(جیره نویسی برای دام و طیور پذیرفته می شود)

تلفن تماس:۰۹۱۳۳۰۸۵۳۹۸

کنترل نور در پرورش طيور گوشتي

بسياري از شرکت ها هم اکنون از برنامه هاي نوري به عنوان بخشي از عمليات پرورش طيور استفاده مي کنند. برنامه هاي نوري بسيار متنوع بوده و چيز جديدي نيست.پرورش دهنده گان اهميت برنامه هاي نوري و اينکه اين برنامه ها فوايد بسياري دارند را مي دانند. اين مقاله در مورد اساس برنامه هاي نوري بحث کرده و اينکه چرا و چگونه امروزه از اين برنامه ها استفاده مي شود. همچنين اطلاعاتي را از روش هاي مختلف نوردهي آشيانه و مديريت نوري ارائه مي دهد.مطالب پايه اي:انتخاب ژنتيکي براي نرخ رشد در صنعت پرورش طيور گوشتي پرندگاني را يا وزن و سرعت رشد بالا بوجود آورده است. مشکلي که اغلب وجود دارد اين است که در شرايط صنعتي مشکلات پا و اسکلت کارکرد نادرست عضله قلب و اعضاي وابسته به آن اشکال در پاسخ هاي ايمينولوژيکي وکاهش قابليت زنده ماني در پرندگان سنگين وزن وجود دارد.در اين پرندگان مشکلات پا و آسيت باعث کاهش ميزان زنده ماني پرنده افزايش ضريب تبديل و کاهش راندمان غذايي مي شود. اين مسائل چالشي را در صنعت پرورش طيور ايحاد کرده است.در شرايط صنعتي بايد راهي را براي کنترل اين نرخ سريع رشد پيدا نمود که در عين حال در پايان دوره حداکثر عملکرد نيزحاصل آيد. يکي از راه هاي حل اين معضل کنترل سرعت رشد در پرندگان جوان است. توصيه اي که در اين زمينه مي شود اين است که اعضايي نظير قلب ششها و سيستم اسکلتي بدن قبل از اينکه عضلات رشد سريعي داشته باشند به حد کافي توسعه پيدا کنند. يک برنامه خوب مديريتي در اين زمينه محدود کردن رشد جوجه ها مي باشد که عموماٌ ضريب تبديل و قابليت زنده ماني را از طريق کاهش آسيت و مشکلات پا بهبود مي بخشد.روش هايي که در صنعت براي اين منظور به کار مي رود شامل ترکيبي از سه عامل زير است:
1-برنامه هاي نوري 2- دادن خوراک رقيق 3- محدوديت هاي غذايي ملايم
برنامه هاي نوري در پرورش طيور گوشتي هر ساله در جهت افزايش عملکرد توسعه مي يابند. پيشرفت هاي اخير در مورد ميزان رشد بحث برنامه هاي نوري را به عنوان عامل محدود کننده رشد مطرح کرده است.هدف از برنامه هاي نوري محدود کردن رشد در دوره هاي بحراني و سپس رشد جبراني پرنده براي جبران کاهش وزن گذشته است.برنامه هاي نوري موثر زيادي براي دادن محدوديت غذايي و مواد مغذي استفاده مي شوند. اين برنامه ها هم اکنون بطور چشمگيري در صنعت استفاده شده و کاربرد آن رو به افزايش است.انواع برنامه ها ي نوري:بنا به توصيه هاي متخصصان سه نوع برنامه نوري براي طراحي آشيانه ها و مسائل مديريتي مورد توجه است.
1-16 ساعت روشنايي 8 ساعت تاريکي 2- نور بيشتر (زياد)3- نوردهي متناوب در آشيانه هاي باز برنامه نوري وابسته به فصل و خصوصيات آشيانه است. اعمال برنامه هاي نوري در آشيانه هاي باز که داراي پرده هاي شفاف اند مشکل است. برنامه نوري بايد با خصوصيات آشيانه برنامه هاي تغذيه اي وزن نهايي مورد نظر و ديگر برنامه هاي مديريتي معمول سازگار باشد همچنين نوع منبع نوري و شدت نور در دسترس نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. برخي برنامه هاي رايج: بيشتر برنامه ها از روز سوم پرورش شروع مي شوند در سه روز اول پرورش گله معمولا در معرض 23 ساعت نور و 1 ساعت تاريکي قرار دارد تا به محيط اطرافش عادت کرده و بتواند غذا و خوراکش را پيدا کند. يک ساعت تاريکي در اين سه روز براي عادت دهي گله به تاريکي است. در پرورش جوجه ها ممکن است نور به مدت 4 تا 5 يا 6 هفته کنترل شود که طول آن بستگي به وزن نهايي مورد نظر و طول دوره رشد دارد. بر اساس تحقيقات اخير پيشنهاد مي شود که براي داشتن حداکثر عملکرد و رشد برنامه ها ي نوري 6 تا7 هفته ادامه پيدا کنند. برنامه هاي رايجي که در آمريکا اجرا مي شوند در صفحات بعدي مي آيند. يکي از اين برنامه ها شباهت زيادي به برنامه نوري پولت هاي جايگزيني دارد. که شامل 16 ساعت روشنايي و 8 ساعت تاريکي است. در آلاباما برنامه ها نوري در آشيانه هاي باز بر اساس نور طبيعي بوده و طول دوره نوري از 12 تا 16 ساعت بسته به طول روز متفاوت است. انجام برخي از اين برنامه ها آسان و اقتصادي بوده ولي فاقد انعطاف پذيري لازم در زمان هاي بحراني دوره پرورشند.در برخي برنامه ها از يک يا چند دوره نوري کوتاه مدت در بين دوره هاي تاريکي استفاده مي شود. اين برنامه هاي کوتاه مدت نوري باعث تحريک فعاليت گله و افزايش مصرف برخي خوراک ها و آب در طول دوره استراحت مي شوند. همچنين باعث کاهش شدت و طول دوره محدوديت غذايي کاهش استعداد ابتلا به آسيت و کاهش تجمع پرندگان در اطراف دانخوري و آبخوري ها پس از يک دوره طولاني تاريکي مي شوند.در برنامه هاي نوري step-up پس از دوره محدوديت غذايي بهبود نرخ رشد را خواهيم داشت. برخي از برنامه هاي نوري قابل اجراتر بوده و مديريت آنها در آشيانه هايي که از نظر شرايط محيطي کنترل شده اند آسانتر است. کاهش وزن ناشي از محدوديت غذايي در طول دوره تاريکي در دوره نوري جبران شده و در اين دوره فعاليت هورموني که باعث تحريک رشد بويژه در پرنده نر مي شود به حداکثر مي رسد. برنامه هاي نوري متناوب با دوره هاي کوتاه زماني تاريکي / روشنايي باعث صرفه جويي در خوراک مصرفي شده اما نياز به مديريت قوي دارند چراکه ممکن است ميزان مصرف خوراک کاهش يابد. همچنين اين برنامه ها را به آساني نمي توان در آشيانه هاي باز اجرا نمود. در برخي برنامه ها نيز ممکن است زمان مصرف آب با خوراک تداخل ايجاد کند که باعث کمبود فضاي خوراک دهنده ها خواهد شد.
ابزار:در حال حاضر به علت فوايد برنامه هاي نوري بسياري از شرکت هاي پرورش طيور گوشتي از سطوح نور کم در طول روز استفاده مي کنند. امروزه آشيانه هاي تونلي که توسط پرده تاريک مي شوند ساخته مي شود که در طول روز مي توان آنها را تاريک کرد.سطوح نور در طول دوره تاريکي بايد کمتر از 5/. فوت کاندلس باشد. در اين زمينه بايد به توصيه هاي زير توجه کرد:
1-نور مناسب نوري است که حالت نيمه تاريکي ايجاد کند.2- براي تاريک کردن احتياج به نصب پرده در آشيانه است. 3- سقف بايد داراي حداقل انعکاس نور باشد. 4- استفاده از سقف داراي تهويه به همراه کانال هاي آب و يا نصب کانال آب در ديوارهاي اطراف آشيانه.5- تعبيه فن هاي تونلي در ديواه هاي ابتدا و انتهاي سالن براي حداقل سازي ورود نور به آشيانه6- استفاده از پد در مجاري ورودي هوا جهت جلوگيري از ورود نور برخي برنامه هاي نوري مورد استفاده در صنعت برنامه هاي زير برخي از برنامه هاي مورد استفاده در آمريکاي شمالي است. بايد توجه داشت که برنامه هاي نوري را بايد با توجه به رژيم هاي غذايي هر منطقه عوامل مديريتي و نوع آشيانه و ابزارهاي موجود در هر منطقه طراحي کرد. در اين زمينه پرورش دهنده بايد بر اساس توصيه هاي متخصص هر منطقه برنامه نوري خود را طراحي کند لذا برنامه هاي نوري زير براي مناطق ديگر توصيه نمي شود.

برنامه 1

روز

نور(ساعت)

تاريكي(ساعت)

شدت(لوكس)

0

23

1

20

2-1

20

4

20

4-3

18

6

20

14-5

6

18*

5

21-15

10

14*

5

28-22

14

10*

5

29

18

6

5

42-36

24

0

5

* يك ساعت روشنايي در اواسط ذوره تاريكي داده شود.

 

برنامه 2

روز

نور(ساعت)

تاريكي(ساعت)*

شدت(لوكس)

3-0

24

0

5

7-4

18

6

5

14-8

14

10

5

22-15

16

8

5

28-23

18

6

5

29 پايان دوره

22

2

4

* تاريكي بايد در تمام طول دوره در زمان معيني داده شود

 

برنامه 3 – براي نژاد کورنيش و جوجه هاي کبابي

روز

نور(ساعت)

تاريكي(ساعت)*

شدت(لوكس)

0

23

1

20

2-1

20

4

20

4-3

18

6

20

14-5

6

18

5

21-15

10

14

5

28-22

14

10

5

35-29

16

8

5

42-36

18

6

5

49-43

20

4

5

56-50

22

2

5

63-57

24

0

5

* يک ساعت نور در اواسط دوره تاريکي داده شود.

