل زير بر روي نياز به ويتامين K در زمان کوکسيديوز تاکيد مي شود :
1- کاهش مقدار دان مصرفي و در نتيجه کاهش دريافت ويتامين K.
2- ايجاد جراحت در روده ها و کاهش جذب ويتامين K.
3- درمان يا سولفاکينوکسالين يا ديگر داروهاي کوکسييواستات که باعث افزايش نياز به ويتامين K مي شود.
با استفاده از ويتامين K افزايش ضريب کارآيي غذايي و کاهش وزن که دو مشکل اساسي در هنگام بروز کوکسيديوز هستند تا حد زيادي کنترل مي شوند حتي کاهش لازم است که مقدار ويتامين K تا سطح 10 برابر ميزان مورد نياز به صورت کمکي داده شود. مناديون سديم بي سولفات موثرترين منبع ويتامين K است که هم ميزان ابتلا و هم مقدار مرگ ومير در طيور به ايمرياتنلاکاهش مي دهد.
آلودگی های قارچی جیره خصوصاً باعث تشدید کوکسیدیوز در گله خواهد شد. آفلاتوکسين هاي حاصله ازکپک آسپرژيلوس مرگ و مير ناشي از ايمرياتنلا درجوجه ها وايمرياآدنوئيدس درنيمچه بوقلمون ها را افزايش مي دهد سابقا تصور براين بود که آفلا توکسين ها غلظت هاي پروتئين سرم را کاهش داده و ممکن است از مقاومت پرنده نسبت به کوکسيديوز بکاهند وليکن اخيرا نشان داده شده است که از طريق کاهش توانايي لخته شدن خود عمل مي کنند. تراکم طیور داخل سالن ها هرچه بیشتر باشد، احتمال بروز کوکسیدیوز در گله بیشتر خواهد شد. چربی های فاسد و کم ارزش از لحاظ غذایی هر چه در جیره بیشتر باشد،  امکان بروز کوکسیدیوز در گله افزایش می یابد. Cumming در سال 1991 مشخص کرد که جیره های  دارای درصد فیبر بالا، کوکسیدیوز را درگله تشدید خواهد کرد.
اصولاً هرگونه عوامل ضد تغذیه ای یا (Anti Nutritional Factors) ANFs که در جیره وجود داشته باشد از جمله پلی ساکاریدهای غیر نشاسته ای يا (Non Starch Polysaccharides) NSP  و عواملی مانند ممانعت کننده های لیستین و تریپسین و تانن ها باعث ایجاد نقصان و چسبندگی درمحیط روده ها شده و زمینه را برای بروز کوکسیدیوز فراهم می سازند.
پاره ای از تحقیقات نشان میدهد که تاثير عوامل غذايي ممکن است بيش تر بر روي وضعيت ايمني پرنده باشد تا مستقيما بر روي خود کوکسيديوز. چنين اثري اين مساله را به ذهن متبادر مي سازد که تغذيه مي تواند اثر داروهاي ضد کوکسيديوز يا واکسن هاي کوکسيديوز را بهبود بخشد فی المثل در يک تجربه عملي درگله مرغ مادر گوشتي و در دوره پرورش علائم باليني کوکسيديوز سکوم و روده باريک به ترتيب در سنين حدود 7 و 9 هفتگي مشاهده شد به محض مشاهده علائم در هر سالن آميخته اي از ويتامين هاي K و B تا 3 برابر مقدار توصيه شده شرکت توليد کننده به آب آشاميدني طيور افزوده شد با مراجعه به سوابق فارم ونقش اين ويتامين ها شايد بتوان گفت که اين کار در کاهش شدن ابتلا وميزان تلفات به طرز محسوسي موثر بوده است.درنهايت به اين نکته توجه کنيم که براي کنترل مطلوب کوکسيديوز بايد جيره هاي غذايي بهينه شود.

راهکارهای پیشگیری از بیماری کوکسیدیوز
امکان کنترل کوکسیدیوز را میتوان در 4 عنوان مورد بررسی قرار داد و این چهار عنوان عبارتند از بهداشت، ژنتیک، واکسن، دارو
بهداشت: غیر ممکن است که در شرایط مرغداری های تجارتی محیطی عاری از کوکسیدیوز ایجاد نمود. ولی میتوان با رعایت اصول بهداشت از میزان آلودگی کاست. این امر بویژه بوسیله جلوگیری از خیس شدن بستر که ها گ دار شدن اووسیت ها را تقویت مینماید انجام گیرد.
ژنتیک: برخی از دانشمندان اصلاح نژاد معتقد هستند که برخی از نژادها مقاوم تر سایرین در برابر کوکسیدیا هستند.
ایمن سازی: ایمن سازی از چندین راه امکان پذیر است :
1- آلودگی طبیعی وتعدیل آن به وسیله دارو: در این روش ایمنی سازی بدون کنترل در جوجه هایی که به منظور ایجاد گله های مرغ مادر یا گله های مرغ های تخمگذاراند  به کار میرود. در این روش جوجه ها در معرض آلودگی طبیعی قرار میگیرند ودر صورتیکه  آثار بیماری در آنها ظاهر گردید بوسیله داروهای ضد کوکسیدیایی ملایمی در مان میشوند.باید قبل از شروع تخمگذاری ایمنی ایجاد ده باشد زیرا کوکسیدیوز موجب کاهش میزان تخم گذاری میشود وتجویز دارو به مرغان تخمگذار نه مورد تایید است ونه مقرون به صرفه.
2- واکسن های زنده وتخفیفی حدت یافته:این نوع واکسن ها شامل تمام گونه های مهم است که در آب آشامیدنی تجویز میشوند
3- واکسن های کشته:بوسیله واکسن های کشته واکنش ایمنی تا حدود زیادی تحریک میشود که طبق آزمایشات سال های اخیر توسط این واکسن مقاومتی در برابر انگل ایجاد شده است.
داروها یا کوکسیدیو استات ها:دارو بیشتر به عنوان پیشگیری به کار میرود. واژه کوکسیدیواستات به ترکیبی اطلاق میشود که از رشد کوسیدیا جلوگیری مینماید ولی آن را نمیکشد. به ترکیباتی که باعث کشتن این میکرو ارگانیسم میشود کوکسیدیوسید گفته میشود. جوجه های گوشتی تقریبا همیشه دارو های ضد کوکسیدی دریافت مینمایند. این دارو ها علاوه بر جلوگیری از بروز بیماری از بروز اشکال تحت درمانگاهی که خسارت اقتصادی فراوان وارد میسازند نیز جلوگیری مینماید. موننسین، لازالوسید، سالینومایسن ،ناراسین، مادورامایسین ،روبنیدین آمپرولیوم ،هالوفوژینون  ازجمله داروهای مورد استفاده در پیشگیری ودرمان کوکسیدیوز میباشند.