1 foot candle=10 lux

 

مديريت نوري:شکي وجود ندارد که برنامه هاي نوري داراي منافع اقتصادي اند. بر اساس مطالعات اخير پرورش دهندگان طيور گوشتي بايد به اهميت کنترل نور و کاربرد مهم آن توجه ويژه اي داشته باشند.موارد زير از مهمترين اشکالاتي است که ممکن است در استفاده از برنامه هاي نوري وجود داشته باشد.
- وجود آشيانه هاي باز در مناطق معتدل به علت تهويه مناسب در اين مناطق
- ايجاد نور در سطوح بالا و براي مدت زمان طولاني با توجه به هزينه هادر تحقيقات آينده بايد برنامه هاي نوري به سمت حفظ سلامتي بهبود وضعيت ايمني و همچنين افزايش ميزان توليد گوشت سوق داده شود.جدول زير عملکرد رشد ميليون ها پرنده را در دو نوع برنامه نوري بررسي کرده است:

عملكرد

برنامه هاي نور / تاريكي

برنامه هاي نوري پيوسته

تعداد نمونه

3772976

3787609

قابليت زنده ماني(%)

38/96

93/95

متوسط وزن(پوند)

09/5

03/5

ضريب تبديل F/C

983: 1/1

2: 1

Adj.caloric.conv

2730

2769

درصد حذفيات(%)

87/0

05/1

توصيه هاي عمومي قبل از جوجه ريزي

شستشو و ضد عفوني کردن آشيانه هاي مرغداري
1-تخليه کود حاصل و حمل و نقل آن با توجه به ضوابط بهداشتي و پاکسازي آشيانه ها در محوطه مرغداري از بقاياي کود و پرولاشه و ساير بقاياي آلوده کننده .
2- کليه تجهيزات و لوازم از قبيل دانخوري، آبخوري و غيره جهت شستشو از آشيانه ها خارج مي گردند.
3- با استفاده از آب فشار قوي کليه قسمتهاي آشيانه از قبيل کف، سطوح داخلي و خارجي ديوارهاي آشيانه و ساير تاسيسات کارخانه تهيه دان در مرغداري از کود،پر، گرد و خاک کاملا پاکيزه مي گردد.
4- تعمير و مرمت هر گونه منفذ و بر طرف کردن خرابي هاي موجود در سطح آشيانه ها و ساير تاسيسات توسط مسئول تاسيسات شعله دان کف و ديوارهاي آشيانه از داخل و خارج تا ارتفاع 5/1 متر که در اين فرم رعايت نمي شود.
5- کنترل کليه درب ها و پنجره هاي آشيانه ها و اطمينان از سالم بودن آنها جهت جلو گيري از ورود موش و جانوران مزاحم ديگر.
6- براي شستشو و ضد عفوني لوازم و تجهيزات کليه آنها اعم از دانخوري و آبخوري و آنهايي که قابل شستشو مي باشند به خارج از آشيانه ها منتقل شده و در آب گرم غوطه ور گشته و با استفاده از برس و ماده ضد عفوني موثر به مدت 2 ساعت ضد عفوني مي شود.

پاکسازي و شستشو محوطه و ضد عفوني مرغداري
1- سطوح آسفالته و بتوني محوطه مرغداري پس از شستشوي آشيانه ها با آب فشار قوي کاملا تميز شده و بايد کليه سطوح مطرح شده با شعله افکن ضد عفوني شود.
2- ماده ضد عفوني کننده توسط دستگاه سم پاش در محوطه مرغداري و در حين ورود کاميون حمل دان و ساير وسايل نقليهي مرتبط با اين مزرعه توسط دستگاه سمپاش حاوي مواد ضد عفوني کننده اسپري گردد.
3- در مدخل ورودي مزرعه مي بايد حوضچه ضد عفوني وجود داشته باشد و عبور کليه وسايل نقليه از داخل اين خوضچه صورت گيرد.
4- داخل حوضچه حاوي ماده ضد عفوني مناسب باشد و در محل ورودي هر آشيانه نيز يک حوضچه کوچک حاوي همين ماده براي ضد عفوني چکمه کارگران تعبيه گردد.
5- براي استفاده از فرمالين استفاده از لباس کار، ماسک و دستکش مناسب ضروري است.
6- قبل از شروع استفاده از فرمالين بايد کليه پنجره ها و هواکش ها و کليه نقاطي که امکان خروج گاز از آنها وجود دارد بسته شود پس از قرار دادن کليه وسايل و تجهيزات و ملزومات مورد نياز دوره پرورش در داخل آشيانه نسبت به توزيع بستر مناسب و سالم بايد اقدام شود.

حمل ونقل جوجه ها
1- براي جوجه هاي يکروزه در کارخانه جوجه کشي پس از خروج از تخم و تخليه از هچر و تفکيک از نظر درجه بندي و انتقال به کارتن 4 ساعت زمان در دماي حدوداً 24 درجه سانتيگراد و رطوبت 70-75 درصد در نظر گرفته شده است.
2- کارتن نگهداري جوجه ها بايد کاملا تاريک باشد و مشخصات کامل توليد کننده ثبت شده باشد.
3- قبل از بار گيري داخل و خارج اتاق حمل چرخ ها و کابين کاملا شستشو و ضد عفوني مي شود.
4- کاميون حمل بايد داراي سيستم ايرکانديشن بوده و کليه سطوح اتاق حمل جوجه دو جداره و کاملا عايق و قابل شستشو باشد.
5- جعبه هاي جوجه ها در داخل کاميون چيده شده و فضاي کافي جهت برقراري هوا مورد نياز جعبه ها موجود باشد و جعبه ها به خوبي مهار شوند.
6- زمان بارگيري ويا تخليه جوجه، موتور کاميون ها خاموش شود چون تجمع گازهاي خروجي اگزوز مي تواند باعث عوارض تنفسي و حتي خفگي جوجه ها شود.

ورود جوجه ها
1- در ابتداي ورود جوجه، با گوني يک سوم آشيانه را جدا کرده و پس از ورود جوجه از اين يک سوم براي پرورش استفاده مي شود.
2- با رشد و بالا رفتن سن در هفته هاي بالاتر مقدار اين فضا افزايش مي يابد تا به تدريج کل آشيانه را شامل شود.
3- در چند روز اول کارگر آشيانه بايد مدام در آشيانه چرخيده و با سوت زدن و صدايي شبيه مادر جوجه ها در آوردن، جوجه را وادار به حرکت کرده و از خوابيدن جوجه ها جلو گيري مي کند تا کيسه زرده جوجه ها جذب شود و جوجه ها يکدست بار بيايند.
4- از بيماريهايي که در يک هفته اول جوجه ممکن است با آن درگير شود عفونت کيسه زرده، سالمونلوز و آلودگي با قارچ آسپرژيلوس است.
5- وزن جوجه ها پس از تحويل از کار خانه در حدود 35gr.40gr است.
6- ازدياد نور و تراکم باعث بروز عارضه خود خوري يا Cannibalism مي گردد. در صورت بروز اين عارضه جوجه ها به همديگر نوک زده و بدن يکديگر را زخمي کرده و با مشاهده خون بيشتر تحريک شده و سبب بروز تلفات مي شود.

درجه حرارت آشيانه
1- تنظيم درجه حرارت در پرورش طيور اهميت زيادي دارد و بايستي کاملا مورد توجه مرغدار قرار بگيرد.
2- ابتدا درجه حرارت آشيانه بالاي 32OC است بدليل اينکه دماي بدن جوجه 39/5OC است.
3- دماي آشيانه را هر هفته 2 درجه کاهش دهيد.
4- رطوبت نسبي کافي براي مرغان پرورش يافته است بر روي بستر را فراهم سازيد.
5-  در صورتي که رطوبت نسبي بين 40 الي 60% باشد به نظر مي رسد جوجه ها راحتر بوده و فعاليت بيشتري داشته باشند.
6-  با مشاهده جوجه ها مي توان به درجه حرارت صحيح يا مناسب پي برد:
5-1  اگر جوجه ها خيلي سردشان باشد نزديک به منبع حرارتي روي يکديگر قرار مي گيرند.
5-2 در صورتي که گرمشان باشد دور از منبع گرما پخش مي شوند.
5-3 چنانچه کوران هوا باشد به شکل گروهي روي هم جمع مي شوند تا از نقطه اي که هواي سرد وارد منطقه گرم مي شود دور باشند.
5-4 در شرايط مطلوب جوجه ها بطور يکنواخت و بدون جمع شدگي در يک منطقه در سر تا سر آشيانه پخش خواهند شد.

اثر بتائين در كاهش استرس گرمايي

بتائين ، يك عصاره گياهي طبيعي است كه   ميتواند  اثرات منفي  استرس گرمايي را در طيورجبران كند.در جديد ترين تحقيقات انجام شده توسط بخش تغذيه  دامي  شركت دانيسكو نشان داده شد كه اضافه كردن بتائين به جيره طيور ميتواند ضريب تبديل غذايي را به ميزان% 5/6 بهبود دهد.
آزمايشات انجام شده در يونان و خاور ميانه در شرايطي كه پرنده در معرض  دماي  26 درجه تا 42 درجه سانتيگراد قرار داشت نشان داد كه  خوراك حاوي بتائين بطور معني داري ضريب تبديل غذايي و افزايش وزن بدن را به وسيله  جلوگيري از دهيد راتاسيون (از دست دادن آب) و حمايت  از تداوم مصرف خوراك بهبود مي بخشد.فرايندي كه طيور براي كنترل ميزان آب مصرفي  طي ميكنند، مقدار انرژي بالايي مصرف ميكند.در  اين زمينه  بتائين  كه  يك عامل  اسموليت است طيور را براي نگهداري آب كافي  حمايت ميكند.بنابراين با استفاده از بتائين پرنده قادر به نگداري آب ميگردد و انرژي بيشتري را صرف رشد مي نمايد.در جريان يك آزمايش دانشگاهي در يونان ،هنگامي كه دماي محيط به 40 درجه رسيده بود  با استفاده از بتائين در جيره ،
ضريب تبديل غذايي به ميزان 6% كاهش يافت(كنترل =84/1در مقابل بتافين=73/1 )همچنين وزن بدن اين پرندگان به ميزان 6/3% افزايش يافت(كنترل=92/1kg در مقابل بتائين=99/1 kg)
در يك آزمايش فارمي در فلسطين اشغالي در يك دوره 41 روزه در دماي 34 درجه  و رطوبت 70% ضريب تبديل غذايي جوجه هاي تغذيه شده با بتائين به ميزان 9/2% بهبود يافت (كنترل=77/1 در مقابل بتائين=72/1)و وزن بدن به ميزان 2% افزايش پيدا كرد(كنترل95/1kg در مقابل بتائين=99/1).
بتائين همچنين به عنوان يك عامل  متيل دهنده عمل ميكند كه ميتواند جايگزين بخشي از متيونين جيره گردد.در هر دو آزمايش فوق  با استفاده از بتائين مقداري از متيونين جيره  كاهش يافته بود،به طوري كه يك فرصت مناسب جهت كاهش قيمت تمام  شده خوراك را در كنار پرورش  بهتر به دنبال داشت.
در يك تحقيق دانشگاهي ديگر در كشور مصر دماي سالن بين 26 درجه تا 42 درجه متغير بود و جوجه گوشتي سطوح مختلف بتائين  را مصرف نمودند.بعد از 49 روز نتايج  نشان داد كه خوراك حاوي بتائين ضريب تبديل غذايي را بيش از 11% بهبود بخشيد (كنترل 01/2در مقابل بتائين 81/1)و وزن نهايي بالاي 2/12% افزايش پيدا نمود (كنترل =05/2kgدر مقابل بتائين =3/2 kg) زمانيكه از دكتر ميلان هرابي از بخش تغذيه دامي شركت دانبسكو درباره دست آوردهايش سوال كردند ايشان اظهار داشت :خسارات  و صدمات وارده بر عملكرد طيور در طي استرس گرمايي موجبات سود و زيان توليدكننده را فراهم ميكند به طوري كه استرس گرمايي  يك مرز اقتصادي است كه مقابله با آن باعث سود آوري خواهد شد و اين ضرر هايي كه به توليد كننده ميرسد ناشي از درجه حرارت هاي بسيار بالاي محيطي است و شواهد دال بر اين مطلب است كه در چنين شرايط بحراني بتائين ميتواند يك محصول بسيار استراتژيك باشد.

كارخانجات غذاي دام و طيور

در كارخانجات غذاي دام و طيور غذاي ساخته شده و آماده براي مصرف در مزارع گوشتي و تخمي و مادر بر طبق فرمول هاي خاص تهيه و روانه بازار مي گردد . بر اساس ارقام تهيه شده توسط شركت توليد و تهيه علوفه وزارت جهاد سازندگي تعداد 135 كارخانه خوراك دام و طيور در كشور وجود دارد كه ظرفيت رسمي آنها در يك شيفت كاري بالغ بر 000/700/3 تن در سال است . ولي بر اساس بررسي هاي انجام شده در واحد آموزش و پژوهش معاونت كشاورزي سازمان اقتصادي كوثر وابسته به بخش كشاورزي بنياد شهيد كه در سال 1370 انجام گرفته است آمار تهيه شده حاكي از آن است كه تعداد 51 كارخانه به توليد خوراك دام ، 123 كارخانه به توليد خوراك طيور و 19 كارخانه به توليد آبزيان و يك كارخانه به توليد خوراك حيوانات آزمايشگاهي و 7 كارخانه به توليد مكمل يا پرميكس اشتغال داشته است كه وضعيت پراكندگي كارخانه هاي توليد غذاي مرغ و ظرفيت آنها در كشور به قرار زير است :
1-آذربايجان شرقي – تعداد كارخانه 11 عدد . ظرفيت رسمي توليد بر حسب هزار تن ، 000/145 تن – درصد توليد 70 درصد نسبت به ظرفيت .
2- آذربايجان غربي و اردبيل  - تعداد كارخانه 2 عدد ظرفيت رسمي توليد 2/11 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
3- اصفهان – تعداد كارخانه 6 – ظرفيت رسمي 198 هزار تن – درصد ظرفيت توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
4- استان تهران – تعداد كارخانه 21 عدد – ظرفيت رسمي 2/852 هزار تن درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
5- استان چهار محال و بختياري – تعداد كارخانه 2 عدد ظرفيت رسمي 43 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
6- استان خراسان – تعداد كارخانه 5 عدد – ظرفيت رسمي 145 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
7- استان خوزستان – تعداد كارخانه 8 عدد . ظرفيت رسمي 7/239 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
8- استان زنجان – تعداد كارخانه 10 عدد . ظرفيت رسمي 7/376 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
9- استان سمنان – تعداد كارخانه 2 عدد . ظرفيت رسمي 6/17 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
10- استان سيستان و بلوچستان – تعداد كارخانه 1 عدد – ظرفيت رسمي 25 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
11- استان فارس – تعداد كارخانه 6 عدد . ظرفيت رسمي 120 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
12- استان كردستان – تعداد كارخانه 3 عدد ظرفيت رسمي 100 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
13- استان كرمان – تعداد كارخانه 7 عدد . ظرفيت رسمي 8/74 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
14- استان كرمانشاه – تعداد كارخانه 2 عدد . ظرفيت رسمي 66 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
15- استان گيلان – تعداد كارخانه 6 عدد . ظرفيت رسمي 6/88 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
18- استان مازندران – تعداد كارخانه 26 عدد . ظرفيت رسمي 408 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
19- استان مركزي – تعداد كارخانه 6 عدد . ظرفيت رسمي 306 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
20- استان هرمزگان – تعداد كارخانه 1 عدد . ظرفيت رسمي 12 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
21- استان همدان – تعداد كارخانه 2 عدد . ظرفيت رسمي 42 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
22- استان يزد – تعداد كارخانه 7 عدد . ظرفيت رسمي 5/110 هزار تن . درصد توليد كمتر از ظرفيت رسمي .
بدين ترتيب ظرفيت رسمي توليد غذاي طيور در اين كارخانه در يك شيفت 00/623/2 تن برآورد شده است . با توجه به اينكه كارخانجات موجود همگي به عللي در زير ظرفيت رسمي خود توليد مي كنند از اين رو سرمايه گذاري در اين مورد در طي سالهاي گذشته پايين بوده است و چنانچه گسترش اين كارخانه ها و سرمايه گذاري در اين مورد را از سال 1370 تا سال 1376 خوش بينانه در حدود 10 درصد حساب نمائيم تقريبا ارقام ارائه شده از سوي سازمان اقتصادي كوثر و جهاد سازندگي بهم نزديك مي شوند .
با توجه به ارقام ارائه شده بالا ترين توليد غذاي دام و طيور در كارخانجات مزبور به ترتيب در استان تهران و مازندران و استان مركزي انجام مي گيرد . كه دقيقا با مزارع پرورش گوشتي و تخمي تطابق دارد .
علاوه بر كارخانجات توليد غذايي دام ، تعدادي از موسسات مرغداري نيز خود راسا داراي آسياب و ميكسر و سيلوهاي ذخيره و انبار مي باشند از اين رو غذاي مورد احتياج خود را مستقلا تهيه مي نمايند كه آمار دقيقي از آنها وجود ندارد ولي به عقيده برخي از كارشناسان تخمين زده مي شود كه ساليانه رقمي در حدود 500 هزار تن نيز توسط اين مرغداران تهيه مي گردد . كه بدين ترتيب ظرفيت كلي تهيه غذاي مرغ در ايران رقمي بيش از 4 ميليون تن برآورد مي گردد كه بيشتر از مصرف و تقاضا است . از اين رو احتياج به سرمايه گذاري در اين قسمت در آينده نزديك نمي باشد . علاوه بر كارخانجات تهيه غذاي طيور بيش از 20 كارخانه توليد مكمل هاي ويتاميني در اين امر مشغول بكار مي باشند كه ظرفيت آنها بيشتر از احتياج بازار بوده و اكثرا در زير ظرفيت رسمي خود به توليد مشغول هستند .

وضعيت موجود مواد اوليه غذاي طيور
طبق آمار گزارش داده شده توسط وزارت جهاد توليدات طيور در سال 1376 به قرار زير بوده است .
- ميزان توليد گوشت مرغ 720 هزار تن .
- ميزان توليد تخم مرغ 470 هزار تن .
- تعداد مرغ مادر نگاهداري شده 824/526/5 قطعه .
بر اين اساس نهادهاي توليدي (مواد اوليه غذاي مرغ ، دارو و واكسن و . . . ) را در سال مزبور را مي توان به قرار زير محاسبه نمود .

الف- مواد اوليه غذاي طيور : طبق بررسي انجام شده توسط كارشناسان صاحب نظر براي توليد هر كيلو گرم گوشت مرغ به طور كلي در مرغداري هاي ايران 200/2 كيلو گرم غذا و براي توليد هر كيلو گرم تخم مرغ 6/2 كيلو گرم غذا و براي نگاهداري هر مرغ مادر در سال رقمي در حدود 55 كيلو گرم غذا لازم است . از اينرو ميزان غذاي مصرف شده در مرغداري هاي ايران را در سال 1376 مي توان به قرار زير محاسبه نمود .
1- غذاي مورد مصرف براي توليد گوشت مرغ   تن 000/584/1 = 720 هزار تن × 2/2
2- غذاي مورد مصرف براي توليد تخم مرغ      تن 000/122/1 = 470 × 6/2
3- غذاي مورد مصرف براي نگاهداري گله هاي مرغ مادر تن 000/300=55×824/526/5
4- غذاي مورد مصرف براي نگاهداري 53 ميليون قطعه مرغ تخمي در مرحله پرورش بر اساس 6 كيلو گرم براي هر قطعه . تن 000/318 = 6 × 00/000/53
در اين صورت مجموع غذاي مصرف شده براي توليدات طيور در سال 1376 بر ا ساس محاسبه فوق مقدار رقمي در حدود 4/3 ميليون تن برآورد مي شود .
با توجه به درصد استفاده از مواد اوليه در جيره هاي غذايي طيور كه به قرار زير در ايران متداول است :
- مواد اوليه انرژي زا (شامل ذرت و دانه هاي غلات)    55-65 درصد
- مواد اوليه پروتئين گياهي (شامل كنجاله هاي سويا و . . . )     20-30 درصد
- مواد اوليه پروتئين حيواني (شامل پودر ماهي و . . . ) 5-10 درصد
- مواد اوليه معدني (شامل كلسيم و فسفر و . . . )     2-4 درصد
- مواد ويتاميني و املاح كم مصرف     5/0-1 درصد
- مواد پر كننده و تكميل كننده جيره    تا صد در صد بقيه
چنانچه حد متوسط ارقام مزبور در نظر گرفته شود ميزان مواد اوليه مصرف شده در مرغداري هاي ايران در سال 1376 به قرار زير براورد مي گردد .
1- مواد هيدروكربنه(عمدتا ذرت و مواد مشابه آن)                       000/000/2 تن
2- مواد اوليه پروتئين گياهي (عمدتا كنجاله سويا و مواد مشابه)     000/800    "
3- مواد اوليه پروتئين حيواني (عمدتا پودر ماهي و مواد مشابه)       000/250   "
4- املاح پر مصرف (مواد كلسيمي و فسفري)                             000/102   "
5- مواد ويتاميني و املاح بر اساس 5/0 درصد                            000/17     "
بر اساس ارقام گزارش داده شده توسط مركز آمار ايران توليدات داخلي علوفه مورد نياز خوراك دام و طيور كشور در سال 1376 به قرار زير بوده است .
ذرت دانه اي 000/944 تن – كنجاله سوياء ساير دانه هاي روغني 000/299 تن – پودر ماهي 000/14 تن .
بدين ترتيب در سال 1376 توليدات داخلي قسمتي از احتياجات غذاي طيور را تامين كرده است و اجباراً براي تغذيه طيور مقدار قابل توجهي مواد اوليه از كشورهاي ديگر خريداري و وارد گرديده است .
بر اساس گزارش معادن طرح و برنامه ريزي جهاد سازندگي براي سال 1376 نياز كشور به كنجاله سويا 900 هزار تن است كه فقط 290 هزار تن آن در داخل توليد مي شود و 700 هزار تن مابقي آن با قيمت 227 ميليون دلار وارد خواهد شد . توليد ذرت نيز در داخل كشور يك ميليون تن است در حالي كه نياز ما 5/2 ميليون تن است و مابقي نياز را با قيمت 376 ميليون دلار بايد تهيه كنيم و همچنين 87 ميليون دلار براي پودر ماهي و 40 ميليون دلار براي واردات مكمل هاي خوراك طيور . . . صرف خواهد شد .
بدين ترتيب در سال 1376 ميزان واردات مواد اوليه غذاي طيور در حدود 700 هزار تن كنجاله ، يك ميليون تن ذرت و بيش از 120 هزار تن پودر ماهي و . . . بوده است . بر اساس گزار ش دفتر امور كشاورزي و منابع طبيعي سازمان برنامه واردات خوراك طيور در سال 1376 معادل 9/1 ميليون تن گزارش شده است .
به طور كلي ارقام فوق نشان مي دهد كه رقم بالايي از مواد اوليه مورد استفاده در ايران وابسته به واردات از خارج كشور مي باشد . و توليدات داخلي جوابگوي قست كوچكي از احتياجات صنعت مرغداري ايران مي باشد كه در آينده براي حل اين مشكل اساسي بايد برنامه ريزي نمود

لزوم بررسي و مطالعه نژادهاي مختلف گوشتي توسط مراكز تحقيقاتي و كاربردي و اطلاع رساني نتايج به عموم

اخيراً تحولات قابل توجهي در صنعت و نژاد جوجه هاي گوشتي كشور به وقوع پيوسته كه حاصل آن پيمودن راه آزمون و خطا در صنعت بزرگ طيور بوده است. اين امر در نهايت با حذف و اضافه شدن نژادهايي مختلف به صنعت مرغداري كشور منتهي گرديد و از اين بابت هنوز در سردرگمي بسر برده و خسارات قابل توجهي را متحمل شده ايم.
مسئله اي كه مي بايست از ابتدا مورد ارزيابي قرار مي گرفت و با كار كارشناسي دقيق و مطالعه وارد عمل مي شد، با شتاب بزرگي صورت گرفت كه نتيجه اين عمل راهي شدن سود هاي گزاف به جيب بيگانگان و ضررهاي هنگفت براي كشور بود. با اين حال منظور از اين مقاله اينست كه هنوز راه به پايان نرسيده و تجربيات بدست آمده بايست در ادامه راه بكار بسته شود تا بتوانيم بهترين نژاد را مطابق با شرايط و وضعيت صنعت مرغداري ايران پرورش داده و بالاترين بازده ممكن را بدست آوريم. اينكه ما انتظار داشته باشيم يك نژاد پاسخگوي تمام نياز ما در استان هاي مختلف كشور باشد اشتباهي بيش نيست.
در ادامه پيشنهادات زير جهت ارزيابي هر چه بهتر نژادهاي مختلف ارائه مي گردد:
1- ارزيابي جوجه گوشتي نژاد خالص قبل از ورود گله مادر و اجداد.
2- ارزيابي عملكرد در استانهاي مختلف با توجه به شرايط رطوبتي، دما و ارتفاع مناطق مختلف.
3- ارزيابي يكنواختي گله گوشتي و رسيدن به وزن هدف از زمان تعيين شده.
4- ارزيابي عملكرد گله مادر با در نظر گرفتن ماندگاري، تعداد جوجه توليدي و حفظ توليد در سن بالاي 50 هفته.
5- هدايت نژاد خاص براي منطقه خاص كشور بر اساس نتايج و بررسي هاي انجام شده و در نظر گرفتن سليقه مشتري (مصرف كننده گوشت)در مناطق مختلف كشور.
6- معرفي بر ترين كيفيت توليد كنندگان جوجه يكروزه در نژادهاي مختلف.
7- اطلاع رساني نتايج از طريق سايت ها، مجلات و تعاوني ها.
8- ارزيابي مقاومت به بيماري هاي ويروسي.
9- توجه به افت لاشه در زمان كشتار.
10- توجه به عملكرد نسبت مصرف دان به توليد گوشت در نژادهاي مختلف.
11- مقامت به آسيب و بيماري هاي متابوليك.
12- توصيه نژاد خاص براي يك منطقه به عنوان سازگارترين نژاد همراه با بالاترين بازده.

پيشينه مرغداري در كشور

مرغداري در گذشته بصورت سنتي در روستاها شايع بوده است. هر روستايي به فراخور حال تعدادي مرغ و خروس كه از 20 قطعه تجاوز نمي كرده در خانه خود نگاه مي داشته و آنها را بصورت خيلي ابتدايي تغذيه
مي نموده است. لذا ميزان تخمگذاري و توليد گوشت آنها نيز قابل توجه نبوده است.
نژادهاي بومي ايران همه مخلوط مي باشند. فقط نژاد لاري كه جثه درشت و بلند داشته از قديم در كشور مشهور بوده و خروسهاي آنها را براي جنگ با يكديگر نگهداري مي نموده اند.
آمار تقريبي و غير رسمي حاكي است كه در سال 1320 تعداد 8/31 ميليون قطعه طيور در كشور وجود داشته كه از اين تعداد بطور تقريبي 20 هزار تن گوشت و 37 هزار تن تخم مرغ بدست آمده است.
در سال 1337 ، 9/97 درصد و در سال 1339 ، 2/85 درصد توليدات گوشت طيور ، در روستاها تهيه مي شده است. و تا سال 1337 توليد تخم مرغ در مرغداريهاي تجارتي ناچيز بوده و نسبت توليد آن در سال 1339 در مرغداريهاي صنعتي اطراف شهرها فقط 01/1 درصد توليد روستاها بوده است ، كه بعدها اين نسبت به تدريج افزايش يافت.
 
1-جوجه كشي و واردات جوجه
در سال 1328 يك دستگاه ماشين جوجه كشي نفتي به ظرفيت 144 عدد خريداري و تعدادي تخم مرغ نطفه دار جوجه كشي از هندوستان و مصر وارد و در ماشين خوابانده شد.در بهمن ماه 1331 براي اولين بار تعداد هزار قطعه جوجه يكروزه از نژاد پليموت ، ردايلند و نيوهمشاير با هواپيما از آمريكا وارد شد.
در سال 1332 كه مي توان ادعا نمود سال  پايه گذاري مرغداري نوين در كشور است ، بنگاه دامپروري با كمك اصل 4 مبادرت به وارد نمودن 60000 قطعه جوجه يكروزه از نژادهاي نيوهمشاير و ردايلند و پليموت به مركز تحقيقات دامپروري حيدرآباد نمود. در بين نژادهاي ذكر شده ، نژاد نيوهمشاير با توجه به خصوصيات نژادي و همچنين شرايط آب و هوايي از نژادهاي ديگر مناسب تر تشخيص داده شد ، از اين رو بنگاه دامپروري در سالهاي بعد به وارد نمودن و توسعه نژاد مزبور در ايران مبادرت كرد.
مركز پرورش طيور بنگاه دامپروري حيدرآباد ، جمعا" داراي 13 آشيانه به ابعاد 9×30 متر بود. بنگاه دامپروري در شهرستانهاي شيراز ، اصفهان ، گلپايگان ، كرمانشاه ، رامسر ، مشهد ، تبريز ، سراب و كرمان نيز داراي واحدهاي پرورش طيور بود و براي آنها جوجه يكروزه ارسال مي كرد. آنها نيز به سهم خود مرغداري را در كشور ترويج مي نموده اند.
 
2-مؤسسه جوجه كشي نارمك
تا سال 1334 در سازمان دامپروري ، جوجه كشي توسط ماشينهاي ساخت داخل صورت مي گرفت كه نتايج آن رضايت بخش نبود ، تا اينكه در سال مزبور توسط اصل 4 تعداد ده دستگاه ماشين جوجه كشي آمريكايي از نوع Jamesway برقي اتوماتيك به ظرفيت 450000 عدد تخم مرغ در سال به بنگاه دامپروري هديه شد و بدين ترتيب جوجه كشي اصلاح گشت. در سال 1338 با وارد كردن دو دستگاه ماشين جوجه كشي از همان نوع ظرفيت جوجه كشي سازمان دامپروري به 500 هزار عدد رسيد.
در سال 1339 بنگاه دامپروري اقدام به ساختن جوجه كشي بزرگي در نارمك به ظرفيت 2 ميليون تخم مرغ در سال نمود كه در سال 1340 به پايان رسيد. اين مؤسسه داراي ماشينهاي جوجه كشي برقي اتوماتيك از نوع Robbins بود. مؤسسه در تاريخ 8/4/1340 شروع به كار نمود ولي پس از يكسال فعاليت آن متوقف شد و مجددا" در تاريخ 29/7/1342 شروع به كار نمود و كليه ماشينهاي جوجه كشي بنگاه دامپروري در آن تجمع و ظرفيت آن بالغ بر 5/2 ميليون تخم مرغ در سال گرديد. 6 سال بعد يعني در سال 1346 ظرفيت سالانه ماشينهاي جوجه كشي مؤسسه نارمك به پنج ميليون و در سال 1349 به 8 ميليون تخم مرغ بالغ گرديد.
در سال 1342 ظرفيت ماشينهاي جوجه كشي كشور در حدود 5/12 ميليون تخم مرغ در سال تخمين زده مي شد ، كه مهمترين مؤسسات جوجه كشي در اطراف تهران به شرح زير بوده اند :
جوجه كشي نارمك با ظرفيت 5/2 ميليون تخم مرغ در سال
جوجه كشي ميرفخرايي با ظرفيت 5/2 ميليون تخم مرغ در سال
شركت دانيال پور با ظرفيت 2 ميليون تخم مرغ در سال
شركت سهامي مرغداران با ظرفيت 2 ميليون تخم مرغ در سال
گسترش و افزايش توليد جوجه در كشور در سالهاي اوليه دهه چهل نشانگر رشد صنعت مرغداري و به تبع آن صنايع خوراك دام بوده است.
تعداد جوجه هاي توليد شده و اصلاح نژاد شده از سال 1334 تا سال 1342 به ترتيب عبارت بوده است از : 30 ، 58 ، 120 ، 250 ، 1100 ، 3000 ، 6000 ، 7200 ، 12000 هزار قطعه ، كه رشد خوبي را نشان مي دهد ؛ گر چه كافي نبوده است.
تا سالهاي متمادي در بين اقلام مختلف وارداتي ، جوجه يكروزه به عنوان ماده اوليه مرغداريها ، سهم قابل توجهي داشته است. اگر چه قاعدتا" مي بايستي همگام با رشد مرغداري و گسترش اين صنعت پرورش جوجه يكروزه نيز ترقي مي نمود ، ولي متأسفانه سهم واردات جوجه تا مدتها كاهش نيافت .
واردات جوجه يكروزه در طول برنامه سوم عمراني ، سالانه حدود 2 ميليون قطعه بوده است. ارزش آن نيز در طول برنامه مرتبا" افزايش يافته و از 28 ميليون ريال در اول برنامه به 53 ميليون ريال در آخر برنامه رسيده كه نشانگر رشد 4/47 درصد بوده است.
در طول برنامه چهارم عمراني ، واردات جوجه يكروزه ادامه يافت ، گرچه تعداد آن نسبت به برنامه سوم نزول كرد، ولي ارزش ريالي آن حدود 47 درصد در طول برنامه رشد داشته است .
لازم به تذكر است كه در ارقام وارداتي جوجه يكروزه ، احتمالا" جوجه مرغ مادر وارداتي نيز كه از ارزش بالاتري برخوردار مي باشد ذكر شده است.
آمار واردات جوجه يكروزه در طول برنامه پنجم در دسترس نبود.
صادرات جوجه يكروزه در طول سالهاي 1346 تا 1350 به ميزان ناچيزي صورت گرفته كه بعلت اندك بودن ، از ذكر آن صرفنظر مي شود.
طبق گزارشات منابع رسمي دولتي و خصوصي در سال 1353 وضعيت جوجه كشي و مزارع مرغ مادر در كشور به شرح ذيل بوده است :
ظرفيت ماشينهاي جوجه كشي 110 ميليون تخم مرغ در سال بوده كه از اين تعداد ، 11 ميليون متعلق به ماشينهاي جوجه كشي دولتي و 99 ميليون متعلق به بخش خصوصي بوده است.
بعلاوه در سال 1353 تعداد قابل توجهي ماشين جوجه كشي در حال نصب و راه اندازي بوده كه ظرفيت نهايي را به 148 ميليون تخم مرغ مي رسانده است.
تعداد مرغان مادر كه از تخم آنها براي جوجه كشي استفاده شده ، 540 هزار قطعه بوده كه بطور متوسط در حدود 81 ميليون تخم مرغ جوجه كشي در داخل كشور توليد شده است. مضافا" در حدود 14 ميليون تخم مرغ جوجه كشي نيز از كشورهاي ديگر وارد ايران شده است.
در سال 1353 در حدود 63 ميليون قطعه جوجه يكروزه در ايران توليد و در حدود 5/1 ميليون قطعه از خارج وارد شده است.
در سال 1358 رقم واردات جوجه يكروزه به 2044013 قطعه به ارزش 1461646879 ريال بالغ گرديد.
 
3-واردات تخم مرغ جوجه كشي
همانگونه كه ذكر شد مرغداري تا سال 1332 در كشور ، رشد چنداني نداشته است و از آن سال به بعد روش نوين مرغداري در كشور پاگرفت. واردات جوجه يكروزه و تخم مرغ جوجه كشي از آن سال آغاز شد و به تدريج جوجه كشي و پرورش مرغان مادر در كشور شكل گرفت.
اولين محموله تخم مرغ جوجه كشي با استفاده از اصل چهار به تعداد 75000 عدد تخم مرغ وارد ايران شد كه به علت عدم آشنايي مرغداران و نبود ماشينهاي پيشرفته جوجه كشي ، از اين كار نتيجه خوبي عايد نگرديد ، لذا واردات جوجه يكروزه تا اواخر سال 1339 به واردات تخم مرغ غالب آمد. تا اينكه با ايجاد و تأسيس مؤسسه جوجه كشي نارمك و ساير مؤسسات خصوصي واردات تخم مرغ افزايش يافت .

مباني عملياتي بيمه طيور در ايران و جهان

بيمه طيور تنها براي مرغداريهاي صنعتي متداول است . بيمه طيور سنتي بدليل غيراقتصادي بودن ، فقدان اطلاعات و آمار غيرحرفه اي بودن فعاليت و نبود ابزار لازم براي کنترل ريسک و بالا بودن ميزان خطرهاي با منشأ انساني عملي نيست . بيمه طيور بدليل رعايت استانداردهاي پرورشي و مراقبتهاي بهداشتي و کنترل ريسک براي بيمه گران مطلوب است . ولي بدليل ويژگيهاي خاص پرورش طيور ، طرح بيمه هنوز در تعدادي از کشورهاي در حال توسعه به مرحله اجرا نرسيده است . در اين بيمه ، بيمه گر خسارت و زيان ناشي از تلف شدن طيور بر اثر حوادث قهري و بيماريها را پرداخت مي نمايد . خسارتهاي ناشي از عمليات خرابکارانه ، سرقت ، عدم مهارت و تخصص در نگهداري و پرورش ، قصور و غفلت ، ناپديدشدن طيور و صدمات عمدي از جمله استثنائات پوشش بيمه اي است . به هنگام صدور بيمه نامه ، رعايت استانداردهاي لازم در پرورش طيور و چگونگي مديريت واحدهاي توليدي توسط بيمه گذار بايد مورد توجه قرار گيرد . چرا که قطعاً بر روي ارزيابي خسارت بيمه طيور تاثيرگذار خواهد بود . بطور کلي با توجه به اينکه اين فعاليت اقتصادي بسيار آسيب پذير و حساس مي باشد و در اثر کوچکترين اشتباه يا حادثه اي بسرعت پرندگان تلف خواهند شد ، در بيمه طيور بايد شرايط استثنائي و موقعيت هاي خاص را مورد توجه قرار دارد . به همين علت بيمه طيور در کشورهاي در حال توسعه با يک سري تنگناها مواجه است که در کشورهاي پيشرفته چندان قابل توجه نمي باشد .

نژادها و گونه ها در نظام بيمه طيور :
واژه طيور شامل بسياري از گونه ها و نژادهاي پرندگان مي باشد مانند اردک ، غاز ، بلدرچين ، بوقلمون و غيره .
در بسياري از کشورها پروش بلدرچين نيز جزء پرورش طيور محسوب مي شود . اما در مبحث بيمه طيور مهمترين مورد پرورش يعني همان پرورش مرغ و خروس مدنظر مي باشد . در بيمه طيور ، معمولاً سه گروه مجزا وجود دارد : اول گله هاي مادر که به منظور توليد تخم مرغهاي نطفه دار مورد مصرف در جوجه کشي و توليد جوجه هاي يک روزه گوشتي و تخمگذار پرورش داده مي شوند و شامل دو گروه مادر گوشتي و مادر تخمگذار مي باشند . گروه دوم گله هاي گوشتي که براي ارائه گوشت سفيد مرغ در بازار پرورش داده مي شوند و گروه سوم گله هاي تخمگذار هستند که براي توليد تخم مرغ مصرفي بازار يا تخم مرغ هاي بدون نطفه پرورش داده مي شوند . معمولاً گله هاي طيور پس از بررسي کامل و تحقيق پيرامون شرايط مديريتي و اداره مرغداريها و بررسي جزئيات فني مرغداري ، تحت پوشش بيمه قرار مي گيرند . بيمه گله هاي طيور در هر کشور از شرايط ويژه و خاص برخوردار مي باشد . در بيمه طيور هر يک از انواع گله ها داراي چرخه زندگي خاص و همچنين از يک ارزش و قيمت ويژه برخوردار است.

جدول مقايسه حداقل اندازه جمعيت گله براي هر دسته از پرندگان در صنعت بيمه طيور
چهار کشور منتخب در جهان «واحد : قطعه»

نام کشور

گله هاي گوشتي

گله هاي تخم گذار

گله هاي مادر

هند

حداقل 500

حداقل 1000

حداقل 5000

مکزيک

حداقل 10000

حداقل 1000

حداقل 3000

نيجريه

حداقل 100

حداقل 1000

حداقل 500

فيليپين

حداقل 5000

حداقل 1000

حداقل 1000

استانداردهاي اندازه گله در فرايند عمليات بيمه طيور :
در بسياري از مجتمع هاي توليدي مرغ ، طيور بصورت مجتمع و همزمان پرورش داده مي شوند . بطوريکه در اواسط سيکل پرورش گله قبلي ، يک گله جديد وارد مي شود . يک نکته مهم از نظر مديريتي و بيمه طيور اين است که از نظر مکاني گله هاي مختلف در فواصل مناسب و مجزا از يکديگر قرار گيرند و تماس و ارتباطي با هم نداشته باشند . با اين وضعيت تعداد پرنده موجود در هر گله را مي توان تا حد بسيار زيادي افزايش داد . البته افزايش تراکم در سالنها ، ريسک پذيري را افزايش مي دهد . دليل اين امر متفاوت بودن نوع مديريت و نحوه درمان گله هاي مختلف است . متراکم شدن و انباشته شدن مقدار بسيار زياد سرمايه در يک مکان ريسک خسارت را بالا مي برد . بهمين دليل در اينگونه موارد بيمه اتکائي توصيه مي شود . برتري فارمهاي مجتمع و بسيار بزرگ اين است که مي توان در آنها تکنولوژي بهتر و سيستم هاي قوي مديريتي را بکار گرفت .

استانداردهاي سن گله در بيمه طيور :
گله هاي مرغ گوشتي در کشورهاي مختلف در سنين مختلف تحت پوشش بيمه قرار مي گيرند بعنوان مثال در هند ، بين يک روزگي و 8 هفتگي ، در فيليپين بين يک روزگي و 10 هفتگي طيور گوشتي بيمه مي شوند. معمولاً تا اين سنين طيور به وزن 5/1 کيلوگرمي مي رسند و قابل عرضه به بازار مي باشند . براي طيور تخمگذار نيز سن لازم براي بيمه شدن به شرح جدول زير مي باشد:

جدول مقايسه سنين متفاوت تحت پوشش قرار گرفتن در صنعت بيمه طيور

نام کشور

سن تحت پوشش بيمه

نوع طيور

هندوستان

بين يک روزگي تا هشت هفتگي

طيور گوشتي

فيليپين

بين يک روزگي تا ده هفتگي

طيور گوشتي

هندوستان

بين يک روزگي تا هفتاد و دو هفتگي

(1 روزگي تا 20 هفتگي يا 20 تا 72 هفتگي بطور جداگانه نيز قابل بيمه مي باشند)

طيور تخمگذار

فيليپين

هيجده هفتگي تا هفتاد و پنج هفتگي

1 روزگي تا 22 هفتگي

طيور تخمگذار

بيمه پولت ها

نيجريه

بين 1روزگي تا پنجاه و دوهفتگي يا هفتاد و دوهفتگي

طيور تخمگذار

مکزيک

از 16 يا 18 هفتگي تا 60-65 هفتگي

طيور تخمگذار

هندوستان

يک روزگي تا 72 هفتگي

گله مادر

نيجريه

يک روزگي تا 52 هفتگي

گله مادر

مکزيک

25-26 هفتگي تا 64-66 هفتگي

گله مادر واريته بسيارسنگين

مکزيک

16-18 هفتگي تا 52-60 هفتگي

گله مادر واريته سبک

پس از سنين ذکر شده هم در گله هاي مادر و هم در گله هاي تخمگذار فعاليت هاي توليد مثلي کاهش مي يابد يا متوقف مي شود بنابراين بالاتر از سنين فوق نگهداري پرندگان از نظر اقتصادي چندان مقرون به صرفه نخواهد بود و قابل بيمه شدن نمي باشد . در اين سنين پرندگان براي استفاده از گوشت آنها به کشتارگاه فرستاده مي شوند .

خطرات تحت پوشش بيمه طيور :
1- حوادث تحت پوشش در بيمه طيور :
در هند حوادث تحت پوشش بيمه طيور عبارتند از : آتش سوزي ، صاعقه ، سيل ، گردباد ، طوفان، خشکسالي و قحطي ، اعتصاب ، شورش ، انقلاب . در مکزيک براي بيمه حوادث يک بيمه نامه جداگانه وجود دارد و در آن علاوه بر حوادث آتش سوزي ، صاعقه ، زمين لرزه ، سيل و انفجار به جمله « حوادث و پديده هاي طبيعي غيرمترقبه » نيز اشاره شده است . در نيجريه آتش سوزي جزء بيمه معمول بيمه نامه ها نمي باشد . اما ممکن است آتش سوزي را بعنوان يک ريسک با عامل خطر اضافي تحت پوشش قرار دهند. در فيليپين نيز سيل و طوفانهاي شديد مربوط به شرق آسيا در بيمه نامه جداگانه ، تحت پوشش قرار مي گيرند. اما هم در نيجريه و هم در فيليپين زمين لرزه يک عامل خطر استثناء بشمار مي رود و در فيليپين نيز علاوه بر زمين لرزه ، شورش ، انقلاب و اعتصاب نيز استثناء مي باشد. خطرات مربوط به جنگ و سلاحهاي اتمي در بيشتر بيمه نامه ها استثناء محسوب مي گردد.
استثنائات ديگر عبارتند از : در نيجريه و فيليپين جراحت يا خسارت هاي وارده بصورت عمدي يا از روي غرض و عناد با خسارت ناشي از بي توجهي يا عدم مهارت و تخصص در کار يا دزدي ، ناپديد شدن مبهم و کاهش غيرقابل توضيح جمعيت گله . در هندوستان فروش غيرقانوني و غيرمشروع طيور ، در نيجريه و فيليپين حذف و از بين بردن گله يا تخريب مرغداريها به دستور سازمانها و مراجع قانوني .
در هندوستان کشتار يا حذف عمدي گله به غير از مواردي که گله ها به بيماريهاي غيرقابل درمان يا بيماريهاي مشترک انسان و دام مبتلا هستند و با گواهي دامپزشک اينکار صورت مي گيرد .
در مکزيک اشکال در سيستم هاي گرماده يا سيستم هاي تهيه ، تجويز خودسرانه داروهاي مختلف ، واکسن هاي مختلف و مواد بيولوژيک بدون نظر دامپزشک ، انجام امور تجربي و آزمايش روي گله نيز جزء استثناءها مي باشد . در هند فلجي و عدم توانائي دائمي يا نسبي ، سوء تغذيه ، رشد پائين و نامناسب ، حمله حيوانات وحشي و پرندگان درنده و شکاري نيز جزء موارد استثناء است . علاوه بر اين چند مورد ريسک (خطر) اصلي نيز در پرورش طيور وجود دارد مانند کاني باليسم يا خود خواري ، نوک چيني ، تراکم و جمع شدن پرندگان بصورت انبوه در يک منطقه يا تجمع آنها روي هم بصورت ستوني و وقوع خفگي . در اين موارد لازم است که کارگران سالن يا سرپرست سالن کارشناس بيمه را مطمئن نمايد که اين چنين حالاتي در سالنها وجود ندارد . در مکزيک خطرات مربوط به خفگي ، تراکم بيش از حد ، له شدن زير دست و پاي يکديگر ، تنش هاي عصبي و خسارتهاي ناشي از حمله وحوش و پرندگان شکاري جزء عوامل استثناء محسوب مي شود .

جدول مقايسه خطرات تحت پوشش بيمه طيور در کشورهاي مختلف

نام کشور

خطرات تحت پوشش

هندوستان

آتش سوزي ، صاعقه ، سيل ، گردباد ، طوفان ، خشکسالي ، قحطي ، شورش و اعتصاب انقلاب و دگرگوني سياسي ، گامبورو ، توبرکولوزيس، مارک ، CRD .

مکزيک

آتش سوزي ، صاعقه ، زمين لرزه ، سيل ، انفجار ، حوادث و پديده هاي طبيعي و غيرمترقبه ، بيماريهاي غيراپيدميک ، CRD ، مارک ، گامبورو .

نيجريه

CRD ، آتش سوزي ، صاعقه ، زمين لرزه ، سيل ، مارک ، گامبورو ، توبرکولوزيس ، کوکسيديوز و کلي باسيلوز .

فيليپين

سيل ، طوفان هاي موسمي ، زمين لرزه، شورش ، انقلاب ، اعتصاب ، مارک ، سل، CRD ، گامبورو .

ژاپن

آتش سوزي ، صاعقه ، سيل ، گردباد ، طوفان ، گامبورو ، مارک ، بيماريهاي متعارف غيراپيدميک ، سرمازدگي .

 

2- بيماريهاي تحت پوشش بيمه طيور :
در نيجريه طيور بشرطي که بطور مناسب و صحيحي واکسينه شده باشند و تمامي معيارهاي پيشگيري کننده بيماري بطور کامل اجراء شود بيماريهاي زير تحت پوشش بيمه قرار مي گيرند :
گامبورو ، CRD ، توبرکولوزيس ، مارک ، کوکسيديوز و کلي باسيلوز .
در فيليپين نيز همه بيماريهايي که در بالا ذکر شد بجز کلي باسيلوز تحت پوشش بيمه قرار مي گيرند و واکسيناسيون بر عليه بيماري نيوکاسل اجباري مي باشد . مالارياي طيور و Ecoli نيز جزء بيماريهاي طيور مي باشند که بايد واکسيناسيون و امور پيشگيري از آنها بطور کامل صورت گيرد در هندوستان بيماري کمپلکس لکوز طيور بطور اختصاصي استثناء شده است .
نيوکاسل ، برونشيت عفوني ، آبله ، مارک نياز به واکسيناسيون اختصاصي دارد و در مورد بيماري سالمونلا نيز گله هاي پيشنهاد شده براي بيمه بايد داراي گواهي بهداشتي عاري از باکتري سالمونلا باشند . که مورد تائيد مراجع بهداشتي قانوني باشد .
در مکزيک براي گله هاي گوشتي بيماري سالمونلا از هر نوعي که باشد همچنين آسيت ، مايکوپلاسموز و هپاتيت ويروسي مستثني مي باشند . براي بقيه طيور هم بيماريهاي سالمونلا ، کوريزا و لکوزلمفوئيد استثناء مي باشد . علاوه بر اين بيماريهائي که در مکزيک بصورت اپي زئوتيک معرفي مي شوند و بيماريهاي آنزئوتيک و اپيدميک استثنائاً از بيماريهاي تحت پوشش بيمه طيور خارج
مي شوند . علاوه بر اين بيماريهائي که بصورت ارثي و يا به صورت ژنتيکي از يک نسل به نسل ديگر منتقل مي شوند نيز تحت پوشش بيمه قرار نمي گيرند .
مجموع ارزش بيمه شده در بيمه طيور :
در نيجريه ، کل ارزش بيمه شده براساس قيمت جوجه هاي يک روزه در زمان خريد به اضافه هزينه هاي مربوط به تجهيزات ورودي تا پايان زمان پرورش محاسبه مي شود . هزينه هاي ورودي و استانداردهاي محاسبه شده آنها در مناطق مختلف متفاوت مي باشد . که شامل هزينه هاي مربوط به دان و خوراک واکسنهاي مختلف ، داروها و مواد بيولوژيک مصرفي ، هزينه هاي مربوط به طرح و نقشه ساختماني و خدمات شهري آب ، برق ، تلفن ، گاز و بودجه ذخيره براي رويدادهاي پيش بيني نشده مي باشد . در محاسبه کل ارزش بيمه شده و ميزان پرداخت خسارت هزينه هاي ورودي نقش مهمي دارند . در کشور نيجريه معمولاً يک فرانشيز ( يا حداقل خسارت وارد به گله براي دريافت غرامت ) در نظر گرفته مي شود . بطوريکه اگر بيش از 10% جمعيت گله هاي طيور گوشتي و مادر ، حداقل 7% جمعيت جوجه هاي نژاد تخمگذار در سن يک روزگي تا 24 هفتگي و 3% جوجه هاي نژاد تخمگذار در دوره 25 هفتگي تا 52 هفتگي سيکل زندگي آنها خسارت ببيند ، در اينصورت بيمه اقدام به پرداخت خسارت خواهد نمود . علاوه بر اين هر مورد ادعاي خسارت 5% کسري خواهد داشت . يعني 5% خسارت را بايد خود مرغدار تقبل کند و 95 درصد بقيه آن بصورت غرامت پرداخت خواهد شد . در فيليپين هم روشي مشابه با کشور نيجريه اعمال مي شود بطوريکه براي گله هاي گوشتي کل ارزش بيمه شده معادل قيمت برآورد شده در بازار در پايان هر دوره پرورش مي باشد . براي گله هاي تخمگذار اين رقم معادل ارزش برآورد شده در اوج پريود توليد مثلي يا هفته بيست و هفتم زندگي مي باشد . علاوه بر اين 20% هم بصورت فوق العاده بابت هزينه هاي اضافي مانند شستشو و ضدعفوني سالنها قبل از جوجه ريزي گله هاي جديد به اين رقم اضافه خواهد شد . پس از برآورد نمودن کل ارزش بيمه شده گله هاي طيور به روشهاي بالا ، حق بيمه دريافتي نيز براساس کل ارزش بيمه شده محاسبه مي شود . 

جدول عوامل موثر بر ارزش تمام شده طيور تحت پرورش در بيمه طيور

رديف

متغيرهاي موثر بر ارزش

ملاحظات پيراموني

1

ارزش جوجه يک روزه

کيفيت جوجه،اعتبار شرکت توليدکننده جوجه، ارزش نژادي، ميزان تبديل خوراک به گوشت يا تخم مرغ (10% تا 15% )

2

هزينه ميزان مصرف خوراک طيور

نوع خوراک ، کيفيت خوراک ، حدود ميزان مصرف دان (55% تا 80% )

3

هزينه نيروي انساني

هزينه مديريت واحد ، کارکنان ، دامپزشک

4

هزينه ميزان مصرف منابع

مصرف سوخت ، آب ، برق و استهلاک ساختمان ، تاسيسات و تجهيزات (20% تا 25% )

5

هزينه عوامل پيش بيني نشده

5% کل هزينه ها

در مورد طيور واقعيت اين است که در مراحل مختلف سيکل زندگي قيمت و ارزش گله متفاوت است بطوريکه در پيک دوره اين ارزش بسيار بالاتر از بقيه دوران پرورش مي باشد بنابراين براي پرداخت غرامت بايد جدولي تهيه شود که تغييرات قيمت و ارزش طيور را در طول دوران پرورش نشان دهد . در گله هاي گوشتي در طول هفته اول پرورش تدريجاً 20% به قيمت طيور اضافه مي شود بطوريکه تا پايان هفته هشتم اين افزايش قيمت به 100% خواهد رسيد اما در گله هاي تخمگذار و پولتها در طي هفته اول تا هفته بيست و هفتم دوره پرورش بتدريج از (20 درصد تا 100 درصد) حداکثر ارزش بيمه ها افزايش مي يابد و سپس کاهش قيمت تا 44% براي پايان دوره وجود خواهد داشت . براي دوره تخمگذاري تا پايان سيکل زندگي گله رقم 45 درصدي ثابت خواهد ماند . علاوه بر اين درصدي نيز بعنوان حق کارشناس ارزيابي خسارت از جمع خسارت قابل پرداخت کسر مي شود که اين مبلغ بين 5/1% تا 5/2% کل ارزش بيمه مي باشد .
در مکزيک جداول محاسبه ارزش طيور بيمه شده پس از بحث با مرغدار در زمينه برآورد هفتگي هزينه هاي توليد اجراء خواهد شد هزينه هاي هفتگي توليد هم طبق قيمت هفتگي محصولات در بازار و اطلاعات و خبرهاي منتشر شده توسط وزارت کشاورزي مکزيک تغيير مي کند . البته نژاد طيور موجود در گله ها تعداد جمعيت گله ها و نحوه اداره و مديريت فارمها بر روي ارزش کل بيمه شده تاثير خواهد داشت . در هندوستان جدول ارزش طيور بيمه شده براي نژادهاي مختلف متغيير مي باشد . بطوريکه براي نژادهاي گوشتي رقم هاي اين جدول از Rs 5/6 در هفته اول تا Rs 20 در هفته هشتم و براي نژاد تخمگذار Rs 7 تا Rs 37 طي دوره پرورش (هفته 24) تا هفته سي و هفتم و سپس با يک کاهش ارزش به Rs 23 تا پايان هفته هفتاد و دوم متغيير مي باشد . براي نژادهاي مادر از Rs 55 شروع و در طول هفته چهل و چهارم تا چهل و هفتم تا Rs 160 افزايش خواهد داشت . و پس از اين مدت يک افت ارزش خواهيم داشت . تا اينکه در پايان هفته هفتاد و دوم اين رقم به Rs 40 کاهش خواهد يافت . در مورد گله هاي مادر اصيل و بسيار با ارزش رقم هاي بالاتري را پيشنهاد مي کنند اما بطور حتم اين رقم از Rs200 به ازاي هر پرنده بيشتر نخواهد شد . تعداد کل تلفات ايجاد شده در يک پريود هفت روزه بايد از 5 درصد تعداد کل جمعيت گله بيشتر باشد به علاوه براي گله هاي مختلف يک فرانشيز هم در نظر مي گيرند ( فرانشيز يعني حداقل تعداد تلفات يک گله بطوريکه براساس آن پرداخت غرامت صورت گيرد . اين فرانشيز در مورد گله هاي گوشتي 5% تعداد کل جمعيت گله ، 5% براي گله هاي تخمگذار و مادر در طول هشت هفته اول دوره پرورش و 2% در زمان پريود 9 تا 20 هفتگي و يک درصد بين 21 هفتگي تا 71 هفتگي مي باشد .

تعيين نرخ حق بيمه در بيمه طيور :
در بيمه طيور ميزان دريافت حق بيمه بصورت سالانه محاسبه نمي شود بلکه براساس سيکل زندگي طيور برآورده مي شود . در هندوستان ميزان دريافت حق بيمه طبق بالاترين قيمت پرنده در سيکل زندگي اش مي باشد بطوريکه براي گله هاي گوشتي 75/1 درصد به ازاي هر دوره جوجه ريزي يا 5/6 درصد براي هر 5 دوره جوجه ريزي در يکسال و 3 تا 4 درصد براي گله هاي مادر مي باشد . در مورد بيمه گله هاي تخمگذار براي مرغدار سه انتخاب وجود دارد :
راه اول اين است که مرغدار گله هاي تخمگذار را از سن يک روزگي تا هفته بيستم بيمه نمايد بطوريکه اين رقم 33/3 درصد است . دوم بيمه گله هاي تخمگذار از سن 21 تا 72 هفتگي است که اين رقم به 45/4 درصد مي رسد و سوم بيمه گله هاي تخمگذار از سن يک روزگي تا 72 هفتگي است که اين رقم 45/4% مي باشد .
در نيجريه ميزان دريافت حق بيمه 5/7 درصد است و نيمي از حق بيمه طيور توسط دولت پرداخت مي شود .
در فيليپين ميزان دريافت حق بيمه براي گله هاي گوشتي از سن يک روزگي تا 8 هفتگي 75/1% و براي پولتها از سن يک روزگي تا (18 تا 22 هفتگي) 3 درصد و براي پريود توليد از هفته 18 يا 22 تا هفته هفتاد و پنجم يا زماني که مورد توافق باشد سالانه 5/3 درصد محاسبه مي کنند .
در مکزيک ويژگي هاي هر مرغداري و موقعيت جغرافيائي مرغداري اساس محاسبه حق بيمه دريافتي مي باشد . در هند نيز اگر در طول سال اول بيمه هيچگونه ادعاي غرامت وجود نداشته باشد5% تخفيف در حق بيمه بعدي محاسبه خواهد شد. اگر2 سال هيچگونه ادعاي غرامتي وجود نداشته باشد تخفيف 7% و اگر 3 سال ادعاي غرامت وجود نداشته باشد تخفيف 10% منظور خواهد شد .
همانطور که قبلاً ذکر شد برخي بيماريها اصلاً تحت پوشش بيمه قرار نمي گيرند و براي برخي بيماريهاي ديگر نيز اجراي برنامه هاي واکسيناسيون اجباري مي باشد . نوک چيني و اجراي منظم برنامه هاي مربوط به داروهاي ضد انگلي در مرغداري ها اجباري مي باشد و اجراي منظم و مرتب برنامه هاي مديريتي بايد کاملاً رعايت شود .
در برنامه هاي رايج بيمه در هندوستان نيز يکي از استثنائات پرداخت غرامت واژه معروف «مديريت نامناسب» است بطوريکه اين واژه بسياري از شرط ها را در بر مي گيرد بطوريکه تمامي تجهيزات و امکانات مرغداري از جمله حصارها ، موانع و محوطه هاي باز و قفس ها همگي بايد با استانداردهاي رايج مطابقت داشته باشد . علاوه بر اين داشتن جيره کاملاً متوازن آبخوري و سيستم نوردهي مناسب اجباري مي باشد و گله هاي تازه وارد بايد از نظر سلامتي کاملاً از طرف دامپزشک مورد تائيد قرار گيرد . جوجه هاي يک روزه بايد از هچري هاي کاملاً تائيد شده و شناخته شده تهيه شود. درصورت وقوع هر گونه حادثه يا بيماري بايد مراتب سريعاً به اطلاع شرکت بيمه رسانده شود. پرندگاني که بتازگي به يک نوع بيماري خاص مبتلا شده اند بايد سريعاً از گله جدا شوند تا از احتمال انتقال بيماري به ساير گله جلوگيري شود . در زمان بروز خسارت و قبل از پذيرش خسارت و حتي در طول زمان قرارداد بيمه دامپزشک مورد اعتماد بيمه ، کارشناس بيمه بايد مرغداري را بازرسي نمايند .
در مکزيک مرغدار تا 3 روز فرصت خواهد داشت که مراتب را به شرکت بيمه اطلاع دهد تا دامپزشک مرغداري را ويزيت نمايد . بعد از 3 روز مرغداري فرصت بازرسي دامپزشک را از دست خواهد داد و غرامت به او تعلق نمي گيرد . برخي رکوردها بايد حتماً توسط مرغدار نگهداري شود و برخي از آنها را بصورت مرتب به شرکت بيمه ارسال نمايد مانند رکورد روزانه جمعيت گله ، ميزان تلفات، ميزان حذف گله (حذف پرندگان ضعيف و بيمار، پرندگاني که رشد خوب و مناسبي نداشته اند، پرندگاني که فلج مي شوند يا بطور کامل دچار کوتولگي مي شوند) در اجراي برنامه هاي واکسيناسيون ميزان مصرف خوراک و دان، رکورد توليد و افزايش وزن، اجراي برنامه هاي نوک چيني و برنامه هاي تجويز داروهاي ضدانگلي، چگونگي شيوع بيماريها، چگونگي اجراي برنامه هاي درماني.
در هندوستان و فيليپين يکي از شرطهاي بيمه طيور اين است که کمپاني بيمه بايد از شيوع هرگونه بيماري اپيدميک و يا هرگونه حادثه مطلع باشد . ادعاي خسارت حداکثر تا 12 ساعت پس از وقوع حادثه يا بيماري صورت گيرد .

مکانيزم ارزيابي خسارت در بيمه طيور :
يکي از مهمترين اقدامات بيمه طيور برآورد خسارت و محاسبه غرامت قابل پرداخت به
بيمه گذار مي باشد . مهمترين جنبه کارشناسي خسارت مربوط به اظهار رسمي و بموقع خسارت از طرف بيمه گذار مي باشد . در نيجريه در عرض 24 ساعت و در هند در عرض 12 ساعت بايد مراتب به اطلاع کارشناسان شرکت بيمه مربوطه رسانده شود و گواهي تلفات ضميمه فرم ادعاي خسارت باشد .
طيور تلف شده بايد تا يک زمان خاص نگهداري شوند تا مورد بازرسي و کالبدگشائي دامپزشکان معتمد بيمه قرار گيرند . در بسياري از کشورهاي جهان معمولاً ارزش لاشه تلف شده از غرامت پرداختي کسر مي شود اما در هند چون لاشه هاي تلف شده از بيماري بي مصرف مي ماند براي لاشه ارزش قائل نيستند .

نسبت غرامت پرداختي به حق بيمه ها در بيمه طيور :
نسبت غرامت پرداختي به حق بيمه دريافتي يا نسبت خسارت عبارتست از درصد خسارت نسبت به حق بيمه هاي مربوط به عملکرد سالي که اين خسارتها در جريان آن اتفاق افتاده اند و شامل موارد زير است .
الف ) مجموع خسارتهاي تصفيه شده از آغاز سال عملکرد بيمه اي براي خسارتهاي آن سال .
ب ) ذخيره خسارت براي خسارتهاي در جريان تا پايان عملکرد بيمه اي هر سال که در بيلان شرکت نوشته مي شود .
نسبت خسارت بيمه طيور در هند طبق برنامه هاي اجراء شده 32/70 درصد در طول سالهاي 1990-1984 و در نيجريه 5/10 درصد در سال 1989 و در فيليپين 47/55 درصد در طول سالهاي 1991-1989 بوده است .

استانداردها در ارزيابي خسارت مرغداريها :
در بيمه طيور لازم است که مرغداري ها از يک حداقل امکانات و استانداردهاي مديريتي برخوردار باشند که معمولاً اين حداقل استاندارد توسط دولتها تبيين شده اند . اين استانداردها باعث افزايش بهبود توليد و عملکرد مرغداريها خواهد شد . کمپانيهاي بيمه اي در برخي از مناطق با توجه به وجود شرايط خاص و تقاضاهاي معمول شرايط ويژه اي را در بيمه طيور منظور مي نمايد . بعنوان مثال اگر در منطقه بطور مرتب قطع جريان برق رخ دهد ممکن است شرکت بيمه وجود ژنراتور را ضروري نمايد . در برخي مناطق شرکت هاي بيمه اي نرخ خاصي از دستگاه تهويه قفس ها و غيره براي پرورش طيور پيشنهاد مي نمايد يا برنامه هاي بهداشتي و ضدعفوني کننده ويژه اي را دنبال مي کنند يا مقررات خاص خوراک و تهيه دان را وضع مي نمايند . بهتر است شرکت هاي بيمه اي با گسترش شعبات و نمايندگي هاي خود در يک منطقه امکاناتي را فراهم نمايد تا مرغدار در اسرع وقت به نزديکترين نمايندگي بيمه مراجعه نمايد .
شرکت هاي بيمه طيور بايد برنامه واکسيناسيون و درماني گله طيور را بررسي کند و برنامه هاي پيشگيري و درماني مزارع را تحت نظر بگيرد. همچنين بايد توجه داشته باشند ضايعات مرغداري ها طوري دفع شود که باعث انتقال آلودگي و عفونت از يک مرغداري به مرغداري ديگر نخواهد شد .

دوره انتظار در بيمه طيور :
از نخستين روز دوره بيمه تا دو هفته دوره به اصطلاح انتظار است که در طي آن به هيچگونه خسارت طيور غرامت تعلق نمي گيرد . اين قاعده براي حذف خسارتهاي ناشي از علتهاي پيش از آغاز دوره بيمه از جمله بيماريهاي عفوني پنهان طيور تعيين شده است . اگر روشن شود اين خسارتها ناشي از علتهاي پس از آغاز دوره بيمه طيور بوده است پرداخت غرامت را تائيد مي کنند در کشورهائي که نظام پيشرفته صنعت بيمه طيور را دارا مي باشند مثل آمريکا و ژاپن اين دوره بدقت رعايت مي شود .

بيمه طيور در ايران :
گروههاي بيمه پذير طيور در ايران شامل گله هاي اجداد گوشتي ، مادر گوشتي وتخمگذار ، تخمگذار تجارتي و نيمچه گوشتي مي باشد . خطرات تحت پوشش شامل حوادث قهري سيل ، طوفان ، زلزله ، صاعقه و آتش سوزي غيرعمد است و بيماريها بشرح جدول زير مي باشد : 

جدول بيماريهاي تحت پوشش بيمه طيور در ايران

نوع گله

بيماريهاي تحت پوشش

پرورش

توليد

اجداد گوشتي

نيوکاسل،گامبورو،مارک،لارينگوتراکئيت، کوکسيديوز

نيوکاسل،  کوريزا، مارک، لارينگوتراکئيت، کوکسيديوز

مادرگوشتي و مادرتخمگذار

گزينه1: گامبورو،CRD ، کلي باسيلوز، کوکسيديوز ، مارک

گزينه2: نيوکاسل ، آنفلوآنزا ، برونشيت

گزينه1: کوريزا ، کوکسيديوز ، مارک ، لارينگوتراکئت

گزينه2: نيوکاسل ، آنفلوآنزا ، برونشيت

تخمگذار تجارتي

گزينه1: گامبورو،CRD ، کلي باسيلوز، برونشيت ، کوکسيديوز ، مارک

گزينه2: نيوکاسل ، آنفلوآنزا

گزينه1: لارينگوتراکئت ، برونشيت ، کوريزا ، مارک

گزينه2: نيوکاسل ، آنفلوآنزا

نيمچه گوشتي

کليه بيماريهاي قرنطينه اي

 

 

استثنائات : سرقت ، اختلافات محلي ، توقيف و مصادره ، شورش و بلوا ، جنگ ، آتش سوزي عمدي ، حذف گله ، سوء مديريت و رعايت نکردن اصول فني و بهداشتي .
استثنائات در بيمه نيمچه گوشتي : تلفات هفته اول ناشي از بيماريهاي آسپرژيلوس ، عفونت کيسه زرده و عفونت بندناف ، سالمونلوز ، سرقت و اختلافات محلي ، اعتصاب ، توقيف و مصادره ، شورش و بلو ، جنگ ، آتش سوزي عمدي تلفات ناشي از حادثه و واژگوني ، تلفات حين حمل و نقل جوجه يکروزه ، حذف گله ، عوامل سوء مديريت.

جدول مدت قرارداد بيمه طيور در ايران

نوع گله

دوره پرورش

دوره توليد

کل دوره بيمه اي

اجداد گوشتي

مادر گوشتي

مادر تخمگذار

تخمگذار تجارتي

26 هفته

26 هفته

21 هفته

20 هفته

39 هفته

39 هفته

47 هفته

60 هفته

65 هفته

65 هفته

68 هفته

80 هفته

نيمچه گوشتي

يک روزگي لغايت 48 روزگي

-

جدول ميزان حق بيمه و غرامت در بيمه طيور کشور ايران

نوع گله

حق بيمه

غرامت

دوره پرورش

دوره توليد

دوره پرورش

دوره توليد

اجداد گوشتي

گزينه1: 500

گزينه2: 1200

گزينه1: 350

گزينه2: 1300

گزينه 1 : 84900 الي 99900

گزينه 2 : 180000 الي 252000

گزينه 1 : 6390 الي 99900

گزينه2: 158490 الي252000

مادر گوشتي

گزينه1: 190

گزينه2: 150

گزينه1: 200

گزينه2: 180

از 12600 الي 46200

از 35100 الي 46200

مادر تخمگذار

گزينه1: 200

گزينه2: 140

گزينه1: 250

گزينه2: 200

از 21000 الي 49920

از 7000 الي 49920

تخمگذارتجارتي

گزينه1: 110

گزينه2: 105

گزينه1: 120

گزينه2: 110

از 3000 الي 12000

از 4200 الي 12000

نيمچه گوشتي

420

از 1600 الي 8400

جدول تلفات متعارف گله ها در بيمه طيور کشور ايران

نوع گله

تلفات متعارف (درصد)

دوره پرورش

دوره توليد

مجموع تلفات متعارف

اجداد گوشتي

12

9

21

مادرگوشتي

10

9

19

مادرتخمگذار

5

10

15

تخمگذار تجارتي

5

10

15

نيمچه گوشتي

10% ( در استانهاي گيلان و مازندران 6% )